گزارش كاملي از نرم افزارهاي كتابداري و اطلاع رساني در جهان

گزارش كاملي از نرم افزارهاي  كتابداري و اطلاع رساني در جهان از سايت Directory.net

Software

Reference > Libraries > Library and Information Science > Software

Categories

Virtual Reference

Websites

LibSuite -- http://www.libsuite.com/
   Libsuite is a Application Service Provider for Library Automation software LibSuite.

Sagebrush Corporation -- http://www.sagebrushcorp.com/
   Offers library automation software, library cataloging services, union catalog, data conversion, MARC records, Winnebago Spectrum, Athena, reading programs, scanners, WebManager.

Integrated Library System Reports -- http://www.ilsr.com/
   An electronic newsletter designed to assist information professionals with integrated library system issues. ILSRs mission is to locate up-to-date IOLS information, provide an IOLS reference database, and track new IOLS industry developments and trends.

Neuton Data Systems -- http://www.neuton.net/
   School library automation products and services. DOS-based.

Church Related Online Software Systems (CROSS Systems) -- http://www.cross-products.com/
   Library 1.7 online cataloging automation software for books, videos, tapes, CDs; and Inventory 1.3 asset management and tracking for clergy, churches, schools, businesses, and personal applications. Windows 3.x/9x/NT.

KLAS, Keystone Library Automation System -- http://www.klas.com/
   Provides full service software, hardware, and support solutions for library automation. KLAS is a fully integrated solution applicable to many types of libraries, particularly those serving geographically diverse patron communities.

Auto-Graphics, Inc. -- http://www.auto-graphics.com/
   Suppliers of library automation software, electronic content management, and electronic publishing solutions, including thelibrarycard.net.

Remote User Authentication in Libraries -- http://library.smc.edu/rpa.htm
   Links to reports on remote authentication in libraries, to software that supports authentication and to user authentication in general. Maintained by Steve Hunt, Santa Monica College Library.

The Library Corporation (TLC) -- http://www.tlcdelivers.com/
   Native Windows NT fully integrated library automation system. Cost effective access to current information technology.

Andrew Osborne's Library Automation Pages -- http://libinfo.com/libauto.html
   Offering information to systems librarians on a variety of library systems and vendors.

ADLIB Information Systems -- http://www.adlibsoft.com/
   Specializes in library management systems and software; archive and records management systems; document management and control systems; membership systems and image database applications.

Cadomel Library Management Systems -- http://home.clara.net/cadomel/index.htm
   Library automation systems for school and other small libraries, including barcode labels and scanners.

Library Automation Management -- http://libraryautomation.com/
   Provides a combination of consulting, implementation, and integration services specifically for the small and medium-sized school, special, or public library.

OCLC WebExpress Service Center -- http://www.oclc.org/webexpress/
   Provides an affordable library tool that creates and customizes an integrated gateway to a library's electronic services. Consolidates resources so patrons find the materials they're seeking with one convenient interface.

ResourceMate -- http://www.resourcemate.com/
   Library cataloging, searching, and circulation software for churches and schools. Windows 3.1/9x.

Innovative Internet Applications in Libraries -- http://www.wiltonlibrary.org/innovate.html
   Highlights examples of effective use of the Internet in the following categories: virtual reference desks, innovative Internet librarians, library e-journals, image maps in public library sites, e-mail subscription newsletters in public libraries, book and reading lists, special collections (exhibits), and online catalogs.

ALICE Library Automation System. -- http://www.softlink.com.au/
   Known as ALICE in Europe and Australia, ANNIE in America, EMBLA in Iceland, and OASIS elsewhere. Particularly strong in school libraries but also in other areas. Vendor is Softlink (Australia).

Softlink Europe Library Automation -- http://www.softlink.co.uk/
   Softlink Europe Library Automation Software, suppliers of the Alice library automation and management software and BookWizard.

Book Systems -- http://www.booksys.com/
   School library catalog system with free MARC record retriever.

Prism Computer Solutions -- http://www.prismcomputer.ca/
   Software automation for schools, public libraries, special libraries, and corporate libraries.

Biblio Tech Review -- http://www.biblio-tech.com/
   Electronic journal covering library automation, software, library computerisation, text retrieval, electronic publishing and digital libraries reviews.

Endeavor Information Systems, Inc. -- http://www.endinfosys.com/
   Developers of Voyager integrated library systems and other library automation products.

Data Research Associates, Inc. -- http://www.dra.com/
   DRA provides library automation systems, electronic networking services and other related services for libraries.

Library automation software by New Generation Technologies Inc. -- http://www.librarysoft.com/
   Library automation software that includes catalog, circulation, OPAC, MARC, and report generator.

EOS International -- http://www.eosintl.com/
   Offers client/server library automation for libraries. Includes demonstration version of software.

VTLS, Inc. -- http://www.vtls.com/
   Produces integrated solutions for managing library collections and creating digital libraries.

CDS/ISIS -- http://www.cds-isis.ca/
   Site of the North American distributor of CDS/ISIS, Unesco's library management software.

Total Knowledge Management -- http://www.tkm.mb.ca/
   TKM is a developer of library maintenance software and internet services.

Sirsi Corporation -- http://www.sirsi.com/
   Library automation, archives, and Z39.50 resources software.

Ex Libris -- http://www.aleph.co.il/
   Developers of ALEPH integrated library system software.

Access-It Software Ltd. -- http://www.accessitsoftware.com/
   Library automation program designed for schools and small businesses with both Macintosh and Windows platforms.

BiblioMondo Inc. -- http://www.bibliomondo.com/
   Vendor that provides software for digital collections for library consortiums.

BookWhere 2000 Cataloging Software -- http://www.bookwhere.com/
   Software package that allows the user to search hundreds of library databases via the Internet and capture MARC records using the Z39.50 protocol. Free evaluation software is available.

MC2 Systems -- http://www.autolib.com/
   Low cost library management solutions for every type of library.

Very Innovative Webpacs -- http://faculty.quinnipiac.edu/libraries/tballard/webpacs.html
   Selection of Innovative Interfaces webpacs that either contain special features or display unusually good design.

Brodart -- http://www.brodart.com/
   Servicing the library community with library management software solutions, data conversion, and cataloging.

Mandarin Library Automation, Inc. -- http://www.mlasolutions.com/
   Software developer and hardware supplier offering Mandarin M3, authority control, web gateway, Z39.50 modules, serials and acquisitions, barcodes, web hosting, union catalog, and data conversion.

PhpMyLibrary -- http://phpmylibrary.sourceforge.net/
   PHP MySQL Library automation application. The program consist of cataloging, circulation, and the webpac module. The programs also has an import export feature.

Libdata.com -- http://demo.libdata.com/
   Fully Internet based library automation system. Does not require any software installation as it works with your browser across the Internet. Mainly for Churches and small private schools. Demonstration site.

Sagebrush Corporation Library Technologies -- http://www.sagebrushcorp.com/tech/
   Internet content management software which helps with focused learning and provides faster Internet access for libraries.

Library Automation Resources -- http://www.mts.net/~automate/resource.html
   Includes systems vendors, listservs, surveys and reviews, and automation relating to specific library functions. Last updated September 2000.

LibSmart -- http://www.geocities.com/libsmartsoftware/
   Automation software aimed at small libraries.

Koha - Open Source Library System -- http://www.koha.org/
   Free Open Source Library System, which has a full catalogue, opac, circulation, member management and acquisitions package.

Open Source Systems for Libraries News -- http://www.oss4lib.org/
   News site for open source systems for libraries.

Greenstone Digital Library Software -- http://www.greenstone.org/english/home.html
   Greenstone is a suite of open-source software for building and distributing digital library collections.

Library Technology Guides -- http://www.librarytechnology.org/
   Guides to library automation in a number of specialized categories.

IS Oxford -- http://www.isoxford.com/
   Information about the Heritage Library Management System.

Innovative Interfaces Inc. -- http://www.iii.com/
   Information about Millennium, a Web and Java library system.

The Library Portal -- http://24.123.59.34:83/
   Web access solution for libraries. Allows librarians to monitor, track, and define library policy for internet access. Ties all electronic resources into a single interface.

Automation Trends: ARL Libraries -- http://www.librarytechnology.org/arl.pl
   Listing of systems used by member libraries.

Epixtech UK -- http://www.epixtech.co.uk/
   Supplier of library automation software and systems. With product information and sales.

course/control -- http://coursecontrol.sourceforge.net/
   Reserves management system, with information and free download.

Epixtech -- http://www.epixtech.com/
   Library automation systems, including iPac. Includes product information and support.

DIAKON Systems -- http://diakonsystems.com/
   Providers of PC Card Catalog, a library automation system for smaller libraries. Product information and demo download.

Talis Information -- http://www.talis.co.uk/
   Supplier of computer systems to public and academic libraries in the UK and Ireland. With news, products and services.

Pustaka -- http://www.pustaka.com.my/
   Product information.

Lending Library Software -- http://www.4infovision.com/llsoftware.html
   Library automation software information including features and pricing.

QwikBooks Library Automation System -- http://www.members.cox.net/qwikbooks
   Library automation software using SQL database technology. It will run with both MySQL Server and Microsoft SQL server/MSDE database servers.

Dynix -- http://www.dynix.com/
   Library automation systems, imaging, cataloging and archiving software.

Minisis -- http://www.minisisinc.com/
   Database management software. Product information and support.

Spydus -- http://www.sanderson.net.au/library.htm
   Integrated library automation system designed to meet the needs of today's library, museum, historical society, art gallery, or information resource center.

Libero -- http://www.libero.com.au
   Library Managment System is used in Public and Corporate libraries, Academic as well as Government Libraries. Australian owned and designed.

MyLibrary -- http://dewey.library.nd.edu/mylibrary/
   Open source software for customizable library portals.

آیین نامه وجین کتاب کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

آيين نامه وجين كتاب         

وجين يكي از عناصر مهم مجموعه سازي و جريان معکوس گزينش منابع  با همان ظرافت ها و حساسيت ها ست ، بدان معنی که در انتخاب بدنبال فراهم آوری و تهيه منابع اطلاعاتي هستيم که طبق خط مشي های سازمان دربرگيرنده نيازهای استفاده کنندگان باشد ، و در وجين بدنبال حذف منابع مازاد و بدون استفاده بوده تا فضای لازم برای رشد مجموعه فراهم گردد.

اين آيين نامه كه به منظور تبيين معيارهای وجين منابع کتابخانه ای تدوين شده ، مکمل آيين نامه مجموعه سازی منابع می باشد ، ‌هر دو سال يک بار توسط کميته گزينش مواد مورد بازبينی قرارمی گيرد و پس از تصويب هيأت مديره سازمان قابل اجرا خواهد بود. در صورتي كه مورد خاصی قبل از موعد بازبينی در سازمان مطرح شود ، پس از بررسی در کميته گزينش مواد و تأييد هيأت ‌مديره در آيين نامه لحاظ خواهد شد .

  1 . تعريف اصطلاحات

1ـ1. وجين : وجين فرايندی است که از طريق آن منابع مازاد ، فرسوده و يا بی استفاده از مجموعه خارج مي گردد.

 2-1. منابع كتابخانه اي : در اين آيين نامه منظور از منابع كتابخانه اي ، كتابهاي چاپي (‌بجز چاپ سنگي ) ،‌ مواد ديداري ، شنيداري و الكترونيكي مي باشد .

 3 – 1 .کارشناس موضوعی : متخصص موضوعی است که گروههای کارشناسی را در وجين منابع راهنمايي می نمايد.

 4- 1 . منابع مورددار : منابعي كه حسب بند اول آئين نامه مميزي سازمان جهت عرضه به عموم مراجعان نامناسب تشخيص داده شده است .

 5 – 1 . منابع مبنا : هسته اصلي و اوليه تشكيل دهنده هر كتابخانه شامل كتب پايه ديني ،‌ ادبي ،‌ تاريخي و جغرافيايي ،‌ و منابع اصلي هر موضوع و رشته تخصصي مي باشد .

   تبصره : عناوين منابع مبنا پس از بررسي كارشناسان‌ ، جزء‌ پيوستها و ضمائم آئين نامه وجين منظور خواهد شد . 

 2. اهداف وجين

1ـ2. ايجاد فضاي مناسب برای منابع اطلاعاتی

2ـ2. تسهيل و تسريع در دسترسي به منابع اطلاعاتي مورد نياز

 3 . مسئوليت وجين منابع

مسئوليت اصلی وجين منابع  با رياست سازمان است که وی نظارت بر فرايند وجين مجموعه ها را به کميته گزينش مواد تفويض نموده و مسئوليت اجرايي آن طبق آيين نامه وجين بر عهده واحدهاي تابعه سازمان  با بهره گيری از گروه های کارشناسی ذيل می باشد.

 1ـ1ـ3 گروه كارشناسي وجين منابع چاپی :  متشکل ازکارشناس موضوعی (‌كتابدار رده هاي مربوط يا كارشناس خارج از سازمان ) ، کارشناس اداره مربوط ، مسئول کتابخانه يا تالار ، کارشناس بخش سفارش و فراهم آوری مواد

 2ـ1ـ3. گروه كارشناسي وجين مواد غيرچاپی (ديداری، شنيداری، الکترونيکی و ديجيتالی) : متشکل ازکارشناس موضوعی (‌كتابدار رده هاي مربوط يا كارشناس خارج از سازمان ) ، کارشناس اداره مربوط ، مسئول واحد ديداري و شنيداري ، كارشناس بخش فناوري اطلاعات و امور رايانه ،كارشناس بخش سفارش و فراهم آوری مواد

تبصره : نظرات گروه های کارشناسی فوق جهت تصميم گيری به کميته گزينش مواد سازمان ارجاع می گردد.

تبصره : در صورت نياز به كارشناسان موضوعی خارج از سازمان ، در گروه هاي کارشناسی فوق با پيشنهاد کميته گزينش مواد و تأييد رئيس سازمان انتخاب مي گردد .

 4 . معيارهای وجين منابع

1 – 4 . ويرايش هاي قبلي : با افزوده شدن ويرايش هاي جديد منابع به مجموعه كتابخانه ، ويرايشهاي قبلي آن كه مراجعه كننده اي ندارد ، از مجموعه وجين مي شود .

 2 -4 . تكراري بودن :  نسخه هاي تكراري و اضافي منا بعي كه در زمان خاص بنا به شرايط تهيه گرديده و در حال حاضر نسخه هاي كمتر آن در مجموعه جوابگوي نياز مراجعان مي باشد را مي توان وجين نمود .

 3- 4 . عدم استفاده : منابعي كه حداقل 3 سال پس از زمان ثبت مورد استفاده مراجعه كنندگان نبوده از مجموعه وجين و منابع مفيدتر جايگزين خواهد شد .

 4- 4 . معيوب بودن يا وضع ظاهري نامناسب : منابع مندرس با وضع ظاهري نامناسب  ( نقصان ، ‌آسيب ديدگي فيزيكي ،‌ پارگي‌ و ....) را مي توان از مجموعه خارج و در صورتيكه از منابع پر مراجعه كننده و مورد درخواست تالارها باشد ، ‌با نسخه هاي جديد جايگزين  نمود  .

 5-4 . عدم اعتبار علمي (‌كهنگي محتوا ) : منابع علمي كه به مرور زمان ‌اعتبار محتوايي خود را از دست داده و كم ارزش شده اند ،‌ را در صورتيكه مورد استفاده قرار نمي گيرند ، مي توان وجين نمود .

 6-4 . مورد دار بودن : منابعي كه مشمول معيارهاي مذكور در آئين نامه مميزي سازمان است ،‌ پس از تكميل و تائيد فرم ارزيابي منابع نسبت به نحوه محدود سازي يا وجين آن تصميم گيري مي شود .

  5 -  منابع مستثني از وجين

 كتابهاي چاپ شده قبل از سالهاي 1320 هجري شمسي -1360 ه.ق-1945م. در هر مجموعه اي از وجين مستثني بوده و بايد در جهت حفظ و نگهداري آنها كوشش گردد و تنها در صورت صلاحديد مديريت  سازمان به مخزن كتب چاپي كتابخانه مركزي منتقل شود . همچنين منابع مبناء كه هسته اصلي هر كتابخانه را تشكيل مي دهند از وجين مستثني مي باشد .

   تبصره  . منابع موجود در مخزن کتب چاپی از وجين مستثني است  ، مگر از يک چاپ واحد بيش از 2 نسخه موجود باشد .

 6 . ابزارهای وجين

  نظرات و تجربيات کتابداران با سابقه ، گروه هاي كارشناسي وجين منابع ،‌ مراجعه كنندگان و منابع نقد و بررسي ،‌ مهمترين ابزارهای وجين منابع می باشند.

 7  . روش اجرايي وجين منابع

1 – 7 . تكميل فرم هاي وجين منابع توسط واحد هاي مربوط و ارجاع به دبير كميته گزينش مواد سازمان ( نمونه هاي پيوست )

 تبصره : در هر نوبت وجين حداكثر 200 نسخه جهت سهولت بررسي منابع وجيني توسط گروه كارشناسي وجين منابع درج گردد .

 2 – 7 . بررسي سياهه واصله منابع وجيني در گروه هاي كارشناسي وجين منابع

 3 – 7 . طرح نظرات گروههاي كارشناسي وجين منابع در كميته گزينش مواد جهت اتخاذ تصميم نهايي

 4 – 7 . اجراي تصميمات متخذه كميته گزينش مواد سازمان توسط اداره خدمات كتابداري و تنظيم صورت مجلس تحويل منابع

 تبصره :  سياهه منابع وجيني كه در كميته گزينش مواد مورد تائيد قرار نگرفته است ، به واحد هاي مربوطه عودت        مي گردد.

  اين آيين نامه که متن بازنگری شده آيين نامه وجين کتاب مصوب 19/7/1379 می باشد. در 7  ماده ، 19 بند ، 6 تبصره و 3 فرم وجين كتاب ، مواد ديداري -  شنيداري و الكترونيكي و مطبوعات و فرم سير مراحل اداري اجرائي وجين تدوين و در تاريخ 02/12/1384 به تصويب هيأت مديره سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی رسيده و قابل اجرا در کليه واحدها می باشد.

شماره استاندارد بين المللي نشریات (ISSN)

شماره استاندارد بين المللي نشريات                                      

ليلا مرتضائي

از مدتها پيش براي شناخت نشريه ادواري نياز به يك نشانه (Code) مختصر و منحصر بفرد استاندارد شده اي كه بتواند بجاي اطلاعات كتابشناسي آن بكار رود احساس ميشد. بر اين اساس طرح SSN[1] بوسيله كميته Z39 مؤسسه استانداردهاي ملي آمريكا [2](ANST) كه وظيفه اش استاندارد كردن امور كتابداري، اطلاع رساني و امور وابسته به انتشارات در سطح ملي است، آماده شد.

ليكن مبادله اطلاعات نشريات ادواري در سطح  جهاني بين سيستم هاي كامپيوترهاي سازمانهاي مختلف، به يك نشانه استاندارد شده بين المللي نياز داشت. نشانه اي كه الزاماً بايد از اعداد تشكيل ميشد. زيرا كه يك الفباي واحد مورد استفاده اين سازمانها نبوده و نيست.

در جلسه اي كه از كارشناسان امور كتابداري در ماه ژوئن 1970 در اسلو تشكيل شد، فعاليتهاي كميته Z39 بوسيله كميته فني سازمان بين المللي استاندارد[3] بعنوان اساس ساختن شماره هاي استاندارد بين المللي نشريات ادواري برسميت شناخته شد و شماره هاي ISSN بوسيله مؤسسه استاندارد هاي ملي آمريكا تحت عنوان  شماره شناسنامه براي نشريات ادواري[4] منتشر گرديد.

بدنبال آن در جلسه ماه مه 1971 ليسبون كميته فني سازمان بين المللي استاندارد تعدادي از شماره‌هايISSN را به ايالات متحده آمريكا اختصاص داد و بايگاني اطلاعات كتابشناسي نشريات ادواري شركت بوكر[5] بعنوان نقطه شروع اجراي اين طرح انتخاب شد و تعداد صدهزار شماره ISSN براي اين منظور در اختيار شركت بوكر قرار گرفت. در اين جلسه براي شناخت نشريات ادواري تعريفي كه در Anglo-American Cataloging Rules شده است پذيرفته شد[6]

نتايج اين جلسه را ميتوان بطور خلاصه چنين بيان كرد:

1- ISSN شماره اي است منحصر بفرد كه ميتواند به هر نشريه تعلق گيرد. چه اين نشريه در گذشته منتشر شده باشد چه در حال انتشار باشد و يا در آينده منتشر شود.

2- ISSN صرفاً از يك تعداد شماره تشكيل شده است و اين شماره ها هيچگونه ارجاع يا اشاره اي به اطلاعات كتابشناسي نشريه  ادواري ندارد.

3- ISSN از هشت رقم تشكيل ميشود كه در اين شماره گذاري از صفر تا نه ارقام فرنگي[7] كمك گرفته شده است. اين هشت رقم به دو دسته چهاررقمي تقسيم ميشوند كه بوسيله يك خط فاصل از هم جدا ميشوند. و براي آنكه شماره ISSN  با هر شماره ديگري و يا شمارهISBN اشتباه نشود قرار شد كه حروف اختصاري ISSN در سمت چپ ارقام قرار گيرند و اين فرم بصورت دائمي و هميشگي براي شماره هاي ISSN پذيرفته و چاپ شود.

نمونه: ISSN  1234-5679

رقم آخر كنترل كننده است كه بهمان صورتي كه در ISBN محاسبه ميشود در ISSN نيز حساب ميشود.

4-تصميم گرفته شد كه يك مركز بين المللي واقع در پاريس و شبكه اي از مراكز ملي عهده دار تعيين شماره هاي ISSN شوند و كار تعيين و كنترل و اداره ISSN و همچنين مسئوليت هماهنگ كردن فعاليتهاي مراكز ملي و منطقه اي در جهت ابقاء و توسعه يك سيستم بين المللي يكنواخت نيز بعهده اين مركز گذاشته شد.

در اين جلسه پيشنهاد شد كه مركز بين المللي ISDS[8] با پشتيباني مالي يونسكو و دولت فرانسه بصورت مركز اداره كننده ISSN درآيد و سازمان بين المللي استاندارد مسئول توسعه و پيشرفت ISSN شناخته شود. اين پيشنهاد پذيرفته شد.

در اكتبر 1971 سازمان بين المللي استاندارد، كتابخانه كنگره، شركت بوكر و مركز بين المللي ISDS توافق كردند كه با يكديگر همكاري نمايند و قرار شد كه قسمت كتابشناسي نشريات ادواري شركت بوكر بر اساس اطلاعات موجود در شركت براي هفتاد هزار نشريه ادواري شماره ISSN تعيين كند و اين اطلاعات در سه جلد منتشر شود. كه جلد اول و دوم آن تحت عنوان ويرايش چهاردهم Ulrich’s International Periodicals Directory و جلد سوم آن تحت عنوان ويرايش دوم Irregular Serials and Annuals. منتشر شد و تلاش زيادي بعمل آمد كه اين سه جلد شامل نشريات ادواريي باشد كه كتابخانه هاي مهم مشترك هستند و مقالات آنها در نشريات چكيده و نمايه منعكس ميشود.

هر شماره ISSN  كه به نشريه اي تعلق ميگيرد همراه با نامه اي براي ناشر آن فرستاده و تقاضا ميشود كه شماره ISSN را روي جلد هر شماره از نشريه چاپ كند. در عين حال فهرست شماره هاي ISSN داده شده بطور ادواري منتشر ميشود.

با آنكه قرار بود شماره ISSN بر اساس اطلاعات موجود در بايگاني شركت بوكر تعيين شود ولي در عمل بنا به تقاضاي كتابخانه ها، سازمانهاي واسطه فروش و سرويس هاي چكيده نويسي و نمايه سازي و كليه موسساتي كه از شمارهISSN استفاده خواهند كرد، بهتر دانسته شد كه شركت بوكر شماره ISSN را فقط بر اساس عنوان نشريات ادواري اختصاص دهد نه ساير اطلاعات كتابشناسي آن.

همچنين از طرف سازمانهاي واسطه فروش تقاضا شد كه شماره هاي ISSN طوري تنظيم شود كه نشان دهد هر نشريه متعلق به كدام كشور است. اين مسئله نيز بدين صورت حل شد كه دو حرف بعنوان نشانه هر كشور تعيين و دست چپ قبل از حروف اختصاري ISSN قرارگيرد. براي اين منظور نشانه كشورها كه در حال حاضر در كتابخانه كنگره آمريكا براي پروژه Marc II بكار ميرود پذيرفته‌شد.[9] ولي نبايد فراموش شود كه نشانه محل نشر بعنوان قسمتي از شماره ISSN بحساب نميآيد.

نمونه: US ISSN 0000-0109

قرار شد فهرست ادغام شده بيست ساله ي (NST) New Serial Titles كه سالهاي 1970-1950

را در برميگيرد شماره هاي ISSN را به 220 هزار نشريه ادواري كه شامل ميشود اختصاص دهد. NST فهرست مشتركي است از نشريات موجود در كتابخانه هاي آمريكا. در نتيجه نشرياتي كه در كشورهاي مختلف جهان منتشر ميشوند و كتابخانه‌هاي آمريكا آنرا دريافت نميكنند، در اين فهرست گنجانده ‌نشده است. لذا اين فهرست ادغام شده بيست ساله و بايگاني اطلاعات كتابشناسي نشريات ادواري شركت بوكر ميتوانند مكملي براي يكديگر باشند و برويهم كامل ترين اطلاعات كتابشناسي كامپيوتري نشريات ادواري را براي استفاده كنندگان آنها ارائه دهند.

تعدادي از كشورها از جمله آمريكا، آلمان، فرانسه و كشورهاي اسكانديناوي پيشنهاد كردند كه يك مركز ملي براي تعيين شماره هاي ISSN نشرياتي كه در كشورشان بچاپ ميرسد تاسيس كنند. كميته سازمان دهنده كتابخانه انگليس[10] موافقت كرد كه مركز ملي انگلستان را بوجود آورد.

در حال حاضر براي هر يك از مراكز ملي، منطقه اي و بين المللي تعدادي از شماره هاي ISSN كنار گذاشته شده است. هدف از اين محدوديت شماره‌اي اولاً آسان كردن كار كنترل و تصحيح بايگاني بين‌المللي نشريات ادواري بوده است ثانياً حمايت از آنكه ISSN صرفا" بصورت يك تعداد شماره مشخص كننده باقي بماند و هيچگونه ارجاعي به ساير اطلاعات كتابشناسي نشريه ادواري پيدا نكند.

شماره ISSN و شيوه محاسبه رقم كنترل كننده

همانطور كه قبلا" اشاره شد شماره ISSN از هشت رقم تشكيل ميشود كه بصورت دو گروه چهاررقمي با يك خط فاصل از هم جدا و در سمت راست حروف اختصاري ISSN قرار ميگيرند. در سمت چپ اين حروف اختصاري نشانه محل نشر گذاشته ميشود. آخرين رقم سمت راست بعنوان رقم كنترل‌كننده شناخته شد و هدف از بوجود آوردن آن پيشگيري از اشتباهاتي است كه ممكنست در اثر رونويسي غلط شماره ISSN بوجود آيد. در تعيين رقم كنترل كننده، از قدر مطلق يازده كمك گرفته‌شد. بعقيده متخصصين، تعيين قدر مطلق يازده و تعيين 2 تا 8 بعنوان مرتبه اعداد، مؤثرترين روشي است كه براي جلوگيري از رونويسي غلط ارقام بكاررفته است.

شيوه محاسبه رقم كنترل كننده باين صورت است كه هفت رقم از شماره ISSN را مينويسيم و جاي رقم كنترل كننده را خالي ميگذاريم.

نمونه:[11]                                                                                         1 2 3 4 5 6 7

حال مرتبه هر رقم را از راست به چپ تعيين ميكنيم                                    8 7 6 5 4 3 2    

اين مرتبه ها ثابتند و هميشه 2 تا 8 را تشكيل ميدهند.

حال  مرتبه هر رقم را در خود رقم ضرب ميكنيم.                                     8 14 18 20 20 18 14    

سپس حاصل اين ضرب ها را با هم جمع مينمائيم

8+14+18+20+20+18+14=112

اين حاصل جمع را بر قدرمطلق 11 تقسيم ميكنيم.                                      112:11=10

باقيمانده اين تقسيم عدد 2 است كه آنرا از قدرمطلق 11 كم كنيم رقم كنترل كننده بدست ميآيد.                             11-2=9                                                                                                                                                                                                                             1234-5679                               -ISSN

گاه اتفاق ميافتد كه رقم كنترل كننده 10 ميشود كه در اين مورد براي جلوگيري از برهم خوردن سيستم هشت رقمي ISSN ، بجاي 10 از حرف X استفاده ميشود.

نمونه:                                                                                  x -145 0017 US ISSN

هرگاه تقسيم  مجموع حاصل ضرب ها بر قدرمطلق يازده باقيمانده نداشته باشد، رقم كنترل كننده صفر خواهد بود.

با انتشار نحوه تعيين شماره ISSN و شيوه محاسبه رقم كنترل كننده، حدس كساني كه فكر ميكردند هر يك از ارقام شماره ISSN بيان كننده يكي از مشخصات كتابشناسي نشريه ادواري است نادرست از آب درآمد.

كاربرد ISSN

شماره ISSN وسيله اي است در اختيار ناشرين، سازمانهاي واسطه فروش و كتابخانه ها براي انتقال سريع مشخصات يك نشريه ادواري با حداقل امكان اشتباه. در امر سفارش، پرداخت، تهيه صورتحساب، پي گيري، اعلام وصول، تهيه صورت موجودي و امانت بين كتابخانه ها شماره ISSN ميتواند بسيار مؤثر باشد.

شماره ISSN براي سرويس هاي نمايه سازي و چكيده نويسي ميتواند بعنوان يك code منحصر بفرد جهت شناسائي نشريات ادواري و همچنين پركردن خلاء بين تعيين سرشناسه بنابر                   American Cataloging Rules – Anglo و عنواني كه روي جلد و يا صفحه عنوان نشريه ادواري داده‌شده است، بكار رود.

در پايان يادآوري ميشود كه ارزش يك استاندارد تنها آن زمان آشكار ميشود كه تكميل و چاپ شده و كتابخانه ها تماماً آنرا شناخته باشند و از نتايج آن استفاده كنند. اصول و قوانين وضع شده براي يك استاندارد بايد بشدت دنبال شود. بي اهميت گرفتن و يا غلط انگاشتن يك استاندارد، موفقيت نهائي آنرا بخطر مياندازد.

American National Standards Institute. American National Standard Identification Number for Serial Publications. 1971.

 

Development of International Standard Serial Number, “Canadian Library Journal, 22 (November, 1972) 456

 

International Serials Data System (ISDS), Canadian Library Journal, 29 (November 1972) 458.

 

International Standard Serial Numbering begun at Bowker, Publishers Weekly, 200 (sept. 13, 1971)45.

 

Issn And International Serials Data System, Aslib Proceeding 24 (December 72) 649-50

 

IssN Experts Meet in Vienna, Library of Congress Information Bulletion, 31, (Je. 2, 72) 244-5.

 

Koltay, Emeryl. International Standard Serial Number (ISSN), Bowker Annual (72) 197-200

 

International Standard Serial Numbering (ISSN) Ulrich International Periodicals Directory, 15^th ed., New York; London: Bowker (1973). P xxIII-xxvI

 

Unisist, Guidelines for ISDS. Paris, United Nations Educational, and cultural organization, May 1973.

 

بررسي وضعيت شابك (ISBN) در نشر ايران

  

بررسي وضعيت شابك (ISBN) در نشر ايران

فصلنامه اطلاع رساني دوره چهاردهم 3 و 4 بهار و تابستان 1378

نوشته: داريوش مطلبي

 

كليدواژه ها: شابك (شماره استاندارد بين المللي كتاب)/ شابك – ايران
چكيده: هدف تحقيق حاضر كشف چگونگي استفاده از شابك توسط ناشران ايراني و شناسايي عواملي است كه باعث افزايش يا كاهش كارآيي شابك در ايران مي شوند. آگاهي ناشران ايراني از شابك بسيار كم است و عواملي چون دوري محل فعاليت از مركز, احساس بي نيازي و نبود كاربرد عملي در ايران باعث شده رغبتي براي استفاده از شابك نباشد. در حدود 75% ناشران معتقدند كه شابك هيچ كاربردي ندارد و بقيه ناشران آن را براي كارهايي چون فروش, انبارگرداني, توزيع و اطلاع رساني مفيد مي دانند.

برای مشاهده متن کامل این مقاله به این آدرس مراجعه نمایید :

http://www.irandoc.ac.ir/etela-art/14/14_3_4_1_abs.htm

قوانين علم كتابداري

قوانين علم كتابداري

رانگاناتان دانشمندي با فضيلت در امور كتابداري بود. وي قصد داشت روشهاي علمي را در زمينه هاي مختلف علم كتابداري به كار ببرد و  به اين منظور قواعدي كلي شامل قوانين‘ احكام و اصول تنظيم كرد و درباره كاربرد واژه هاي مزبور كنوانسيونهايي را برگزار كرد تا اصول  مزبور را در مفاهيم مختلف به شرح زير تثبيت كند.

            قانون. در مفهوم حوزه علمي وسيعي مانند علم كتابداري به كار مي رود.

        *حكم و قاعده. در مفهوم اولين تقسيمات در يك حوزه علمي وسيع كاربرد دارد‘ مانند انتخاب كتاب‘ طبقه بندي و فهرست نويسي.

          *اصل. در مفهوم تقسيمات ثانويه يا بعدي يك حوزه علمي وسيع به كار مي رود‘ مانند ترتيب شكلي و طبقه بندي و الفبايي كردن در فهرست نويسي.

 رانگاناتان پنج قانون معروف خود در زمينه علم كتابداري را در سال 1924 ابداع كرد. اين پنج قانون در سال 1928 در قالب بيانيه هايي شكل گرفت و به عبارت صحيحتر در اين سال شكل نهايي خود را به دست آورد.

 پنج قانون علم كتابداري رانگاناتان در سال 1931 منتشر شد. اين يك اثر كلاسيك است و پنج قانون علم كتابداري و مفاهيم آنها را به تفصيل شرح داده است. چكيده اين اثر عبارت از اين است كه كتابها براي استفاده هستند و استفاده كننده عامل اصلي است كه بايد در وقتش صرفه جويي شود. اين قوانين برخوردي علمي با علم كتابداري را فراهم آورده اند. روح اين قوانين در نوشته هاي رانگاناتان متجلي است. اين قوانين به عنوان پايه هاي علم كتابداري پذيرفته شده اند.

پائولين ا. آترتون پنج قانون علم كتابداري را در كتابش تحت عنوان «كاربرد دانش» بدقت بررسي كرده است. به عقيده او «زماني كه نحوه فهرست نويسي كنوني را با ديدي انتقادي بررسي مي كنيم‘هر وقت كه طرز استفاده از كتابخانه هايمان را مورد ارزيابي قرار مي دهيم  و هنگامي كه چگونگي بهبود عملكرد خود و مديريت خدمات كتابخانه هايمان را مطالعه مي كنيم.

پنج اصل رانگاناتان عبارتند از:

-کتاب برای استفاده است؛

-هر خواننده اي كتابش؛

-هر کتابی خواننده اش؛

-وقت خواننده را هدر ندهيد؛

-کتابخانه نهادی رو به رشد( ارگانيسمي زنده و پويا) مي باشد.

           تذكر اول: نتيجه قانون چهارم علم كتابداري «صرفه جويي در وقت كاركنان» است.

تذكر دوم: امروزه مفهوم واژه كتاب بايد در بعدي وسيعتر به معني «مدرك» به كار رود.

قوانين بنيادي

قوانين علم كتابداري قوانين بنيادين اين علم هستند. اين قوانين براي هر مسأله اي در زمينه هاي علم كتابداري‘ خدمات كتابداري و رويه هاي كتابداري قابل اجراست. اين قوانين در شكل نهايي خود شامل تمام رويه هاي كتابداري مربوط به گذشته‘ حال و آنهايي است كه احتمالاً در آينده به وجود مي آيند. از آنجا كه وضعيت مرزهاي دانش كتابداري بر اثر فشارهاي اجتماعي‘ اقتصادي‘ سياسي‘ تكنولوژيك و اخلاقي دائماً در حال تغيير است‘رويه هاي جديد نيز رشد و تكامل پيدا مي كنند. معلوم شده است كه اين قوانين هميشه در مورد رويه هاي جديد قابل اجراست.

تضاد بين احكام

احكام و قواعد فهرست نويسي‘ طبقه بندي و غيره همگي مفاهيم پنج قانون علم كتابداري هستند. احكام فهرست نويسي مخصوص شاخه فهرست نويسي است. به همان طريق‘ احكام طبقه بندي ويژه حوزه طبقه بندي است. هرگاه تضادي بين احكام فهرست نويسي پيش بيايد‘ بايد براي رفع آن به قوانين پنجگانه علم كتابداري رجوع كرد. بنابراين‘ پنج قانون مزبور به عنوان مرجع عالي عمل مي كنند. همين مسأله دقيقاً در مورد احكامي كه به بخشهاي ديگر علم كتابداري مربوط مي شود نيز صادق است (نظير طبقه بندي و انتخاب كتاب).

اگر تضادي بين احكام فهرست نويسي و اصول بنيادين كلي (مانند قوانين شرح و تفسير‘ قانون متشابه و متقارن‘ قانون صرفه جويي و امساك‘ قانون تغييرات مكاني و قانون مبادلات و نفوذ متقابل فرهنگها) وجود داشته باشد‘ با كمك قوانين علم كتابداري مي توان به توافقي دست يافت. اين امر در مورد احكام مربوط به تقسيمات علم كتابداري نيز عيناً قابل اجراست.

(مختاري معمار‘حسين؛ درآمدي بر كتابداري؛ شيراز: نشر قو‘1374.)

اكنون بيش از۶۰ سال از زماني كه کتابدار بزرگ هندی اس.آر.رانگاناتان پنج اصل علوم کتابداری خود را منتشر کرد، مي گذرد .

مايکل گورمن با انتشار مقاله ای پنج قانون جديد کتابداری را تدوين نمود که تفسير دوباره ای از اصول رانگاناتان در بافت کتابخانه های امروز وکتابخانه های احتمالی آينده می باشند .

پنج قانون جديد مايکل گورمن عبارتند از:

ـ کتابخانه ها به بشريت خدمت می کنند ؛

ـ همه شکلهايی را که به توسط آنها دانش مبادله می شود مهم شماريد ؛

ـ برای گسترش خدمات ،هوشيارانه از فناوری استفاده کنيد؛

ـ از دسترسی آزادانه به دانش حمايت کنيد ؛

ـ به گذشته افتخار کنيد وآينده را بيافرينيد. 

تازه های نشر کتابداری و اطلاع رسانی

تازه های انتشارات کتابدار ی و اطلاع رسانی از نشر کتابدار

برای مشاهده تازه ترین انتشارات نشر کتابدار در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی می توانید به آدرس زیر مراجعه کنید :

 

http://www.ketabdar.org/publication/publication.asp

تكنولوژي اطلاعات چيست ؟

تكنولوژي اطلاعات چيست ؟

15 تير 82 - ماهنامه تجارت الکترونيک به نقل از ديپلماسي ديجيـتال - تكنولوژي اطلاعات يكي از فاكتورهاي مهم پيشرفت در قرن بيست و يكم مي باشد .IT موجب ايجاد دگرگوني و تحول در روش هاي زندگي ، آموزش ، كار و بازي خواهد شد .  پيشرفت هاي مربوط به محاسبات كامپيوتر و تكنولوژي ارتباطات ، زير ساخت هاي جديدي براي تجارت ، پژوهش هاي علمي و فعاليت هاي اجتماعي ايجاد مي كند. اين زير ساخت گسترش داده شده ابزارهاي جديدي را براي ارتباط داشتن با سراسر دنيا و كسب علم ودريافت اطلاعات به ما ارائه مي دهد . تكنولوژي اطلاعات به ما كمك خواهد كه بدانيم چه طور محيط اطراف مان را تحت تاثير قرار دهيم و چطور از آن بهتر مراقبت كنيم .IT وسيله اي براي رشد اقتصاد است . IT محل كار را جذابتر ، كيفيت مراقبتهاي پزشكي را بهبود و دولت را مسئوليت پذيرتر و در دسترس تر براي برآوردن نيازهاي شهروندان مي كند. تعريف تكنولوژي اطلاعات تكنولوژي مربوط به سخت افزار و نرم افزار كامپيوتر براي پردازش ، ذخيره سازي و انتقال اطلاعات است. تكنولوژي اطلاعاتIT علم و مهارت هاي همه جنبه هاي محاسبات ، ذخيره سازي اطلاعات و ارتباطات است . IT مبحث جديدي است كه به سرعت رشد كرده و تغييرات بنيادي در دنياي كنوني ايجاد مي كند ، اين تغييرات ناشي از انجام روش هاي تجاري جديد ، ايجاد تنوعات و سرگرمي هاي جديد و به وجود آوردن هنرهاي جديد مي باشد. تكنولوژي اطلاعات شامل موضوعاتي است كه به علم و تكنولوژي كامپيوتر ، طراحي ، توسعه ، نصب و پياده سازي سيستم ها و نرم افزارهاي اطلاعاتي مربوط مي شود. تكنولوژي اطلاعات به طراحي و استفاده از كامپيوتر و ارتباطات براي حل انواع مختلف مسايل مربوط مي شود. بسيار جالب توجه است كه كامپيوترهايي كه در 5 سال پيش توليد شدند ، اكنون در تعداد زيادي از سازمان هاي بزرگ استفاده مي شوند. ما پذيرفته ايم كه تقريبا تمام صورت حساب ها و پرداخت هاي ما از ادارات دولتي و سازمان هاي بزرگ توسط كامپيوتر چاپ مي شوند و خدماتي مانند Bankcard و Medicare فقط به دليل وجود آنكه كاربردهاي كامپيوتر بسيار متنوع است ، از چاپ صورت حساب ها گرفته تا كنترل كوره هاي بسيار حساس ، همه آنها نياز دارند كه اطلاعاتشان در كامپيوتر ذخيره شده و برنامه ها توسط كامپيوتر با مهارت اداره شوند. بعضي از مفاهيم اصلي در استفاده از كامپيوتر عبارتند از : روش هاي سازماندهي شده براي برنامه ريزي كامپيوترهاجهت اداره اطلاعاتشان سازماندهي اطلاعات ذخيره شده در سازمان ( ساختمان داده ها) مفاهيم اصولي در طراحي كامپيوتر ( معماري كامپيوتر ) و شبكه هاي كامپيوتري ( ارتباطات داده ها و شبكه هاي كامپيوتري ) علاوه بر مفاهيم اساسي بالا ، تكنيك هاي خاصي وجود دارد كه در انواع كاربردهاي خاص مورد نياز مي باشد . در وهله اول ، براي مثال ، در كار بردهاي تجاري ، نياز به ذخيره اطلاعات زيادي مي باشد . يك شركت بيمه ، براي مثال نياز دارد كه جزييات همه سياست هاي مربوط به دريافت كنندگان بيمه را نگه داشته و به سوالات مربوطه پاسخ دهد. ثانيا در كاربردهاي علمي ، مقدار اطلاعاتي كه بايد ذخيره شود معمولا بسيار كم است ، اما محاسباتي كه روي اطلاعات بايد انجام گيرد بسيار پيچيده است . بالاخره طراحي كامپيوترها براي استفاده در خانه و يا اداره و يا لوازمي مانند ماشين ها ، اجاق ها ، چرخ خياطي و ماشين تحرير به مهارت هاي خاصي نياز دارد. تكنولوژي اطلاعات به ايجاد ، جمع آوري ، پردازش ، ذخيره و تحويل اطلاعات و فرآيند ها وتدابيري كه همه اين ها را امكان پذير مي سازد اشاره مي كند. ايده اصلي تكنولوژي اطلاعات ايجاد زندگي مفيدتر و مؤثرتر مي باشد. IT اصطلاحاتي است كه همه فرم هاي مختلفي را كه براي ايجاد ، ذخيره ، تبادل و استفاده از اطلاعات در فرمهاي مختلف ( اطلاعات تجاري ، مكالمه ، تصاوير ساكن ، سينما ، نمايش هاي چند رسانه اي و فرم هاي ديگري شايد هنوز به فكر خطور نمي كند.) اين تكنولوژي اغلب انقلاب اطلاعات ناميده مي شود.

نمايه نامه مقالات اطلاع رساني در نشريات خارجي

نمايه نامه مقالات اطلاع رساني در نشريات خارجي

 

تهيه و تدوين: مهوش معترف
مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران

 

نمايه نامه حاضر حاصل جستجو از طريق CD/ROM دربانك اطلاعات Information Science Abstracts بر روي تعدادي از نشريات اطلاع رساني و كتابداري است. كليدواژه هاي هر مقاله به فارسي برگردانده شده و فهرست اين واژه ها تحت عنوان "فهرست كليدواژه ها" در آخر مقاله نامه فراهم آمده است.
 

01- Abdullah, S. "Scientific and technical information: impetus for development in Southeast Asia." International Forum on Information and Documentation 20 (2) 1995, P.3-13.

جنوب شرقي آسيا/ علوم و تكنولوژي / ارتباطات اطلاعاتي

02- Alber, A.F. "Interactive computer systems: videotext and multimedia." Information processing & Mangement 31 (3) May-Jun 95, p.451

سيستم كامپيوتري محاوره اي/ چكيده هاي بررسي كتاب

03- Alemna, A.A. "Oral data in libraries and archives." International Forum on Information and Documentation 20 (1) 1995, p.43-7.

بررسيها/آمريكا/ كانادا/ تاريخ شفاهي/ مواد كتابخانه اي/ بايگاني

04- Ashford, J.H. "Free text retrieval in the Welsh language: problems, and proposed working practice." Journal of Documentation 51 (2) Jun 95, p.118-25.

مواد زبان ولز/ جستجوي آزاد متن/ پايگاه اطلاعات تمام متن

05- Bateman, J.Teich, E. "Selective information presentation in an integrated publication system: an application of genre- driven text generation." Information processing & Management 31 (5) Sep. 95, p.753-67.

 

توليد متن/ مقاله ها/ دايره المعارفها/ نشر

 

06- Beard, W.R. "Staff development and training. A model." Journal of Education for Library and information Science 36 (!) Winter 95, p.35-7.

توسعه حرفه اي/ نيمه حرفه ايها/ كاركنان كتابخانه

07- Biggs, B. Whitehorse, D. "Sovereignty, collaboration and continuing challenge: a history of tribal libraries in San Diego County. "Special Libraries 86 (4) Fall 95, p. 279-91.

كاليفرنيا/ كتابخانه هاي قبيله اي/ سرخپوستان امريكا

08- Biggs, M. "Reflections on continuing education…near a window." Journal of Education for Library and information Science 36 (2) Spring 95, p.174-9.

كاركنان كتابخانه/ آموزش مستمر

09- Buford, J. F. K. "Multimedia systems." Information Processing & Management 31 (2) Mar-Apr 95, p.256-7.
 

نظامهاي چند رسانه اي/ چكيده هاي بررسي كتاب
 

10- Burger, R. H. "Information policy: a framework for evaluation and policy research." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, p. 142-3.
 

چارچوب سياست اطلاعاتي/ چكيده هاي بررسي كتاب/ آمريكا/ ارزشيابي/ سياستهاي ملي/ فعاليت اطلاعاتي

11- Catenazzi, N.Sommaruga, L. "Hyper-lib: a formal model for an electronic library based on hyperbooks" Journal of Documentation 51 (3) Sep 95, p. 244-70.

ابر كتابخانه/ مفهوم كتابخانه الكترونيكي/ مافوق رسانه/ تكنولوژي كتابخانه

12- Charkes, S."Information technology: beyond the toolbox." Special Libraries 86 (4) Fall 95, p.265-71.
 

تكنولوژي اطلاعاتي/ اطلاعات حرفه اي

13-Collier, H. "Further advances in chemical information: proceedings of the Montreux International Chemical Information Conference, Annecy, France, 18-20 october 1993." Journal of Documentation 51 (2) Jun 95, p. 180-1.

پيشرفتهاي عالي در اطلاعات شيمي/ چكيده هاي بررسي كتاب

14- Cunningham, A.M. Wicks, W. "Flexible workstyles in the information industry" Information processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, P.140-1.
 

شيوه هاي انعطاف پذير كار در صنعت اطلاعات / شرايط استخدام/ چكيده نامه هاي بررسي كتاب / متخصصان اطلاع رساني

15- Curras, E. "Information science: information as a dialectic interactive system." International Forum on Information and Documentation 20 (1) 1995, p. 31-42.

كنفرانسهاي بين المللي/ نظريه ها/ دانش / اطلاع رساني
 

16- Davis, T. Huesmann, J. "Serials control systems for libraries." Special Libraries 86 (2) Spring 95, p.149-50.
 

سيستم كنترل پيانيدها/ چكيده هاي بررسي كتاب

17- Dimitroff, A. "Research for special libraries: a quantitative analysis of the literature." Special Libraries 86 (4) Fall 95, p.256-64.
 

تجزيه و تحليل محتوا/ انتشارات كتابخانه و علوم اطلاع رساني/ پژوهش / كتابخانه هاي تخصصي / حرفه / كتابداري

18- Egghe, L. Rousseau, R. "Sensitivity aspects of inequality measures." Information Processing & Management 31 (4) Jul 95, p.511-23.
 

حساسيت به انتقال/ سنجش نابرابري/ علم اطلاع رساني
 

19- Endres- Niggemeyer, B.Maier, E.Sigel, A."How to implement a naturalistic model of abstracting: four core working steps of an expert abstractor." Information Processing & Management 31 (5) Sep 95, p.631-74.
 

نظامهاي مبتني بر دانش / چكيده نويسي خودكار
 

20- Enser, P.G. B. "Pictorial information retrieval." Journal of Documentation 51 (2) Jun 95, p. 126-70.

جستجو / پايگاه اطلاعاتي تصويري

21- Etter, Z. C." Impact of curriculum revision on media collection. "Special Libraries 86 (2) Spring 95, p.83-90.

كتابخانه هاي مدارس پزشكي/ نياز استفاده كننده/ چند رسانه اي/ مواد كتابخانه اي

22- Fidel, R.Efthimiadis, E.N. "Terminological Knowledge structure for intermediary expert systems." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, p.15-27

نظامهاي كارآزما/ كامپيوتري كردن تقويت كننده/ جستجو/ بانك اطلاعاتي وصل

23- Fujiwara, Y.Gotoda, H. "Representation model for relativity of concepts." International Forum on Information and Documentation 20 (1) 1995,p.22-30.

نسبيت مفهوم/ روابط معناشناسي/ تجزيه و تحليل خودكار متن
 

24- Glanzel, W.Schubert , A. "Predictive aspects of a stochastic model for citation processes." Information Processing & Management 31 (1) Jan- Feb 95, p. 69-80.

الگوها/ تحليل استنادي
 

25- Gray, S.H. "Hypertext and technology of conversation: orderly situational choice." Information Processing & Management 31 (1) Jan- Feb 95, p.152-3.
 

چكيده هاي بررسي كتاب/ ميانجي كاربر/ مافوق متن

26- Green, R.D. "Foundations in music bibliography." Journal of Documentation 51 (1) Mar 95, p.60-2.
 

اصول كتابشناسي در موسيقي/ چكيده نامه هاي بررسي كتاب
 

27- Grothkopt, U. "Library and Information Services in Astronomy II provides wealth of practical information." Special Libraries 86 (4) Fall 95, p.304-7.
 

كتابخانه و خدمات اطلاعاتي در كنفرانس نجوم، 1995/ كنفرانسهاي بين المللي/ نجوم/ فعاليت اطلاعاتي

28- Haigi, Z. "A bibliometric study on articles of medical librarianship." Information processing & Management 31 (4) Jul 95, p.499-510.

جمهوري خلق چين/ بازكاوي استنادي/ كتابخانه هاي پزشكي/ پيانيدهاي كتابداري و علم اطلاع رساني/ آمريكا/ ژاپن

29- Hill, M. W. " Information policies: premonitions and prospects." Journal of Information Science 21 (4) 1995, p.273-82.
 

انگلستان/ سياستها/ فعاليت اطلاعاتي
 

30-Horton, F.W. "Some speculations on Knowing, learning and artificial intelligence." International Forum on Information and Documentation 20 (1) 1995, p.8-15.

هوش مصنوعي/ نظامهاي كارآزما
 

31- Horton, P. J. "Interpreters as well as gatherers: the librarian of tomorrow… to day." Special Libraries 86 (3) Summer 95, p. 195-204.

توسعه هاي آتي/ كتابخانه و علم اطلاع رساني

32- Ives, D.J. "Staff empowerment and library improvement through networking." Journal of Education for Library and Information Science 36 (1) Winter 95, p.46-51.

شبكه ها/ توسعه حرفه اي/ نيمه حرفه ايها/ كاركنان كتابخانه

33- Jacobs, N. A.Young, R.C. "Measuring book availability in an academic library: a methodological comparison." Journal of Documentation 51 (3) Sep. 95, p.281-90.

كتابخانه هاي دانشگاهي/ دسترس پذيري كتاب/ گردآوري اطلاعات/ مديريت كتابخانه

34- Kalnin, M. T. "The case for the conference. One paraprofessional's view." Journal of Education for Library and Information Science 36 (1) Winter 95, p.22-5.
كنفرانسها/نيمه حرفه ايها/كاركنان كتابخانه

35- Koenig, M.E.D. "Information policy: the mounting tension (value additive versus uniquely distributable public good.)" Journal of Information Science 21 (3) 1995,p.229-31.
جنبه هاي اقتصادي/ فعاليت اطلاعاتي

36- Lancaster, F.W. "Libraries and the future: essays on the library in the twenty-first century." Information Processing & Management 31 (2) Mar-Apr 95,p.267-8.
كتابخانه و آينده/ چكيده هاي بررسي كتاب

37- Lee, H. "Justifying database normalization: a cost/ benefit model." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, p59-67

تحليل هزينه و سود/ معيارها/ تحليل سيستم/ پايگاههاي اطلاعاتي/ علم كامپيوتر

38- Levitin, A.Redman, T. "Quality dimensions of a conceptual view." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95,p.81-8

الگوها/كيفيت/ پايگاههاي اطلاعاتي
39- Low, G. P.Delany, P. "The digital word: text-based computing in the humanities." Journal of Education for library and Information Science 36 (1) Winter 95, p.79-81.

چكيده هاي بررسي كتاب

40- Mann, T. "Library research models: a guide to classification, cataloguing, and computers." Information Processing & Management 31 (2) Mar-Apr 95, p.252-3.

الگوهاي پژوهش كتابخانه اي/ چكيده هاي بررسي كتاب

41- Maybury, M.T. "Generating summaries from event data. " Information processing & Management 31 (5) Sep 95, p.735-51.

رويدادهاي اطلاعاتي/ چكيده نويسي خودكار

42- McGarry, K. "The changing context of information: an introductory analysis." Journal of Documentation 51 (1) Mar 95, p.66-8.

تغيير زمينه اطلاع رساني/ چكيده هاي بررسي كتاب

43- McGee, J.Prusak, L. "Managing information strategic tool." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, p.141-2.

مديريت راهبردي اطلاعات / چكيده هاي بررسي كتاب/ شركتها/ مديريت/ فعاليت اطلاعاتي

44- McMurdo, G." Mailing to the machine." Journal of Information Science 21 (3) 1995, p.217-27.

ميانجي كاربر/ اينترنت/ پست الكترونيكي

45- Menou, M. J. "The impact of information-l. Toward a research agenda for its definition and measurement." Information Processing & Management 31 (4) Jul 95, p.455-77.
مركز پژوهش، توسعه بين المللي، كانادا/ پژوهش/ كشورهاي در حال توسعه/ نظريه هاي اطلاعاتي/ علم اطلاع رساني

46- Menou, M. J. "The impact of information-2. Concepts of information and its value." Information Processing & Management 31 (4) Jul 95, p.455-77.
علم شناخت/ نظريه اطلاعاتي/ علم اطلاع رساني
47- More, E.Irwin, H. "Technology transfer: technocultures, power and communication; the Australian experience." Journal of Information Science 21 (3) 1995, P.149-59.
استراليا/ انتقال تكنولوژي/ آسيا/ منطقه اقيانوس آرام

48- Mulvany, N.C. "Indexing books." Information Processing & Management 31 (2) Mar-Apr 95, p.249-50.
نمايه سازي كتاب/ چكيده هاي بررسي كتاب

49- Nourse, J. A. Profeta, P. C. "Indian River Community College LTA Program." Journal of Education for Library and Information Science 36 (1) Winter 95, p.16-21.

دانشكده منطقه اي ايندين ريو، فلوريدا/ دانشكده منطقه اي / نيمه حرفه ايها/ آموزش حرفه اي
50- Oeser, E." Information superhighways for knowledge transfer and the need for a fundamental theory of information." International Forum on Infornation and Documentation 20 (1) 1995, p.16-21.
نظريه ها/ شبكه ها/ ارتباطات اطلاعاتي

51- Olaniran, B.A. "Perceived communication outcomes in computer mediated communication: an analysis of three systems among new users. " Information Processing & Management 31 (4) Jul 95, p.525-41.

استفاده / تكنولوژي ارتباطات/ ارتباطات اطلاعاتي
52- Olson, H.Samek, T."Library and information studies faculty in Canada. A sex ratio study. " Journal of Education for Library and Information Science 36 (2) Spring 95, p. 155-69.
بررسيها/ كانادا/ مردان/ زنان/ هيئت علمي / مدارس كتابداري/ آموزش حرفه اي

53- Oppenheim, C. "The correlation between citation counts and the 1992 Research Assessment Exercise ratings for British library and information science university departmemts." Journal of Documentation 51 (1) Mar 95, p.18-27.
انگلستان/ تحليل استنادي/ سخنرانيها/ مدارس كتابداري/ آموزش حرفه اي / كتابخانه و علم اطلاع رساني

54- Ozkarahan, E. "Multimedia document retrieval." Information Processing & Management 31 (1) Jan- Feb 95, p.113-31.
جستجو/ چند رسانه اي

55- Pagell, R. A.Halperin, M. "International business information: how to find it, how to use it. " Special Libraries 86 (1) Winter 95, p.78-9.
اطلاعات تجاري بين المللي/ چكيده هاي بررسي كتاب
56- Partridge, D.Hussain, K. M. "Knowledge-based information systems." Journal of Documentation 51 (2) Jun 95, p.179-80.

نظامهاي مبتني بر دانش اطلاعات / چكيده هاي بررسي كتاب

57- Pemberton, J. M.Nugent, C.R. "Information studies. Emergent field, convergent curriculum." Journal of Education for Library and information science 36 (2) Spring 95, p. 126-38.

برنامه درسي/ آموزش حرفه اي/ مديريت اسناد/ بايگاني

58- Peritz, B.C. "On the association between journal circulation and impact factor." Journal of Information Science 21 (1) 1995 p.63-7.

امانت كتاب/ ارزشيابي/ پيانيدها / توسعه مجموعه / تحليل استنادي

59- Richardson, J.V. "Knowledge based systems for general reference work: Applications, Problems, and progress." Journal of Education for Library and Information Science 36 (2) Spring 95, p.191-4.

نظامهاي مبتني بر دانش براي مراجع عمومي / چكيده هاي بررسي كتاب

60- Riedinger, E.A. "Resources for special library collection development in educational advising." Special Libraries 86 (4) Fall 95, p.272-8.

آمريكا/كتابخانه هاي تخصصي/ منابع مرجع/ آموزش/ فراهم آوري

61- Robertson, S. E.Walker, S. Hancock-Beaulieu, M.M. "Large test collection experiments of naoperational, interactive system: OKAPI at TREC." Information Processing & Management 31 (3) May-Jun 95, p. 345-60.

پژوهش/ دخيره و بازيابي ماشيني اطلاعات / گسترش پرس و جو/ بازيابي احتمالي / نظامهاي محاوره اي

62- Rugaas, B. "Library/information science education for the 21 st century: the Tromoso conference." Journal of Documentation 51 (1) Mar 95, p.72-4.

كتابخانه و آموزش علم اطلاع رساني در قرن 21/ چكيده هاي بررسي كتاب

63- Saffady, W. "Introduction to automation for librarians." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, p.147-8.

چكيده هاي بررسي كتاب/ كامپيوترها/ تكنولوژي كتابخانه

64- Salzman, H.Rosenthal, S. "Software design: shaping technology and workplace." Inforamation Processing & Management 31 (2) Mar-Apr 95, p.266-7.

طراحي نرم افزار/ چكيده هاي بررسي كتاب

65- Sanz, E.Aragon, I.Mendez, A. "The function of national journals in disseminating applied science." Journal of Information Science 21 (4) 1995,p. 319-23.

نشريات ادواري بين المللي/ علم و تكنولوژي/ ارتباطات اطلاعاتي/ نشريات ادواري/ نشريات ادواري ملي

66- Schwuchow, W. "Measuring the information market (s)": a personal experience." Journal of Information Science 2 (2) 1995, p.123-32.

انگلستان/ بررسي بازار/ صنعت اطلاعات

67- Seng, L. B.Willett, p. "The citedness of publications by United Kingdom library schools." Journal of Information Science 21 (1) 1995, p.68-71.

بررسيها/ انگلستان/ هيئت علمي/ مدارس كتابداري/ تحليل اسنادي/ انتشارات حرفه اي

68- Shaw, W. M. "Term-relevance computations and perfect retrieval performance." Information Processing & management 31 (4) Jul 95, p.491-8.

سنجش ربط و مناسبت/ جستجو/ بازيابي پيوسته اطلاعات

69- Sparck Jones, K. Endres- Niggemeyer, B. "Introduction: automatic summarizing." Information Processing & Management 31 (5) Sep 95, p.625-30.
پژوهش/ چكيده نويسي خودكار
70- Steinfeld, C.Bauer, J. M.Caby L. "Telecommunication in trainsition : policies, services and technologies in the European Community." Information Processing & Management 31 (3) May-Jun 95, p.449-50.

ارتباط هاي دوربرد، تحول/ چكيده هاي بررسي كتاب

71- Steinke, C.A. "Sci-tech libraries of the future." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, p.144-5.

كتابخانه هاي آينده علوم و تكنولوژي / چكيده هاي بررسي كتاب/ توسعه آينده / علوم و تكنولوژي / كتابخانه ها

72- Stephens, A. "The history of the British National Bibliography, 1950-1973." Journal of Documentation 51 (1) Mar 95, p.62-4.

كتابشناسي ملي تاريخ انگلستان / چكيده هاي بررسي كتاب

73- Strzalkowski, T. "Natural language information retrieval." Information Processing & Management 31 (3) May- Jun 95, p.397-417.

روشهاي آماري/ پردازش زبان طبيعي

74- Taylor, A.Farrell, S. "Information management for business." Journal of Documentation 51 (1) Mar 95, p.74-6.

مديريت اطلاعات كسب و كار / چكيده هاي بررسي كتاب

75- Ulusoy, O. "Incorporating real- time scheduling methods into database management systems." Journal of Information Science 21 (4) 1995, p.324-8.

زمان بندي/ سيستم مديريت پايگاه اطلاعاتي

76- Wagner-Dobler, R. Berg. J. "The dependence of Lotka's Law on the selection of time periods in the development of scientific areas and authors." Journal of Documentation 51 (1) Mar 95, p.28-43.

قانون لوتكا/ علم/ توزيع فراواني/ بهروري تاليف / كتابسنجي
77- Walker, C.F. "Telematics for development: a Caribbean perspective on national information infrastructure planning," International Forum on Information and Documentation 20 (2) 1995, p. 14-28.
كاراييب/ برنامه ريزي ملي/ شبكه ها/ ارتباط هاي دوربرد
78- Walker, G. Janes, J. "Online retrieval: a dialogue of theory and practice." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, p.145-6.

بازيابي پيوسته محاوره/ چكيده هاي بررسي كتاب/ بازيابي پيوسته كتاب

79- Walters, T.O. "Rediscovering the theoretical base of records management and its implications for graduate education." Journal of Education for Library and Information Science 36 (2) Spring 95, p.139-54.

دانشگاه تكزاس، آسيتن / مدارس كتابداري و علوم اطلاع رساني/ آموزش حرفه اي/ بايگاني / مديريت ركوردها / كتابداري و اطلاع رساني

80- Wang, H.Wang, C. "Ontologies for universal imformation systems." Journal of Information Science 21 (3) 1995, p.232-9.

نمايس آگاهي (سيستمهاي هوشمند) / شبكه ها

81- Watson-Boone, R. Weingand, D.E. " Profiles of constituent groups. Indicators of effectiveness of schools of library and information studies." Journal of Education for Library and Information Science 36 (2) Spring 95, p. 104-25.

آمريكا/ ارزشيابي/ مدارس كتابداري و علوم اطلاع رساني/ آموزش حرفه اي/ كتابخانه و اطلاع رساني

82- Welsh, W.J. "Research libraries- yesterday, today, and tomorrow: a selection of papers presented at the international Seminars, Kanazawa Institute of Technology, Japan, 1982-1992." Journal of Documentation 51 (2) Jun 95, p. 189-90.

كتابخانه هاي پژوهشي، ديروز، امروز، فردا / چكيده هاي بررسي كتاب

83- White, M. D.Abels, E. G. "Measuring service quality in special libraries: lessons from service marketing." Special Libraries 86 (1) Winter 95, p.36-45.

كتابخانه هاي تخصصي/ نرم افزار/ گردآوري اطلاعات/ كنترل كيفيت/ مديريت كتابخانه

84- Wise, M.Olden, A. "Information and libraries in the Arab world." Journal of Documentation 51 (2) Jun 95, p.183-4.

اطلاعات و كتابخانه ها در كشورهاي عربي / چكيده هاي بررسي كتاب

85- Witten, I. H. Moffat, A. Bell, T.C. "Managing gigabytes." Information Processing & Management 31 (4) Jul 95, p.621-2.

مديريت گيگابايت/ چكيده هاي بررسي كتاب

86- Yang, H-L. "Information/Knowledge acquisition methods for decision support systems and expert systems." Information Processing & Management 31 (1) Jan-Feb 95, p.74-58.

استخراج احتياج اطلاعاتي / آگاهي يابي/ نظامهاي كارآزما / نظامهاي حمايت از تصميم گيري

87- Yanli, Q. "Library and information science education in China. " Journal of Education for Library and Information Science 36 (2) Spring 95, p. 180-3.

جمهوري خلق چين/ آموزش حرفه اي

88- Yokoi, T. "The EDR Electronic Dictionary and its role in information science." International Forum on information and Documentation 20 (2) 1995, p. 48-52.

واژه نامه الكترونيكي / علم اطلاع رساني / زبان انگليسي / ترجمه ماشيني/ زبان ژاپني / آزمايشگاه الكترونيكي، ژاپن

89-Zorn, M.J. Marshall, L. "Graphical user interface and library systems: end user reactions." Special Libraries 86 (1) Winter 95, p.28-35.

پارك – ديويس / بررسي استفاده كننده / داروشناسي / كتابخانه هاي شركتها/ ميانجي نگاره اي كاربر / تكنولوژي كتابخانه

معیارهای ارزیابی منابع مرجع اینترنتی

معیارهای ارزیابی منابع مرجع اینترنتی

 

پریسا خاتمیان فر

---

کارشناس سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد

 

Email :

---

چکیده
با توجه به افزایش روزافزون حجم منابع اطلاعاتی، ارزيابي این نوع منابع به خصوص منابع مرجع، به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای دسترسی به اطلاعات که استفاده از دانش بشری را برای استفاده‌ كنندگان آسان می کند و نقش مهمی در پاسخگویی به سؤالات و رفع نیازهای اطلاعاتی کاربران دارد، از اهمیت بسیاری برخوردار است. در این راستا، با توجه به انتشار بسياري از منابع مرجع در اينترنت (رايگان / غير رايگان) كتابداران بايد علاوه بر شناسايي و استفاده از آنها براي پاسخگويي به پرسشهاي كاربران، با استفاده از معيارهاي ارزيابي خاص منابع مرجع اينترنتي، اعتبار و ارزش آنها را بررسي كرده و نسبت به اين امر اطمينان حاصل كنند. در این مقاله، با توجه به اهمیت ارزیابی این نوع منابع، متون مرتبط با این حوزه مورد بررسی قرار گرفته و سیاهه وارسی مربوط به معیارهای ارزیابی منابع مرجع اینترنتی ارائه می گردد.

كليدواژه ها:  منابع اطلاعات، منابع الكترونيكي،  ارزيابي، منابع مرجع، وب جهاني

 

براي مشاهده متن كامل اين مطلب به آدرس زير مراجعه نماييد :

 

http://www.irandoc.ac.ir/data/e_j/vol7/khatamiyanfar_abs.htm
 

كتابخانه هاي ديجيتالي : توسعه و چالشها

كتابخانه هاي ديجيتالي : توسعه و چالشها*

نويسنده: R.K Sharma  and  K.R Vishwanathan
 

ترجمه: مريم صابري
دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه شهيد چمران اهواز
 

چكيده: كتابخانه هاي ديجيتالي ماندگار شده‌اند و تغيير كتابخانه ها از شكل سنتي به ديجيتالي اجتناب ناپذير است. توسعه سيستم ها  و بدست آمدن مهارتهاي مديريتي به دقت و توجه كافي نياز دارد. تا وقتي كه ما نتوانيم به فاصله تكنولوژيكي كه بين كشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته وجود دارد غلبه كنيم؛ جهاني شدن مفهوم “ ديجيتالي” امكان پذير نمي باشد.
براي غلبه بر تهديد ويروسهاي كامپيوتري و استفاده غيرمجاز از آثار و منابع، اقداماتي مورد نياز است. درباره نيل به رشد “خود جوش” در زمينه كتابخانه هاي ديجيتالي به قدر كافي تأمل نشده است. بنابراين لازم است براي نگهداري و حفاظت از كتابخانه هاي ديجيتالي راههاي جديدي را براي تامين بودجه جستجو كنيم – بخصوص اينكه سرمايه گذاريهاي اوليه در زمينه كتابخانه هاي ديجيتالي در سطح بالايي باشند.

كليد واژه ها:  كتابخانه ها، تكنولوژي اطلاع رساني – اينترنت، تبادل داده هاي الكترونيكي، كشورهاي در حال توسعه، بودجه

مقدمه :
“ساموئل جانسون”[1] مي گويد: “ يك فرد براي نوشتن يك كتاب بيش از نيمي از موجودي يك كتابخانه را جستجو خواهد كرد”.[2] به عبارت ديگر او مشكلات يافتن مواد و منابع را براي تحقيق و نوشتن بيان ميكند، اما از وقت و پولي كه براي دستيابي به مواد كتابخانه اي در لندن صرف مي شود ، سخني نمي گويد. او يقيناً غبطه همتايان معاصر خود را مي خورد كه در هر كجا مي توانند به تسهيلات كتابخانه اي دسترسي پيدا كنند و اين مديون مفهوم كتابخانه ديجيتالي و كاربرد آن به عنوان آخرين ابزار تكنولوژي اطلاعات مي باشد.
 

تعريف:
منظور ما از واژه “كتابخانه” چيست و چه فرقي با “ كتابخانه ديجيتالي” دارد؟ به طور سنتي كتابخانه محلي است كه در آن كتابها، نسخه هاي خطي، صفحات موسيقي يا ساير متون  و مواد زيبا شناختي براي استفاده ـ و نه براي فروش ـ  نگهداري مي شوند. . در واقع كتابخانه مؤسسه اي است كه براي مجموعه سازي و امانت كتاب به وجود آمده است و  افراد امكان استفاده از تسهيلات آن را دارند. در حاليكه يك كتابخانه ديجيتالي بر پايه سيستم كامپيوتري مي باشد كه به گرد آوري، ذخيره سازي، سازماندهي، جستجو و توزيع مواد ديجيتالي براي دسترسي كاربر نهايي مي پردازد. كتابخانه ديجيتالي فقط مجموعه اي از مواد الكترونيكي نمي باشد بلكه شامل يك واسطه مرورگر و احتمالاً فضا و جامعه مجازي نيز مي باشد. كتابخانه ديجيتالي به فضاي كمي نياز دارد و داده ها با جستجوي آسان از طريق شبكه هاي ارتباطي در دسترس هر كسي در هر كجاي دنيا قرار مي گيرند. كتابخانه ديجيتالي يك وجود انتزاعي نيست و با منابع و مجموعه هاي زيادي در ارتباط مي باشد.
“دابن كرافورد”[3] مي گويد: “ به موضو.ع خاصي در زمينه اطلاعات و چگونگي ديجيتالي كردن آن، دستكاري، دستيابي، اتصال، ذخيره، حفاظت و سهيم بودن در آن با بقيه جهان خوش آمديد. ما مي توانيم كل اين مجموعه را كتابخانه ديجيتالي بناميم.” [4] 
براي رشد كتابخانه هاي ديجيتالي بايستي كارهاي زير انجام شوند: ديجيتالي كردن تمام منابع موجود در كتابخانه، ارتباط با كاربران به صورت پيوسته[5] و غير پيوسته[6]، اتصال با شبكه و دسترسي به شبكه جهاني وب[7].
در غرب مهمترين ابتكار در زمينه كتابخانه ديجيتالي، دسترسي به نشريات به صورت تمام متن بر روي وب مي باشد. بسياري از ناشرين از طريق مبادله داده هاي الكترونيكي[8] با كتابخانه ها سروكار دارند. كتابخانه هاي سنتي كه به عنوان گنجينه هاي دانش شناخته مي شوند، اكنون به شكل “ پايگاه اطلاعاتي ” در دسترس هستند. اينترنت و وب باعث شده اند كه دانش به شكل جهاني در آيد و ارتباط و اتصال با آن به صورت بين المللي برقرار باشد.
كتابخانه هاي ديجيتالي گسترده خواهند شد و به صورت تمام متن از هر مكان و يا هر پايگاهي قابل دسترسي خواهند بود. داده هاي ديجيتالي كپي مي شوند، ليكن در تمام اين تغييرات و تركيبات ـ كه در مورد مواد چاپي با سرعت و سهولت انجام نمي گيرد ـ نتايج در خواستي مي توانند با حداكثر سرعت و حداقل هزينه به هر گوشه دنيا فرستاده شوند.

اهداف:
اين مقاله بعضي مشكلات را در حوزه كتابخانه هاي ديجيتالي شناسايي مي كند و پيشنهاداتي را به منظور غلبه بر اين مشكلات به منظور عملكرد موثرتر كتابخانه هاي ديجيتالي ارائه مي نمايد. اين اهداف عبارتند از:
●    شناسايي روشهاي عملي براي غلبه بر مشكلاتي كه در راه تبديل كتابخانه هاي سنتي به ديجيتالي به وجود مي آيند.
●    شناخت نقش كتابخانه هاي ديجيتالي براي ايجاد دانش جهاني قابل دسترس
●    بررسي امكانات مشاركت خصوصي براي تامين منابع مالي و انساني
●   جستجوي راههايي براي ايجاد رشد بدون وقفه كتابخانه هاي ديجيتالي
 
تغيير كتابخانه هاي سنتي به كتابخانه هاي ديجيتالي:
وقتي ما از لحاظ تاريخي در مورد رشد كتابخانه ها و بخصوص اتاقهاي مطالعه، بررسي و تحقيق مي كنيم در مي يابيم كه اين ضرورت بوده است كه آنها را پديد آورده است نه اجبار. آماري در مورد تعداد كتابخانه هاي سرتاسر دنيا وجود ندارد. اما جزئياتي از كتابخانه هاي كشورهاي پيشرفته و تعدادي از كتابخانه هاي كشورهاي در حال توسعه در دسترس است. همين حالت در مورد تعداد افرادي كه از كتابخانه ها استفاده مي كنند و تعداد كتابها و پيايندهايي كه هر كتابخانه در طول يك دوره زماني خاص گردآوري كرده اند، تعداد كل كتابداران و كارمنداني كه در كتابخانه ها كار مي كنند، وجود دارد. به طور ذاتي كتابخانه هاي هند جزء سازمانهاي دولتي محسوب مي شوند. دولت مركزي فقط بر روي كتابخانه ها و مؤسساتي كه داراي اهميت ملي هستند، نظارت مي كند. براي قشر تحصيلكرده هند كه جمعيتي در حدود 500ميليون نفر را شامل مي شوند  ـ يك ونيم برابر جمعيت كل امريكا ـ‌ بيش از 71096 كتابخانه وجود دارد: 8267 كتابخانه دانشگاهي، 54845 كتابخانه عمومي، 1200 كتابخانه در زمينه علوم و تكنولوژي، 450 كتابخانه در زمينه علوم اجتماعي، 800 كتابخانه مربوط به شركتها و سازمانهاي دولتي، 500كتابخانه در زمينه علوم انساني و هنر، 7 كتابخانه ملي، 500 كتابخانه صنعتي و شركتهاي خصوصي [9]. اما  اين تعداد به معناي عام كتابخانه محسوب نمي شوند. زيرا 90 در صد آنها صرفاً اتاق مطالعه محسوب مي شوند. طبق يافته هاي “ چكيده آماري ايالات متحده امريكا (1999)” مجموع تعداد  كتابخانه ها در امريكا تا ابتداي سال 1997م. 37591 باب مي باشد.
ما نمي توانيم از نقش كتابداران و كارمندان پشتياني كتابخانه در ايجاد كتابخانه هاي ديجيتالي چشم پوشي كنيم. آيا اين كاركنان آموزش كافي مي بينند و آيا رهنمودهاي لازم را براي اجراي انتقال آرام از كتابخانه هاي سنتي به كتابخانه هاي ديجيتالي در يافت مي كنند؟  بررسي ورسيدگي به دانشكده ها و مؤ سسات تريبت كننده كتابداران آتي، امري حياتي محسوب مي شود. آيا آنها براي رفع نيازهاي اضافي كتابخانه هاي ديجيتالي سرفصلها و روشهاي آموزشي متداول را در اختيار دارند؟ جواب اين سؤالات مسلماً “نه” و “ تاكنون هرگز” مي باشد. با وجود  تمام اين مشكلات طرفداران كتابخانه هاي ديجيتالي دلسرد  نمي شوند . اما آنها بايستي با سرعت  و همكاري يكديگر به رفع اين مشكل بپردازند.
با وجود كتابخانه هاي ديجيتالي كه بر روي اينترنت و اتصالات اينترانت هستند، ما هنوز نتوانسته ايم سيستم قابل اعتمادي براي جلوگيري از ضرر و زيان ويروس هاي كامپيوتري پيدا كنيم. بنابراين نگه داشتن كتابخانه هاي سنتي با وجود كتابخانه هاي ديجيتالي كاري عاقلانه مي باشد. بخاطر اينكه فعاليتهاي كتابخانه ها بدون وقفه و مداوم انجام شود و امكانات بيشتري براي سيستم كتابخانه به وجود آيد، لازم است از هر دو سيستم (كتابخانه هاي سنتي ـ كتابخانه هاي ديجيتالي) استفاده كنيم. 
چون اينترنت و اينترانت هسته تمام سيستم (كتابخانه هاي ديجيتالي) محسوب مي شون، تفاوتهاي تكنولوژيكي در بين كشورههاي توسعه يافته و كشورهاي در حال توسعه ادامه خواهد داشت. بهسازي و بهبود تكنولوژي اطلاعات امري حياتي است و بايد سهم زيادي به هر كشور داده شود. بهرحال بايد براي كم كردن فاصله موجود در بين كشورهاي درحال توسعه و كشورهاي توسعه يافته  قدمهايي برداشته شود و كشورهاي در حال توسعه بايستي بدون هرگونه اتلاف وقتي به جديدترين پيشرفتها دسترسي پيدا كنند. اگر چنين فرايند مستمري مورد توجه قرار نگيرد تمام مجموعه نظام دچار آشفتگي خواهد شد.
با ظهور كتابخانه هاي ديجيتالي، تخصص و حرفه كتابداري در حال تحول مي باشد. كتابداران و كارمندان كتابخانه ها بايستي خود را براي انتقال از دوران مديريت علمي به دوران مد يريت سيستم ها آماده كنند. اين كار ( تغيير از حوزه مديريت دانش به حوزه مديريت سيستم ها و ساختارها) تركيبي از فعاليتهاي وابسته به سيستم ها و زير سيستم هاي كامپيوتري است كه در آنجا كارهاي قراردادي جاي خود را به قالبهاي مديريتي سازماني نويني مي دهند.
براي تغيير سيستم ها از شكل سنتي  به صورت كامپيوتري لازم است تدابيري اتخاذ شود. بعضي از نكاتي كه بايستي مورد توجه قرار گيرند عبارتنداز:
● پيش بيني ترافيك در شبكه ها ـ مشخص كردن منشا و هدف ترافيك ـ انواع برنامه هايي كه از طريق شبكه قابل دسترسي هستند.
● تنظيم روشهايي ( به منظور ادامه كار) چنانچه بخشي يا تمام شبكه از كار بيفتد.
 علاوه براينكه بايستي مواد كتابخانه را به شكلي مناسب براي كامپيوتر سازماندهي كنيم، لازم است روشهاي مطمئني را براي تأمين خدمات مداوم اتخاذ نماييم. اين كار بودجه و امكانات مالي زيادي را مي طلبد كه دائماً نيز در حال  افزايش مي باشد. در مراحل اوليه كتابداران مجبور هستند كه بر موانع روانشناختي كه در مواجهه با كاربر و كاركنان پشتيباني داشتند؛ غلبه كنند. غلبه بر مشكلات ناشي از تغيير شكل تغيير شكل كتابخانه آسانتر از غلبه بر موانع روانشناختي است. ترس كاركنان فقط بخاطر جابجايي آنها نيست. بلكه آنها نگران حذف خود از خدمات كتابخانه (از دست دادن شغل شان) هستند. حل اين مشكلات از طريق آموزشهاي داخل كتابخانه اي امكان پذير است. دستور العملهاي مناسب و تعيين نقش هاي مشخص براي هر فرد نه تنها به ايجاد اعتماد به نفس در كتابداران كمك خواهد كرد بلكه  بر روي ايجاد نقش توسط كتابداران در كل فرايند توسعه و پيشرفت كتابخانه نيز تأثير مثبت خواهد گذاشت .
 
نگهداري از كتابخانه ديجيتالي مشكلتر است:
“ آكرمن”[10]  و “فيلدينگ”[11](1995)عقيده داشتند كه كتابخانه هاي ديجيتالي حاوي مواد غير رسمي و پويايي هستند از جمله ساختارهاي نرم افزاري و بنابراين با مشكلات نگهداري بيشتري (نسبت به كتابخانه هاي سنتي) مواجهه هستند كه اين مشكلات حتي ممكن است كارايي دراز مدت آنها را مورد تهديد قرار دهد. در كتابخانه هاي سنتي - كتابخانه اي كه بر مبناي كاغذ استوار است - روشهايي براي نگهداري مواد كتابخانه وجود دارد اما تاكنون ما روشهايي براي نگهداري مواد كتابخانه ديجيتالي - كه شامل مواد غير رسمي و پويا مي باشد - نداشته ايم. مجموعه هاي سنتي با بهبود روشهاي سنتي نگهداري مي شوند. در حاليكه نگهداري مواد پويا و غير رسمي در كتابخانه هاي ديجيتالي فقط از طريق راه حلهاي فني جديد امكان پذير مي باشد.
در يك كتابخانه سنتي كه بر پايه كاغذ استوار است كنترل قابل توجهي بر روي مجموعه صورت مي گيرد، زيرا در اينگونه كتابخانه ها روشهاي پيشرفته بسياري وجود دارد كه دسترسي به منابع كتابخانه را امكان پذير مي سازد مانند امانت، خدمات فني و قفسه بندي  منابع براي دسترسي به آنها در هر زماني. اين نوع كتابخانه ها هرگز نمي توانند محدويتهاي فعاليتهاي سنتي را كه در ارتباط با مسائل زود گذر و بي اهميت است بپذيرند و نياز به منابع اطلاعاتي بيشتري خواهند داشت.
 در كتابخانه هاي ديجيتالي لازم است مكانيسم ها و روشهاي جديدي را براي نگهداري مواد پيدا كنيم. كتابخانه هاي سنتي قلمرو محدودي دارند و مجموعه ها حد و مرز مشخصي دارند و كنترل مجموعه آسان است. در كتابخانه ديجيتالي قلمرو وسيع است و كاربر به مواد و منابع متنوعي دسترسي  داردبنابراين كنترل و نگهداري اين منابع در دراز مدت مشكل مي باشد. كتابخانه ديجيتالي نه تنها يك مجموعه فن آوري بلكه يك نهاد اجتماعي با نيازهاي درازمدت است و احتياج به نگهداري و حفاظت دارد.
 
دسترسي به دانش جهاني:
هدف اصلي “تكنولوژي اطلاعات”[12]دسترسي به دانش جهاني است كه كتابخانه ها براي رسيدن به اين هدف نقش اصلي را ايفا مي كنند. هندبرنامه هاي جاه طلبانه اي را براي رسيدن به اين هدف در طي ده سال اجرا مي كند. هدف اينست كه در هر مدرسه، دانشگاه و بيمارستان عمومي اينترنت در دسترس باشد [13]. تكنولوژي اطلاعات درس اجباري درتمام رشته ها در سطح ليسانس مي باشد و تسهيلات شبكه اي براي تمام مراكز آموزش عالي اختصاص يافته است. در حال حاضر در حدود 87309 مدرسه اعم از ابتدايئ، راهنمائي و متوسطه در هند وجود دارد كه در حدود (8) ميليون دانش آموز در آنها ثبت نام كرده اند. 226 دانشگاه، 6569دانشكده عمومي و 1354 دانشكده تخصصي در هند وجود دارد. دسترسي تمام اين مكانها به اينترنت امري دلهره آور و ترسناك  است. اين فقط مشكل هند نيست بلكه در ساير كشورهاي در حال توسعه نيز اين مشكل وجود دارد. براي كاربراني كه از كتابخانه ديجيتالي استفاده مي كنند ضروري است كه يك كامپيوتر شخصي كه به اينترنت متصل است داشته باشند. در سال 1995م. براي هر 1000نفر در هند 2/1كامپيوتر شخصي وجود داشت. طبق برنامه ريزي هاي آينده قرار است اين رقم به 2 برسد ودر چند سال آينده اين رقم به 20  كامپيوتر براي هر 1000نفر برسد. بسياري از اين كامپيوترها ممكن است به اينترنت وصل باشند. اين رقم در مقايسه با بسياري از كشورهاي در حال توسعه خيلي پائين است.
در سال 1995م. به ازاي هر 1000نفر در سوئيس 348كامپيوتر شخصي، در امريكا 328 كامپيوتر شخصي، در استراليا 276، دانمارك 269، نيوزيلند 223، هلند 201 كامپيوتر شخصي وجود داشته است. در آسيا صرفنظر از رشد اقتصادي چشمگير اخير، وضعيت اميدوار كننده نمي باشد. ژاپن بالاترين تعداد كامپيوترهاي شخصي را ـ 153 كامپيوتر به ازاي هر 1000نفر ـ دارا مي باشد و بعد از آن جمهوري كره 3/108 ، مالزي 3/37 و تايلند 6/13 كامپيوتر شخصي به ازاي هر 1000نفر دارند. اين موقعيت و ارقام در مورد تعداد كاربران اينترنت نيز چندان اميدواركننده نمي باشد. فنلاند در بالاترين مرتبه 139كاربر اينترنت به ازاي هر 1000نفر  بعد از آن ايسلند 112، نروژ 64، كانادا 2/41، هلند 8/38، امريكا38، استراليا 4/55، سوئيس 5/35 و بريتانيا 6/25كاربر اينترنت به ازاي هر 1000نفر جمعيت دارا مي باشند. در ميان كشورهاي آسيايي ژاپن 2/7كاربر اينترنت به ازاي هر 1000نفر،‌ مالزي 2 و بقيه كشورها خيلي كمتر از يك كاربر اينترنت به ازاي هر 1000نفر جمعيت خود دارند.[14]
چنين واقعيتي نشان خوبي براي جهاني شدن كتابخانه هاي ديجيتالي نمي باشد. برطبق برنامه Action plan to IT كه توسط دولت هند به تصويب رسيده است،   هند احتمالاً تا پايان سال 2008م. در حدود 5ميليون كاربر اينترنت خواهد داشت.
 
محدوييت هاي زباني:
“لودوينگ ويتگن استين”[15]مي نويسد: “ محدوديت زبان من به معناي محدوديت دنياي من است.”[16]اگر اين حرف درست باشد پس تمام مواد نوشته شده به ساير زبانها براي ما غيرقابل استفاده و  دسترسي مي باشند. در حدود شش هزار زبان در دنيا وجود دارد و نزديك به 90% آنها در حال از بين رفتن مي باشند. برآورد مي شود كه بيش از نيمي از جمعيت جهان به يكي از پنج زبان زير صحبت مي كنند: چيني، انگليسي، هندي، روسي، اسپانيايي.
در هند به تنهايي 18 زبان رسمي وجود دارد و به بيش از 1000لهجه و گويش در بيش از 608752 دهكده و روستا تكلم مي شود. آيا امكان فراهم كردن مواد و منابع از تمام اين زبانها در كتابخانه ديجيتالي وجود دارد؟ اين امر امكان پذير نيست مگر اينكه دانش جهاني و مواد و منابع كتابخانه هاي ديجيتالي به يكي از زبانهاي اصلي و  برگزيده در دنيا محدود شود. اين چالش، استراتژي را مي طلبد كه اطلاعات را به زبان خو اننده تأمين كنند. مؤسسات بين المللي بايستي در يك برنامه و با مشاركت نزديك دولتها در هر  كشور روي اين موضوع كار كنند. زبان مظهر يك فرهنگ است و نگهداري هويت امري مهم و حياتي مي باشد.

مشاركت خصوصي:     
در گذشته كتابخانه ها تحت فرمان شاهان بودند و توسط اشراف حمايت  مي شدند. با تغيير حكومتها به شكل حكومتهاي سياسي و دمكراتيك مسئوليت كتابخانه ها بر عهده دولت قرار گرفت. بخش خصوصي و بخصوص بخش تعاوني در اين كار ( مسئوليت كتابخانه ها ) هيچگونه نقشي نداشتند. كارها و فعاليتهايي كه در ارتباط با كتابخانه ها  انجام مي گرفت صرفاً در ارتباط با علايق شخصي بود و هيچگونه ارتباطي با كتابخانه ها نداشت.
اكنون بخش خصوصي ـ بخصوص در كشورهاي توسعه يافته كه پايه واساس تجهيزات اينترنتي محسوب مي شوند ـ هم از لحاظ پشتيباني مالي و هم از لحاظ تأمين مواد نقش مهمي را ايفا مي كنند. بزرگترين تهيه كنندگان تكنولوژي كامپيوتر قادر خواهند بود كه چنين صنايعي را در كشورهاي در حال توسعه نيز به وجود آورند.
كشورهاي در حال توسعه مي توانند براي جلب حمايت تهيه كنندگان تكنولوژي كامپيوتر، يكسري محركهايي را ارائه نمايند مانند كم كردن ماليات، كمكهاي دولتي در سرمايه گذاري و….. اين امر انگيزه كافي براي مشاركت بخش تعاوني كشورهاي توسعه يافته در توسعه و توليد كالاها ايجاد مي كند. اين به تنهايي موجب كاهش هزينه كالاهاي مورد نياز براي ايجاد كتابخانه ديجيتالي مي شود.
هند از اين نظر اين مزيت را دارد كه به اندازه كافي تكنيسين هاي كامپيوتر و متخصصين نرم افزار در اختيار دارد. با اين وجود گرايش هايي به سمت ساير جنبه ها نيز به وجود آمده است مثلاً تأمين بدون وقفه نيروي برق يا توسعه سيستم هاي ارتباط از راه دور. نهمين برنامه دولت هند به اين دو جنبه حياتي اولويت مي دهد.
حدود يكسال بعد از معرفي برنامه “ دانش براي همه”[17]توسط دولت هند، بيشتر مراكز تلفن عمومي در كلان شهرها مجهز به تسهيلات اينترنت شدند. هزينه به عنوان يك مانع در گسترش و بهره برداري ا ز تكنولوژي اينترنت محسوب مي شود. اما هنوز تكنولوژي اينترنت به مناطق روستايي نرسيده است. اين امر به دو دليل است: 1-  فقدان مواد و منابع به زبانهاي محلي  2- گران بودن تجهيزات اينترنتي. در اين رابطه بخش خصوصي دو نرم افزار در زمينه زبانهاي محلي منطقه هاي       Kanada و ‍Telgue  توليد كرده است. در حال حاضر در هند در حدود 210 دستگاه تلويزيون براي هر 1000نفر وجود دارد و شبكه هاي كابلي نيز در دسترس همگان مي باشند. امكان استفاده از تلويزيونها براي دسترسي به اينترنت در دست تحقيق و بررسي است. موفقيت دراين زمينه سبب مي شود كه هر وسيله خانگي به عنوان بخشي از سيستم يك كتابخانه ديجيتالي محسوب شود. همچنين اين امر سبب مي شود كه بخش خصوصي بتواند آسانتر در تبليغ و به كار گيري خدمات كتابخانه ديجيتالي شركت كند. دولت منطقه Tamil Nadu پيشنهاد كرده است كه 13 هزار جامعه عمومي اينترنت به منظور دسترسي آسان به تكنولوژي كامپيوتر و اينترنت در سرتاسر اني ايالت تأسيس شود.
    اين طرح با مشاركت و همكاري يك شركت تجاري هندي با شركت World Tel   در انگليس تحقق خواهد يافت. در سال آينده در حدود 1500  مركز اينترنتي در هند تأسيس خواهد گرديد. همچنين تأسيس 12000 مركز اينترنت در طي سه سال آينده در دستور كار قرار دارد. اين مراكز علاوه بر آن كه به عنوان مراكز اطلاعاتي عمل مي كنند انتظار مي رود كه در راه اندازي آنها به طور مستقيم و غير مستقيم    فرصت هاي شغلي و استخدامي براي 150 هزار نفر به وجود آيد.
 
رشد خود جوش:
كتابخانه ها بخصوص در كشورهاي در حال توسعه در وهله اول به كمك هاي مالي دولتي متكي هستند. بحران مالي بر تمامي قسمت هاي كتابخانه تأثير مي گذارد. بيشترين مشكل به خاطر افزايش هزينه كتاب و مجله در كشورهاي  توسعه يافته و كاهش ارزش پول رايج در كشورهاي در حال توسعه در بازار جهاني است. افزايش دوره اي هزينه هاي مربوط به حمل بار مشكل تخصيص بودجه اندك را تشديد مي كند.
بيشتر كتابخانه هاي عمومي و سازماني فاقد كارمند كافي هستند. واضح است كه تكيه صرف بر روي منابع مالي دولتي نمي تواند موجب رشد خود جوش گردد. در اين شرايط ما بايستي راههايي را جستجو كنيم كه موجب ايجاد درآمد و كاهش وابستگي به منابع مالي دولت باشد. در مورد جهاني شدن اين مسأله اهميت بيشتري پيدا مي كند. بنابراين لازم است كه به اندازه كافي فكر كنيم و منابعي را براي تأمين هزينه نگهداري كتابخانه هاي ديجيتالي پيدا كنيم.
علاوه بر هزينه هايي كه از كاربران مي گيريم بايستي راههاي درآمد زاي ديگري را نير پيدا كنيم. در اين زمينه توجه كافي در پيدا كردن حوزه هاي درآمد زايي شامل تأسيس مركز بزرگ و مؤسسات وام دهنده و شركت در سهام نشده است. همچنين مشاركت در شركت هاي تجاري و مؤسسات مالي بين المللي بايستي مورد توجه قرار گيرد. براي شركت هاي تجاري بايستي ماليات وضع شود مشروط بر آنكه قسمتي از سود ناشي از اين ماليات صرف توسعه و پيشرفت كتابخانه هاي ديجيتالي شود. مؤسسات مالي بين المللي و محلي اغلب وام هاي بدون بهره را براي تبليغ و تشويق كتابخانه هاي ديجيتالي ارائه مي كنند.
 
جلوگيري از استفاده غير مجاز:
رشد به تنهايي كافي نيست. كتابدار تمام فعاليت هاي سيستم كتابخانه را مانند يك ژنرال تأمين مي كند. دولت ها به منظور جلوگيري از سوء استفاده و دزدي اطلاعات بايستي قوانين و روشهاي مناسبي را وضع و اجرا كنند. به منظور راحتي كاربران ذي صلاح بايد سيستم هاي تصفيه كننده مورد استفاده قرار گيرند. توليد اطلاعات داراي مالكيت معنوي است (ترو،1997)[18]. حمايت از حقوق مالكيت معنوي و مطالب محرمانه دو حوزه اي هستند كه سازمان جهاني مالكيت معنوي به طور جدي با آن مواجهه مي باشد. در دسامبر سال 1996م. كنفرانس ديپلماتيك[19]دو عهدنامه منعقد كرد: عهدنامه WIPO در زمينه حق مؤلف و عهدنامه WIPO در زمينه اجرا و ضبط صدا.[20]
عهدنامه حق مؤلف اولين بار در صد سال قبل در شهر برن منعقد گرديد. اين عهدنامه در زمينه انتقال اطلاعات به صورت ديجيتالي و توزيع اطلاعات متون ادبي و آثار هنري و زيباشناختي بود ـ آثار تاريخي به طور سنتي محافظت و نگهداري مي شدند. دومين عهدنامه در زمينه اجرا و ضبط صدا بود كه تطابق و هماهنگي توليدات را به منظور اولين تلاش جهاني براي جلب حمايت از بهره برداري صفحات صوتي ـ ضبط صدا، شامل مي شد. به منظور حمايت از حقوق مالكيت معنوي، “ بروس لهمان” [21] مسئول اداره پروانه ثبت اختراعات و نشانه هاي تجاري در امريكا،‌ اينگونه اظهارنظر كرده است: ما اكنون تنها در آغاز توسعه تجارت الكترونيكي بين المللي و اينترنت هستيم. نيروي بالقوه عظيمي در زمينه رشد و ايجاد تكنولوژي هاي جديد مورد استفاده قرار نگرفته است كه به صراحت مي توان گفت دليل آن ناكافي بودن حمايت هاي جهاني از حقوق معنوي است. يكي از عمده ترين تنش هاي تجارت بين المللي در زمينه مالكيت معنوي مي باشد. دليل اين امر سرقت هاي گسترده اي است كه انجام مي شود. هر فرد حقيقي در جهان به نحوي در صنعت اطلاعات درگير مي باشد چه به صورت توليد كننده و چه به صورت مصرف كننده اطلاعات. بنابراين ما بايستي يك سيستم مشروع و قانوني جهاني داشته باشيم كه از منابع الكترونيكي و ديجيتالي حمايت كند و عملكرد مناسبي را بدون فشار بازار براي ما فراهم كند.
اين امر تنها در صورتي امكان پذير است كه قوانين مالكيت معنوي مورد حمايت قرار گيرند. اما محيط جديد شبكه ديجيتالي جهاني مشكلات خاصي را براي سيستم سنتي حق تأليف به وجود آورده است. يكي از اين مشكلات مرزهاي ملي است كه در دنياي ديجيتالي بي معني مي باشد. براي يك كشور كه ادعا مي كند كه هرگونه كنترل ملي بر روي توليدات خود دارد و يا اينكه از حقوق مالكيت معنوي آثاري كه توسط اين كشور توليد شده است حمايت مي كند، تشخيص اينكه آيا اثري از يك نويسنده در اينترنت توزيع شده است، كار مشكل و اغلب غير ممكني مي باشد.
با ظهور آنچه انقلاب صنعتي سوم خوانده مي شود مهارت و دانش منبعي قابل نگهداري مي باشد كه در دراز مدت سودمندي رقابتي دارد. در اقتصاد جهاني يك سيستم جهاني حقوق مالكيت معنوي نيز مورد نياز است. از آنجا كه كتابخانه و صنعت اطلاع رساني تنها كانالهاي توزيع اطلاعات محسوب مي شوند.، براي مقابله با تخطي هر فردي كه به عنوان كاربر محسوب مي شوند مسئوليت مشتركي را دارند.
 
 كم كردن شكاف تكنولوژيكي:
قبول سريع تكنولوژي سريع براي موفقيت امري حياتي محسوب مي شود. ارتباط تحول الكترونيكي با پيشرفت ارتباطات ما را مجبور مي كند كه به فراتر از امروز بنگريم و براي فردا آماده شويم. تغيير مواد چاپي به شكل ديجيتالي كار مشكلي خواهد بود. در اين هزاره جديد ما بايستي فاصله بين مدارك چاپي با ديجيتالي، مدارك كتابخانه ها با دانش پايه كتابخانه ها، متخصصين IT  با متخصصين اطلاع رساني و جستجوگران با توليد كنندگان اطلات را كم كنيم.
قبول تكنولوژي يك چيز است و رشد آن چيز ديگري مي باشد. اين دو گانگي از خود موضوع است. به منظور تشويق و تبليغ ارتقاء مداوم كتابخانه هاي ديجيتالي، هر كشوري بايد كميته هماهنگ كننده اي را براي تأثير گذاشتن بر مؤسسات مختلف  ـ به خصوص افرادي كه در زمينه كامپيوتر و ارتباط از راه دور فعاليت مي كنند ـ تأسيس كند.
هند ـ بخصوص ـ به دليل اينكه تكنولوژي تمام اعصار و دوران ها را مورد استفاده قرار مي دهد، به يك تغيير شكل كامل در سياست اطلاع رساني خود به منظور هموار كردن مسير براي ايجاد كتابخانه هاي ديجيتالي، نياز دارد.
واقعيت هاي جهاني جديد در ارتباط با تكنولوژي ارتباطات، نظم سياسي و فرهنگ ها بايستي مورد توجه قرار گيرند.
شكي نيست كه تكنولوژي، تمام مردم جهان را در كنار هم قرار مي دهد. اما به طور اساسي بسياري عوامل فرهنگي مردم را تقسيم و جدا مي كند. تنش موجود در بين كشورهاي قوي و ضعيف از نظر تكنولوژي هم اكنون فشارهاي سياسي را در جهان به وجود آورده است، كه موجب به خطر افتادن نظم و صلح جهاني  در قرن 21 مي باشد.

 

پانوشتها:

[1]. Samuel Johnson
[2]. Cohen, J.M. and Cohen, M.J. (1960), The Penguin Dictionary of Quotations, Penguin Books, Harmondsworth.
[3]. Dian Crawford
[4]. Kaul, H.K. (1998), Library Resource Sharing and Networks, Virgo, New Delhi.
[5]. On line 
[6]. Off line
[7]. WWW
[8]. EDI
[9].  Kaul, H.K. (1998), Library Resource Sharing and Networks, Virgo, New Delhi.
[10] . Ackerman
[11] . Fielding
[12] . IT
[13] . Ninth Five Year Plan Report, 1997-2002, pp. 100-44)
[14] . Human Development Report (1998), Oxford University Press, New Delhi.
[15] .  Ludwing Wittgen Stein
[16].  Hutchinson Encyclopedia (1997), Helicon, London. Kaul, H.K. (1998), Library Resource Sharing and Networks, Virgo, New Delhi.
[17]  Action Plan for Knowledge for All
[18]  Thurow, L.C. (1997), ``Needed: a new system of intellectual property rights’’, Harvard Business Review, September-October, pp. 95-103.
[19]  Diolomatic
[20]  Performances and Phonogrames
[21]  Bruse Lehman

---

منبع:

*Sharma, R.K. and Vishwanathan, K.R. Digital libraries: development and challenges

Library Review, 2001, vol. 50, no. 1, pp. 10-16(7)
The research register for this journal is available at http://www.mcbup.com/research_registers
The current issue and full text archive of this journal is available at http://www.emerald-library.com/ft

 

آشنايي با استان قم

جاذبه‌های طبيعی استان قم
تفاوت جغرافيايی موجود درسطح استان قم وهماهنگی ظريف ودقيق طبيعت باگونه‌های گياهی وجانوری زيست بومهای متفاوتی پديد آورده است مناطقی چون پلنگ دره، مسيله، کويرقم ازجمله درگذشته هريک مامنی خوب زيستگاه‌های اين استان هستند که برای انواع گونه‌های نادر وکمياب جانور بوده‌اند امروزه نيز چنانچه تحت مديريت صحيح قرار گيرند می‌توان تنوع زيستی گذشته را احياء نمود. ازتخريبهای بوجود آمده درسطح کشور، استان قم نيز بی بهره نبوده ومناطق اين استان که زمانی بخش عمده غله کشور راتامين می‌نموده ويا تامين کننده علوفه تعداد زيادی از دامهای استان بوده امروزه به دليل توسعه واستفاده بی رويه ازآنها ديگر آن بهره دهيها را ندارد.
مناطق ييلاقی قم:
قم به علت همسايگی باکوير لوت ازهوای بيابانی برخوردار است.اما روستاهای بخش کهک ودراستان وتعدادی ارروستاهای مرکزی به دلطل برخورداری ازآب وهوای سرد وکوهستانی محل مناسبی برای جلب مسافرين وتوريست‌های خارجی ومکان خوبی جهت گذراندن فصل تابستان می‌باشد.

موقعيت جغرافيايی پلنگ دره :
اين منطقه به علت داشتن زيست گاه‌های جانوری وگياهی ووجود پلنگ درآن ازدير باز به اين نام شهرت يافته وباوسعتی معادل سی هزار هکتار درجنوب غربی استان قم بامختصات 34/15 درجه تا34/25 درجه عرض شمالی و50/15 درجه تا 50/30 درجه طول شرقی محدود است ازشمال به جاده سلفچگان - نيزار وازجنوب به منطقه هفتاد قله برروستای راوه وازشرق به جاده سلفچگان - نيزار باقله منفرد کوه آله وازغرب به جاده سلفچگان اراک منتهی می‌شود.
جمعيت جانوری درمنطقه پلنگ دره باتوجه به تدابير حفاظتی که صورت گرفته است ازجمعيت جانوری نسبتا" خوبی برخوردار شده است قبل ازانقلاب زيستگاه آهو بوده است وهم اکنون دارای ساير پستانداران ازجمله کل وبز، قوچ، ميش، گرگ،روباه،شغال تشی، خرگوش، گربه وحشی، خوک وحشی رامی‌توان نام برد. به گفته شکارچيان دراين منطقه چندين سال پيش يک قلاده پلنگ توسط شکارچيان بومی شکار گرديده است. پرندگان منطقه شامل کبک به تعداد فراوان تيهو انواع کبوترها، گونه هايی ازپرندگان شکاری وگونه‌های زيادی ازپرندگان پاسری فرم است که درفصول بهار وتابستان بوفور درمنطقه ديده می‌شود خزندگان شامل مار،انواع مارمولک، سوسمار، بزمجه ولاک پشت می‌باشد.

تاريخچه جغرافيايی دشت مسيله
وسعت دشت مسيله بيش از ده هزار هکتار می‌باشد و درحال حاضر قسمتهای عمده آن پوشيده ازدرختان گز وتاغ می‌باشد ودرحقيقت يکی ازمراکز کويری جنگلی ايران محسوب می‌شوند بدليل ارتفاع پايين دشت مذکور (حدود 800 متر ازسطح دريا) ازساير نقاط اطراف شيب ملايم دشتها وارتفاعات شهرقم واراضی شمالی دشت مذکور به طرف دشت می‌باشد همچنين درياچه نمک ودشت مسيله مصب دو رودخانه مهم مرکزی ايران يعنی رودخانه قمرود (اناربار) ورودخانه قره چای می‌باشد.درروزگار نه چندان دور حدود 50 سال پيش دشت مذکور دارای يکی ازبهترين مراتع استپی ودشتی بوده به گونه‌ای که محل چرای اسبهای دولتی درآن زمان بوده ونيز رمه‌های بزرگ گوسفند وشتر دردشت مذکور به چرا پرداخته‌اند علاوه برمراتع خوب درسالهای گذشته دشت مسيله يکی ازبزرگترين توليد کنندگان غلات (گندم، جو و...) دربخش مرکزی ايران بوده است.
ازنظر زيستگاهی دشت مسيله ازقديم الايام زيستگاه آهو وجبير وگوره خر آسيايی وايرانی بوده است اما درحال حاضر به علت شکار بی رويه ازبين رفتن زيستگاه ها، تعداد اينگونه حيوانات بسيار کم ونادر است اما قابليت زيستگاهی منطقه جهت حيوانات ذکر شده همچنان به قوت خود باقی است. منطقه دشت مسيله می‌تواند زيستگاه مناسبی برای هوبره که ازپرندگان حمايت شده وکمياب است (خصوصا" درفصل زمستان) باشد ودرفصل پائيز وزمستان درآبگيرهای دشت انواع پرندگان مهاجر ازقبيل انواع مرغابی وحشی، اردک، غاز، فلامينگو، بازهای شکاری وباقرقره و... ديده می‌شود درسال گذشته يک گله هفت تايی گورخر ايرانی درکنار درياچه حوض سلطان مشاهده شده است. وهمچنين مار، روباه وخرگوش نيز درمنطقه وجود دارد. مسيله وکوير قم دوزيسگاه استان وبخشی ازپارک ملی کوير است که مورد حفاظت قرار می‌گيرد وجود گونه‌های نادر جانوری نظير هوبره، آهو، امکان زيست جانوری مانند يوزپلنگ به اهميت حفاظت وحراست اين منطقه می‌افزايد افزون براينکه زيستگاههای زيبای موجود دراستان وجود سگ آبی، انواع پرندگان ومهاجرت انواع غازها، اردکها وپرندگان به اطراف درياچه حوض سلطان ودرياچه نمک وآشيانه سازی دراطراف مسيل رود قم درنمای زيست بومهای استان بسيار موثر است.

درياچه نمک:
اين درياچه که درواقع بخشی ازکويرنمک ايران است درشرق قم واقع شده وبقايای درياچه خشک شده قديمی است که باتبخير تدريجی آب املاح فرآوانی درداخل آب رسوب نموده است دربعضی نقاط کوير نمک رشته‌های منفردی ازکوه‌های اطراف پيش آمده ونواحی کوهستانی خيلی خشک تشکيل شده است. دردرياچه نمک فقط درفصل زمستان اب يافت می‌شود ودرفصل تابستان به جای آب ورقه‌های نمک جلب نظر می‌کند هوا دراين ناحيه خيلی خشک است واختلاف درجه حرارت شب وروز آن به 70 درجه سانتی گراد می‌رسد به همين علت سنگ کوه‌های آن براثر اختلاف درجه هوا متلاشی شده وبه صورت سنگ ريزه وشن درآمده است درموقع وزش باد توده‌های عظيم شن مانند امواج دريا به حرکت درمی آيد وتپه ماهورهای موقتی راتشکيل می‌دهد ارتفاع برخی ازاين تپه‌ها به 40 متر وطول برخی ازآنها به چند کيلومتر می‌رسد.

درياچه حوض سلطان:
اين درياچه که به درياچه ساوه قم ودرياچه شاهی هم معروف است به مساحت تقريبی 2400 کيلومتر مربع درشمال شرق شهرستان قم واقع شده است ورشته کوههای البرز درشمال ان قرار دارد وسعت وشکل درياچه متناسب باورود آب وميزان بارندگی آن درفصول مختلف سال متفاوت است. درمواقع بارندگی وذوب برف‌های ارتفاعات اطراف چون برميزان آب ورودی افزوده می‌شود، وسعت آن زياد ودرغيرازاين ايام وسعت آن کاهش می‌يابد. بدين ترتيب سطح آب درياچه پيوسته درنوسان است.
درموقع پرآبی سطح درياچه گسترش می‌يابد وآب آن اراضی پست وشوره زار باتلاقی پيرامون را می‌پوشاند ودرياچه بزرگی به طول 80 وعرض 60 کيلومتر تشکيل می‌دهد که به نام درياچه حوض سلطان يا کويرنمک مشهور است. رودهای متعددی به اين درياچه وارد می‌شوند که عموما" از اراضی شوره زار ونمکی اطراف عبور می‌کنند.

جاذبه‌های کويری وحيات وحش:
استان قم ازجمله مناطق ايران است که درکناره غربی کوير نمک قرار دارد وقسمتی ازپارک ملی کوير درمحدوده اين استان واقع شده است اين موقعيت طبيعی وجغرافيايی زمينه‌های مساعدی راجهت بهره برداری جهانگردی ازدشت کوير فراهم آورده است. کويرها باوجود شرايط نامناسب زيستی ويژگی‌های بی مانندی دارند هريک ازاين ويژگی‌ها درصورت برنامه ريزی وبهينه سازی ارزش‌های نهفته آن می‌توانند به عنصر جذاب جهانگردی تبديل شوند آب وهوای کوير دست کم درنيمی ازسال دلپذير است آسمان درشب کوير براستی برای شهرنشينان وطالبان چشم اندازهای نو ديدنی وشگفت انگيز است سکوت محض وآرامش کامل چشم اندازهای بديع سراب‌های اغوا کننده، زمين‌های سياه وسفيد، خاکهای برامده، کوزائيک‌های تشکيل شده ازنمک، لايه‌های نمکی برخاسته اززمين و ساير مناظر طبيعی وزيبا راتنها درکويرها می‌توان مشاهده کرد علاوه براين زيبائی‌ها آثار تاريخی وباستانی مشتمل برکاروانسراها،کاخ ها، آب انبارها، قنات ها، مراکز زيارتی ومذهبی نيز درکوير وجود دارد که نشانگر ديرينگی استقرار انسان درکناره‌های کوير است. ميان قوسهای جنوبی البرز درشرق تهران وبلندی‌های آتشفشانی خرقان وساوه وتفرش درجنوب غربی پايتخت منطقه بزرگ ومثلث مانندی وجود دارد که قاعده آن ازشرق کوه‌های طبس تاکوه‌های سبزوار کشيده شده است دوضلع ديگر آن ازيک سو به کوههای تفرش، کاشان، انارک، جندق وازسويی ديگر به ارتفاعات جنوبی البرز، سمنان وکوههای ته رود تا سبزوار امتداد يافته است اين منطقه رادشت کوير می‌نامند. يک ضلع اين مثلث درجهت شمال غربی به جنوب شرقی وضلع ديگر آن درجهت جنوب غربی به شمال شرقی است سمت شمال غربی به جنوب شرقی مربوط به چين‌های البرز شرقی تاکوه‌های خراسان است. حوزه‌های داخل اين مثلث را ارتفاعاتی ازهم جدا می‌کند درمرکز اين مثلث ارتفاعات خور وجندق ودرمغرب آن ارتفاعات دوازده امام، سياه کوه، سفيدآباد وکوشک واقع شده وبين آنها نيز چاله‌ها وحوزه هايی به وجود آمده‌اند حوزه مسيله درغرب وحوزه دشت کوير درشرق است بخشی ازمحدوده شمال وشرق استان قم درحوزه کوير مسيله قرار گرفته است. ويژگی‌های عمومی اين حوزه در زير ذکر می‌شود:

حوزه مسيله
حوزه مسيله مانند يک چهار ضلعی درجهت شمال غربی به جنوب شرقی قرار گرفته است که گودترين آن درناحيه جنوب شرقی دريای نمک يا دريای مسيله نام دارد. درشمال غربی حوزه بلندی‌های آتشفشانی ساوه وزرند ودرجنوب غربی آن بلندی‌های ساوه، قم وکاشان قرار دارند. درشمال شرقی آن نيز بلندی‌های رودشور ودوازده امام وسياه کوه واقع شده وجنوب شرقی آن بريده تر است وشامل بلندی‌های مرنجاب وسفيدآب، طلحه وملک آباد است.
بلندی‌های پيرامون حوزه به هم متصل نيستند وبين آنها شکاف‌ها ودشت‌ها قرار دارد که اين حوزه رابه نواحی اطراف مربوط می‌کند تنها بلندی‌های آتشفشانی گوشه شمال غربی اين بخش ازمنطقه کويری رامسدود کرده است حوزه مسيله درسمت غرب ازطريق دره قره چای، به خارج راه دارد دراين قسمت ارتفاعاتی درجبهه شمال غربی به جنوب شرقی به موازات هم کشيده شده که مرکز آنها درتوده‌های آتشفشانی يادرتاقديسهای دوران سوم زمين‌شناسی است.مانند: بلندی‌های کوه گوی داغ، باقرآباد، هندس ومانند اينها.
دراين بخش ازکوير ايران - که درمحدوده استان قم ودرنزديکی استان تهران قرار گرفته است - جاذبه‌های بلقوه برای برنامه ريزی تورهای سياحت کويری فراهم آمده است مهم ترين اين جاذبه‌ها که درپيوند بازيبائی‌های طبيعی کوير، می‌توانند درخدمت تشکيل وتوسعه تورهای کويری قرار گيرند عبارتنداز:
راه ارتباطی تهران به قم: راه شوسه تهران - قم درسال 1883 ميلادی توسط اتابک ساخته شد وانگيزه پی ريزی آن پيدايش درياچه حوض سلطان بود.درمسير اين راه ارتباطی پل‌های تاريخی وکاروانسراهايی قرارداشت که به مرور زمان يا تخريب شد يابه کلی ازميان رفتند ازجمله آثار تاريخی اين محور می‌توان به کاروانسراهای حوض ودير، قلعه اربابی حوض وپل دلاک اشاره کرد.
راه‌های قديمی وتاريخی :راه‌ها وپلهای قديمی اين منطقه عموما" ازسه دوره تاريخی برجای مانده‌اند هرچند که بيشتر اين راه‌ها دردوره‌های بعدی برروی همان مسيرهای قبلی بازسازی ومرمت شده‌اند اما هنوز شواهد ونشانه‌های بارز اين راه‌ها برجای مانده است. قديمی ترين نشانه‌های برجای مانده ازراه‌های گذشته راه‌ها وپل‌های متعلق به دوره ساسانی است که اصفهان رابه ری وصل کردند. بقايای راه ساسانی برجای مانده اين ناحيه راهی است که ازجنوب حوض سلطان - بين پل دلاک ومحمدآباد کاج - می‌گذشته است اطن راه باپلی که روی رودخانه مسيله دردوره ساخته شده بود ازراههای مهم ارتباطی ميان اصفهان وری محسوب می‌شد بقايای پل مزبور که به پل شکسته نيز معروف است درنزديکی روستای کاج باقی است ادامه اين راه درشمال ازسنگ ساخته شده وبه نام سد معروف است واززمين‌های اطراف دوتا سه متر بلندتر است وظاهرا" سنگ فرش بوده است.

پل دلاک
روی رودخانه قره چای بنا شده 16 دهانه دارد وبقايای آن دراين محل پابرجاست بنای اين پل رابه دوره صفوی نسبت می‌دهند که گويا عمدتا" برای برقراری ارتباط ميان قم ومشهد ساخته شده بود وازاهميت استراتژيک برخوردار است يک راه قديمی ديگرکه درشمال سياه کوه هنوز نشانه‌های آن پابرجا است. سنگ فرشی گسترده است به عرض 6تا 10 متر که درزمان خود ازخطوط ارتباطی مهم ميان اصفهان وسواحل دريای مازندران بوده است ساخت آن رابه دوره صفوی يا اوايل قاجار نسبت می‌دهند.

پارک ملی کوير
همان طور که پيش تر ذکر شد بخشی ازمحدوده استان قم به ويژه دهستان قمرود درمحدوده پارک ملی کوير قرار دارد اتين پارک نشان دهنده نمونه‌های تقريبا" بکر ودست نخورده‌ای ازطبيعت است که به دليل داشتن ذخاير باارزش گياهی، جانوری وساير ويژگی‌های استثنايی ومتنوع ازمجموعه‌های ميراث فرهنگی وملی کشور محسوب می‌شود. پارک ملی کوير نمونه‌ای ازاکو سيستم‌های خشک وبيابانی است که مقدار باران ناچيز آن اجازه فعاليت‌های کشاورزی رانمی دهد ولی امکان رشد وگسترش پاره‌ای ازگياهان رادارد وبه همين دليل زيست برخی ازجانوران درآن مقدور است ازهمين رو اين پارک مجموعه گياهی وجانوری ويژه‌ای دارد که به طور شگفت آوری حبامنابع ناچيز ومحدوديت‌های زيستی محيط خود سازگار شده وبراثر حفاظتی که ازآن صورت گرفته تاحدودی نيز پربارتر شده است درمناطق خشک وبيابانی گياهان وجانوران با ويژگی‌های فيزيکی خود محدوديت‌ها وفشارها راتحمل می‌کنند پارک ملی کوير ازنظر مطالعه اکوسيستم‌های کويری وشناخت مکانيسم‌های سازگاری گونه‌های جانوری وگياهی حايز اهميت فراوان است.
اين پارک گونه‌های گياهی متنوع دارد وپوشش گياهی آن در دشت‌های هموار و کوهستانها، زيستگاههايی بسيار مناسب برای زيست وحوش مختلف فراهم کرده است اراضی مسطح اين پارک باپوشش گياهی کويری ونيمه کويری، زيستگاه پستاندارانی مانند جبير، آهو وگونه‌های باارزش حمايا شده وکميابی مانند يوزپلنگ وگورخراست. بخش‌های کوهستانی آن نيز باپوشش گياهی استپی دارای تعداد قابل توجهی وحوش کوه زی مانند کل،بز، قوچ وميش است.
اين پارک ازنظر تنوع پرندگان نيز اهميت ويژه دارد وپرندگانی مانند کبک وتيهو که ازپرندگان بومی به شمار می‌ايند دران زندگی می‌کنند علاوه براين هرساله انبوهی ازپرندگان مهاجر مانند فلامينگو، آنقوت، سرسبز وخوتکا به آب بندها وشوراب‌های اطراف آن روی می‌اورند.
پارک ملی کوير مجموعه باارزش ازذخاير گياهی وجانوری متنوع ونيز آثار فرهنگی وتاريخی متعددی رادرخود جای داده است. ويژگی‌های متنوع پارک ملی کوير عرصه عمل وسيعی رادرارائه خدمات چند جانبه علمی - تحقيقاتی وآموزشی وفرهنگی فراهم کرده که آن رادرميان پارک‌های ملی ايران کم نظير می‌نماياند اين پارک واجد ارزشهای زيست محيطی وجهانگردی کويری می‌باشد.

کاربرد فناوري برای نابینایان

کاربرد فناوري برای نابینایان

 

مریم فضیلت*

زير نظر: مهندس نادر نقشينه**

---

*دانشجوی کارشناسی ارشد علوم کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه تهران 

Email :

** عضو هيئت علمي دانشگاه تهران

---

 

چكيده:

بكارگيري فناوري مدرن براي افزايش توانايي افراد نابينا يكي از دغدغه‌هاي مهم كساني است كه به بازتواني و نوتواني افراد و گروههاي خاص، مي‌انديشند. استفاده از فناوري اطلاعات براي نابينايان و پاسخ به برخي از نيازهاي آنان با استفاده از پديده هاي نوين عصر اطلاعات نيز موضوعي است كه در همين عرصه مورد توجه قرار گرفته است. اين مقاله مروري كلي به فناوريهاي خاص نرم‌افزاري و سخت افزاري مورد استفاده نابينايان  دارد و به معرفي آنها مي‌پردازد.

كليدواژه‌ها: نابينايان، فناوري اطلاعات، سخت افزار، نرم ‌افزار، خط بریل

 

براي مشاهده متن كامل اين مطلب به آدرس زير مراجعه نماييد :

 

http://www.irandoc.ac.ir/data/e_j/vol7/fazilat_abs.htm

نقش کتابداران در ترویج روابط، مشاوره و راهنمائی کاربران کتابخانه های دیجیتالی

نقش کتابداران در ترویج روابط، مشاوره و راهنمائی کاربران کتابخانه های دیجیتالی

 

علی حاجی شمسایی

---

دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و عضو باشگاه پژوهشگران جوان

Email :

---

  
چکیده :
دیجیتالی، الکترونیکی، مجازی، بدون دیوار، پیوسته و بدون کاغذ انواع  صفاتی هستند که گاهی  بجای همدیگر از حدود دو دهه قبل با واژه کتابخانه همراه شده و تحولات شگرفی را در ساختار، کارکرد و ماهیت خدمات کتابخانه ای موجب شده اند. نتیجه تحقیقات بیانگر این است که  عبارت "کتابخانه دیجیتالی " از سال 1990در مستندات علمی اعم از مقالات مجلات، کتب، همایشها و گردهمایی های تخصصی  بیشتر مورد خطاب بوده و البته مورد پذیرش نیز واقع شده است. مقاله حاضر پس از ارائه تعریف مختصر از کتابخانه دیجیتالی، در عصر و جهانی که هر گونه توسعه منوط به دستیابی مستمر،علمی و آسان به اطلاعات و دانش می باشد، به نقش و فعالیت های عمده کتابداران در  ترویج روابط ؛ مشاوره و راهنمائی کاربران کتابخانه های دیجیتالی و  انواع امکاناتی که فناوری اطلاعات در اختیار کتابخانه ها و کتابداران قرار داده است تا با استفاده از آن  بتواند ارتباط خود با جامعه (یا جوامع)  استفاده کننده گان را حفظ نموده و خدمات بهتر و مناسب تری به ایشان  ارائه دهند، اشاره می نماید.

کلید واژه ها : کتابخانه دیجیتالی، مجموعه منابع دیجیتالی، خدمات دیجیتالی، ترویج روابط، مشاوره کاربران

 

برای مشاهده متن کامل این مطلب به آدرس زیر مراجعه نمایید :

 

http://www.irandoc.ac.ir/data/e_j/vol7/shamsaee_abs.htm

 

كتابدار موفق

                                                                                                                                                                                                       

كتابدار موفق

عاصفه عاصمي

Email: [e-mail]

 استاديار دانشگاه اصفهان- گروه كتابداري واطلاع رساني
 

 

امروزه هزارن نشريه، كتاب، و منابع اطلاعاتي ديگر در زمينه هاي مختلف علوم در سراسر جهان منتشر ميشود؛ منابعي كه از طريق آنها مي توان به آخرين اطلاعات علمي دست پيدا كرد. از اينرو، كليه افرادي كه به نوعي با اين اطلاعات سرو كار دارند از قبيل دانشجويان، اساتيد، محققان و كليه متخصصان دانشهاي مرتبط، با دسترسي به آخرين منابع اطلاعاتي مربوطه، دانش خود را به روز كرده و از آخرين اكتشافات و اختراعات مرتبط با رشته تخصصي خود، مطلع مي شوند. ميزان آثار منتشره كه در قالبهاي مختلف الكترونيكي و غير الكترونيكي ثبت و ضبط شده است، بسيار زيادتر از آن است كه متخصصان علوم مختلف بتوانند بتنهايي مطالب موردنظر را از ميان اين حجم انبوه پيدا كنند. چنين كاري در توان متخصصان رشته كتابداري و اطلاع رساني است؛ افرادي كه در كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني مكانهاي مختلفي مانند دانشگاهها، مراكز تحقيقاتي، شركتهاي اطلاع رساني و مراكز ديگر به كار مشغولند. در هر صورت اين كتابداران عزيز يا بهتر بگوييم متخصصين اطلاع رساني، در هر جا كه مشغول باشند نياز به روز آمد نمودن اطلاعات خود و بالا بردن تواناييهاي خود منطبق با تكنولوژي روز دارند تا بوسيله آن بتوانند متخصصين را در زمينه دستيابي به اطلاعات روز آمد غني سازند. در واقع ميتوان متخصصين اطلاع رساني را دستيار متخصصين علوم مختلف دانست و همان طور كه يك متخصص براي انجام يك كار تحقيقي نياز به طي مراحل مختلف تحقيق خود دارد، بايد از منابع اطلاعاتي مربوطه براي روزآمد كردن اطلاعات خود بهره مند شود تا بتواند كار خودرا به نحو احسن انجام دهد.

در پايان مي توان گفت كتابدار و اطلاع رسان موفق كسي است كه:
در گوش دادن و فهميدن سوالات مراجعه كننده دقيق است و سعي مي كند پاسخ مناسبي در اختيار او قرار دهد،
سازماندهي مواد را خوب مي داند و سعي در دادن ايده هاي خوب جهت استفاده آسانتر منابع توسط مراجعه كننده دارد،
در استفاده از كامپيوتر، ابزار جانبي آن، و اينتر نت مهارت دارد،
با زبان انگليسي آشنايي كافي دارد،
چگونگي استفاده از بانكها وپايگاههاي اطلاعاتي را خوب مي داند،
با ساخت وب سايت آشنايي دارد،
كنجكاو است و هميشه تمايل به ياد گيري بيشتر دارد،
در به اشتراك گذاشتن دانش خود مي كوشد و جهت آموزش افراد در دسترسي به منابع اطلاعاتي مي كوشد،
در يادگيري تكنولوژيهاي جديد و روشهاي جديد يافتن اطلاعات مصر است،
در خصوص آنچه كه يك منبع اطلاعاتي را خوب يا بد مي سازد مي انديشد،
توانايي ارزيابي نيازهاي كتابخانه واحد متبوع خود را داشته باشد،
سعي در حل مشكلات در حيطه وظايف خود دارد،
و در جريان انتشار منابع اطلاعاتي جديد و فراهم نمودن آنها قرار گيرد.

آموزش از راه دور و كتابداران مرجع در عصر فناوري اطلاعات

                                 آموزش از راه دور و كتابداران مرجع در عصر فناوري اطلاعات


فائقه محمدي
عضو هيئت علمي دانشگاه تبريز
كارشناس ارشد كتابداري پزشكي
پست الكترونيكي: [e-mail]


چكيده

امروزه مقوله‌ آموزش از راه دور يكي از مسائل مطرح در جوامع اطلاعاتي مي‏باشد. كتابخانه‏هاي ديجيتالي به عنوان يكي از مراكز ارائه‌كنندۀ خدمات آموزش از راه دور مورد توجه قرار گرفته‏اند. كتابداران مرجع در عصر فناوري اطلاعات بايد در جهت ايفاي وظايف خود نقش مهم‌تري را پذيرا باشند. آن‌ها بايد به‌عنوان حلقه‌ ارتباطي بين منابع اطلاعاتي و فراگيران از راه دور عمل كنند. لازمه‌ ارائه‌ خدمات مرجع براي كتابداران، آشنايي آن‌ها با سيستم‌ها و منابع اطلاعاتي و مشاركت آن‌ها با برنامه‏ريزان و برگزاركنندگان دوره‏هاي آموزش از راه دور مي‏باشد.
‌كليدواژه‌ها: آموزش از راه دور، كتابدار مرجع، خدمات مرجع


1. مقدمه
پيدايش و توسعه‌ جوامع اطلاعاتي يكي از پيامدهاي صنعتي شدن مي‏باشد (Katsirikou & Sefertz, 2000). با وجود تنوع در اشكال مختلف رسانه‏ها و محمل‌هاي اطلاعاتي در سطوح محلي، ملي و بين‏المللي، دسترسي، تبادل و استفاده از اطلاعات گوناگون نسبت به زمان‌هاي گذشته آسان‌تر شده است. در جوامع اطلاعاتي، افراد خود را عضوي از يك نظام اطلاعاتي باز مي‏دانند كه از لحاظ موقعيت جغرافيايي و سازماني، محدود نيستند (p. 705). طبق اظهارات «پراتون»، در 25 سال اخير، رشد آموزش از راه دور سريع‌تر از ديگر اشكال آموزشي بوده است (Perraton, 2000).
از عوامل مؤثر در رشد اين نوع روش آموزشي منافع اقتصادي، انعطاف‏پذيري و حذف بُعد مسافت را مي‏توان نام برد. در روش آموزش از راه دور، نيازي به ساختمان‌هاي فيزيكي براي ارائه‌ خدمات آموزشي نمي‏باشد. اساتيد و مربيان نيز در اين روش- در مقايسه با روش‌هاي سنتي- فرصت بيش‌تري دارند و افراد بيش‌تري را تحت تعليم قرار مي‏دهند (Dodds et al., 1972).
در اين نوع شيوه‌ آموزشي هر فرد در هر رشته‌ تحصيلي و هر شغلي مي‏تواند در زمان و مكان دلخواه، آموزش ببيند بدون اين كه مجبور به ترك محل كار يا منزل براي كسب آموزش باشد. اين روش، نياز فراگيراني را كه در فواصل دور پراكنده‏اند تأمين مي‏كند.
آموزش از راه دور بر همه‌ سيستم‏هاي اطلاعاتي و خدماتي كه از آن پشتيباني مي‏كنند اثر گذاشته است. خدمات كتابداري و اطلاع‏رساني نيز از پيامدهاي ناشي از اين نوع روش آموزشي بي‏بهره نبوده است (Watson, 1999). با تغيير در نوع روش‌هاي آموزشي، نقش مراكز آموزشي از قبيل كتابخانه‏ها و به تبع آن نقش كتابداران نيز دچار تحول و دگرگوني مي‏گردد.

2. آموزش از راه دور در گذر زمان
آموزش از راه دور پديده‌ جديدي نيست. از دهه‌ 1800 به بعد، دانشگاه‌ها در راه ايجاد امكانات لازم براي اين نوع روش آموزشي كوشيده‏اند (Garrison et al. 2000). سازماندهي دوره‏هاي آموزشي مكاتبه‏اي به گونه‏اي كه استاد و دانشجو از طريق مكاتبه با هم در ارتباط باشند، اولين شكل آموزش از راه دور بود. سازوكار آموزش مكاتبه‏اي به اين ترتيب بود كه در آن، اساتيد از طريق نوشتاري تدريس مي‏كردند، و مطالب مورد نياز براي يادگيري را از طريق پستي براي فراگيران ارسال مي‌نمودند. در اين روش آموزشي، دانشجويان با خواندن مطالب ارسال‌شده، تعليم مي‏ديدند (Grimes, 1992).
با ظهور فناوري مواد ديداري– شنيداري، آموزش از راه دور شكل جديدي به خود گرفت. اساتيد، برنامه‏هاي آموزشي خود را در تلويزيون يا شبكه‏هاي راديويي اجرا مي‏كردند. توسعه‌ فناوري ارتباط از راه دور باعث ايجاد تعامل بين دانشجويان آموزش از راه دور شد. ارتباطات دو طرفه‌ صوتي بين استاد و دانشجو و همچنين كلاس‌هايي كه از طريق ارتباطات ويديويي به صورت محاوره‏اي برگزار مي‏شد به آنان امكان مي‏داد كه همانند يك گروه بحث كوچك، به تبادل اطلاعات بپردازند. يكي از محدوديت‌هاي اين روش، محدوديت مكاني و زماني موجود براي دانشجو در امر آموزش بود (Jeffres, n.d.).
اينترنت و خصوصاً وب با بالاترين توان در جستجو و بازيابي اطلاعات، جديدترين و پركاركردترين وسيله‌ آموزش از راه دور مي‏باشد. وب ابزاري مستقل است كه به وسيله‌ آن دانشجويان و اساتيد مي‏توانند در هر زمان و مكان، فرآيند آموزش را دنبال كنند. پست الكترونيكي يك روش سريع براي ايجاد ارتباطات در دوره‏هاي مكاتبه‏اي مي‏باشد.

3. مزاياي آموزش از راه دور
آموزش از راه دور در مقايسه با روش سنتي آموزش، نياز به مکان‌هاي فيزيکي و برنامه‌هاي آموزشي محدود به دوره‌هاي زماني مشخص ندارد . در اين نوع شيوه‌ آموزشي، امکان يادگيري مادام‌العمر بدون محدوديت مکاني و زماني براي هر فرد وجود دارد. در آموزش از راه دور، مسائل و مشکلات مربوط به کمبود اساتيد مجرب و فضاي آموزشي مناسب- آن‌گونه که در روش سنتي مطرح مي‌باشد- رفع شده است. در اين شيوه با به‌کارگيري امکانات پيشرفته در کتابخانه‌هاي ديجيتالي و جستجو در سايت‌هاي مختلف در حين مطالعه، در وقت و هزينه صرفه‌جويي مي‌شود. همچنين فراگيران در انتخاب روش دلخواه يادگيري از بين انواع مختلف روش‌هاي آموزشي آزادند. با به‌کارگيري روش آموزش از راه دور، فرايند پژوهش در جامعه به دليل محور واقع‌شدن يادگيرنده در فرايند آموزش و کنجکاوي هاي او در جهت رفع نيازهاي اطلاعاتي خويش، توسعه مي‌يابد (بهشتي، 1383).

4. خدمات مرجع در گذر زمان
تا قبل از سال 1927[1] و پيدايش امانت بين‌كتابخانه‌اي در كتابخانه‌ها، ارائه‌ خدمات مرجع به روش سنتي منحصر به جستجوي اطلاعات در بين منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه‌اي بود كه مراجعه‌كننده براي رفع نيازهاي اطلاعاتي خود به آن مراجعه مي‌كرد. بي‌اطلاعي از وجود منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه‌هاي ديگر، از جمله مشكلاتي بود كه در آن زمان‌ها مطرح بود (Tenopir, 2001). از سال 1927 به بعد و با پيدايش خدمات امانت بين‌كتابخانه‌اي و تحويل مدرك، و تهيه‌ فهرست‌هاي مشترك در كتابخانه‌ها اين مشكل تا حدي برطرف گرديد. از اواسط دهه‌ 1990 با پيدايش فهرست‌هاي درونخطي[2] و توسعه‌ استفاده از وب جهانگستر و فناوري‌هاي نوين ارتباطي، نقش كتابداران نيز دچار تحول گرديد، به گونه‌اي كه از حالت ايستا كه در آن ارائه‌ خدمات مرجع منوط به مراجعه‌ مستقيم فرد به كتابدار و جستجوي كتابدار براي يافتن پاسخ مناسب در بين منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه‌ خويش بود، خارج گرديد و به صورت پويا درآمد (Gandhi, 2003). بنابراين، ارتباط مراجعه‌کننده با کتابدار در محيط مجازي امکانپذير شد و به تبع آن با استفاده از فناوري‌هاي نوين، جستجو، بازيابي و ارسال منابع اطلاعاتي به مراجعه‌کنندگان کتابخانه‌ها بُعد جهاني پيدا کرد.
برخي از كتابداران مرجع دانشگاهي، ظهور فناوري‌هاي جديد در عرصه‌ خدمات مرجع را در بيشتر بخش‌هاي كار مرجع، يك موهبت الهي و گاهي هم بسيار جالب توصيف كرده‌اند. آن‌ها اظهار داشته‌اند كه با وجود فناوري‌هاي جديد، احتمال يافتن پاسخ مناسب افزايش يافته است. همچنين گفته‌اند كه ساعات زيادي را در ارزيابي منابع الكترونيكي جديد صرف كرده و همگام با تغييرات موتورهاي جستجو و عملكرد سامانه‌هاي سازگار با فناوري جديد، پيش رفته‌اند (Tenopir, 2001).
لازمه‌ ارائه‌ خدمات مرجع در عصر حاضر، آگاهي و آشنايي كتابدار مرجع با انواع سامانه‌هاي اطلاعاتي، فناوري‌هاي موجود، منابع اطلاعاتي و روش‌هاي تهيه و توزيع اطلاعات به شيوه‌ الكترونيكي، محمل‌هاي اطلاعاتي، و ابزارهاي جستجوي اطلاعات مي‌باشد (Gandhi, 2003).

5. آموزش از راه دور، كتابخانه‌ها و كتابداران ديجيتالي
آموزش از راه دور بدون وجود كتابخانه‌هاي ديجيتالي ناممكن است (Faulhaber, 1996). كتابخانه‌هاي ديجيتالي كتابخانه‌هايي هستند كه در آن‌ها تعداد زيادي از استفاده‌كنندگان با پراكندگي جغرافيايي وسيع، مي‌توانند به محتواي منابع اطلاعاتي در اشكال گوناگون الكترونيكي (از قبيل تصاوير، ‌متون، نقشه‌ها، اصوات، فيلم‌ها، كاتالوگ‌هاي تجاري، ‌مجموعه اطلاعات علمي، تجاري، دولتي، فرامتن‌ها و فرارسانه‌ها) دست يابند (Yerky & Jorgensin, 1996). بررسي متون نشان مي‌دهد كه در عصر ارتباطات و فناوري اطلاعات، در تعريف كلي از مفهوم كتابدار مرجع، در عصر حاضر تفاوتي بين كتابدار مرجع و كتابدار ديجيتالي[3] وجود ندارد و هر آنچه كتابدار در محيط الكترونيكي انجام مي‌دهد، خود نوعي كار مرجع محسوب مي‌شود. در اين زمينه «سرينيواسولو» مي‌‌گويد: « در دنياي ديجيتالي، مفاهيمي از قبيل كتابدار مرجع و کتابدار مجازي[4]، به مفهوم كتابدار ديجيتالي افزوده خواهند شد» (Sreenivasulu, 2000).
كتابدار ديجيتالي يا كتابدار محيط ديجيتالي، فردي توانا در مديريت حجم عظيم داده‌ها، حفاظت مجموعه‌هاي منحصر به فرد، فراهم آوردن امكان دسترسي سريع به اطلاعات، تسريع تبادل اطلاعات در بيش از يك مكان، توسعه‌ مكان‌هاي آموزشي نامتمركز، و حفظ حقوق صاحبان آثار مي‌باشد (Husler, 1996).
به‌کارگيري کتابداران در آموزش از راه دور، آشنايي آن‌ها با فناوري‌هاي رايانه‌اي و اينترنتي به عنوان استفاده‌کنندگان باسابقه از اين ابزارها، آگاهي از قوانين حق مؤلف، نحوه‌ بهره‌گيري از فناوري‌هاي نوين، چيره‌دستي در مبادله‌ منابع اطلاعاتي از طريق خدمات امانت بين کتابخانه‌اي و تحويل مدرک، و تخصص آن‌‌ها در زمينه‌ سازماندهي منابع اطلاعاتي مي‌باشد. همچنين نبايد فراموش کرد که دوره‌هاي آموزشي در دانشگاه‌ها، صرفنظر از نحوه‌ ارائه‌ آن‌ها، براي رشد و توسعه هنوز نيازمند منابع کتابخانه‌اي مي‌باشند (Zastrow, 1997).

6. كتابداران مرجع: رابط بين منابع اطلاعاتي و استفاده‌کنندگان
كتابداران مرجع در برگزاري دوره‌هاي آموزش از راه دور نقشي سازنده دارند. يكي از زمينه‌هاي كاري آن‌ها در برگزاري دوره‌هاي مذكور، حل مشكل دسترسي فراگيران به منابع ذخيره مي‌باشد. منابع ذخيره منابعي هستند كه استاد در طي يك دوره‌ آموزشي، فراگيران را به مطالعه‌ آن‌ها (كه در كتابخانه‌ متولي دوره‌هاي آموزشي موجود است) ارجاع مي‌دهد. اين منابع شامل منابع مربوط به دروس قابل ارائه بر طبق سرفصل‌هاي تعيين‌شده، نمونه‌ سؤالات امتحاني، ‌مقالات، و... مي‌شود و برخي از آن‌ها به صورت الكترونيكي و برخي نيز چاپي مي‌باشند. كتابدار مرجع منابع چاپي ذخيره را اسكن مي‌كند و تبديل به منابع الكترونيكي مي‌نمايد و امكان دسترسي به اين نوع منابع را همزمان با ديگر منابع الكترونيكي موجود در كتابخانه فراهم مي‌آورد. براي استفاده از منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه، كتابدار به هر فراگير دوره‌هاي آموزش از راه دور نام كاربري[5] و كلمه‌ عبور[6] اختصاص مي‌دهد. به اين ترتيب فقط افرادي كه عضو كتابخانه هستند مجاز به دسترسي به منابع كتابخانه خواهند بود. همچنين كتابدار در رابطه با بود يا نبود منابع اطلاعاتي قابل ارائه در دوره‌هاي آموزش از راه دور در كتابخانه، قبلاً هماهنگي‌هاي لازم را با اساتيد به عمل مي‌آورد (Gandhi, 2003).
كتابداران ديجيتالي در ارتباط تنگاتنگ با اعضاي هيئت علمي برگزاركننده‌ دوره‌هاي آموزشي كار مي‌كنند. آن‌ها به عنوان مشاوران فناوري در محيط‌هاي الكترونيكي با اساتيد همكاري مي‌كنند تا آن‌ها را از لحاظ قابليت استفاده و دسترس‌پذيري همگاني آن دسته از منابع اطلاعاتي كه توسط آن‌ها به فراگيران توصيه شده، مطمئن سازند (Zastrow, 1997). آن‌ها به اساتيد كمك مي‌كنند تا با آگاهي از شرايط استفاده‌ قانوني از منابع الكترونيكي موجود در وب و دادن ارجاعات با رعايت قانون حق مؤلف، وظيفه‌ آموزشي خود را به نحو احسن به انجام رسانند (Zastrow, 1997; Lebowitz, 1997).

7. مصاحبه‌ مرجع در آموزش از راه دور و نقش كتابداران
«مصاحبه‌ مرجع فرآيندي است كه بين كتابدار و جويندۀ اطلاعات رخ مي‌دهد تا نياز اطلاعاتي جوينده، به روشني درك شود» (Zick, 2000). در آموزش از راه دور، بُعد مسافت در مصاحبه‌ مرجع سبب مي‌شود كتابداران در تعيين نيازهاي اطلاعاتي فراگيران - در مقايسه با روش ارتباط رودررو_ دچار مشكل شوند. در اين شيوه‌ آموزشي كتابداران مجبورند به جاي ارتباط رودرو با مصاحبه‌شونده و درك نياز اطلاعاتي او از طريق ارتباط مستقيم، به كمك رسانه‌هاي ارتباطي از قبيل پست الكترونيكي، گفتگوي اينترنتي[7]، نمابر، تلفن و در برخي موارد تلفن رايگان[8] نيازهاي اطلاعاتي استفاده‌كنندگان را درك كنند (Gandhi, 2003). استفاده از پست الکترونيکي و گفتگوي اينترنتي از متداول‌ترين روش‌هاي برقراري ارتباط مصاحبه‌کننده با مصاحبه‌شونده در سايه‌ فناوري‌هاي نوين مي‌باشد .
پست الكترونيكي به عنوان ابزاري براي انجام مصاحبه‌ مرجع در عصر جديد كاربرد دارد. طبق تحقيقي كه در سال 2000 توسط «انجمن كتابخانه‌هاي دانشكده‌اي» صورت گرفته، در بين كتابخانه‌هاي پاسخگو به پرسش‌هاي پژوهش مذكور، 86 درصد از پست الكترونيكي و 81 درصد از تلفن براي انجام مصاحبه‌ مرجع استفاده كرده‌اند. در زمينه‌ ارائه‌ خدمت از طريق پست الكترونيكي توسط كتابخانه‌ها، «ليپو» بر طبق گزارش‌هايي كه كتابخانه‌هاي ارائه‌دهنده‌ اين نوع خدمت عنوان كرده‌اند، استفاده از آن را براي انجام فرايند مصاحبه‌ مرجع فراگير نمي‌داند (Lipow, 1999) و به نقل از كتابداران اين كتابخانه‌ها، مواردي را كه از اين طريق پاسخ داده مي‌شود بسيار كم ارزيابي مي‌كند. او علت اين امر را بي‌اطلاعي كاربران از وجود چنين خدماتي در كتابخانه‌هاي متولي و همچنين نياز به كاربرد سريع اطلاعات مورد نياز مي‌داند كه در اين نوع خدمات‌‌دهي، نياز به زمان براي دريافت پاسخ، بيش‌تر احساس مي‌شود.
علاوه بر موارد ذكرشده توسط «ليپو»، از جمله كاستي‌هايي كه در مورد استفاده از پست الكترونيكي و همچنين گفتگوي اينترنتي به شيوه‌ نوشتاري و بدون استفاده از علائم ويژه[9] مطرح مي‌شود، اين است كه در اين روش‌هاي ارتباطي، عدم استفاده از مهارت‌هاي غيركلامي از قبيل تغيير در تُن صدا، حالات چهره، حركات دست و ...
- آنگونه كه در مصاحبه‌ مرجع به روش سنتي مطرح است- باعث مي‌شود كه در فرايند درك صحيح نياز اطلاعاتي مصاحبه‌شونده، دچار مشكل شويم (Ronan, 2003). در مبحث زيرين، برخي از روش‌هايي را كه كتابداران مرجع مي‌توانند به منظور رفع كاستي‌هاي ذكر شده براي انجام مصاحبه‌ مرجع موفق، به كار برند ذكر شده است.

8. گفتگوي اينترنتي و مصاحبه‌ مرجع
گفتگوي اينترنتي يكي از روش‌هاي برقراري ارتباط با فراگيران از راه دور مي‌باشد. روش مذكور براي كتابدار مرجع اين فرصت را فراهم مي‌آورد كه مصاحبه‌ مرجع را به صورت زنده و از راه دور اجرا كند. كتابدار، نيازهاي واقعي را روشن و مشخص مي‌كند، مدارك را تهيه مي‌نمايد و براي فراگير ارسال مي‌كند و همزمان، از رضايت يا نارضايتي مصاحبه‌شونده از نتيجه‌ كار، جويا مي‌شود (Patterson, 2001).
در مصاحبه‌ مرجع به روش سنتي از علائم حركتي و حواس بينايي و شنوايي براي برقراري ارتباط بين مصاحبه‌شونده و كتابدار مرجع استفاده مي‌گردد. در غياب استفاده از چنين علائم ارتباطي در محيط‌هاي الكترونيكي، ارتباط كتابدار با فراگير دچار تغييرات مي‌شود و كندتر و مختصرتر از روش سنتي صورت مي‌گيرد. استفاده از علائم ويژه براي بيان احساسات و عواطف در هنگام مصاحبه‌ مرجع بين دو طرف، در رفع مشكل مذكور مي‌تواند كارساز باشد (Crossfield, 2001; Ronan, 2003). مطلوب‌ترين حالت در گفتگوي اينترنتي زماني است كه فراگير، نتيجه‌ مرور[10] كتابدار بر روي منابع اطلاعاتي را در صفحه‌ رايانه‌ خود مشاهده كند. بنابراين كتابدار مي‌تواند در حين برقراري ارتباط همزمان با فراگير، تأکيدات و احساسات خود را با استفاده از علائم ويژه و برخي روش‌هاي ديگر به فراگير منتقل كند. مثلاً براي توجه بيش‌تر به برخي قسمت‌هاي متن مي‌توان از روش پررنگ‌كردن واژه‌‌ها استفاده كرد. همچنين كتابدار مي‌تواند احساسات خود را با استفاده از رنگ‌ها، حروف بزرگ و فونت‌هاي مختلف (به جاي تغييرات تن صدا كه در روش مصاحبه‌ سنتي متداول است) بيان كند (Viles, 1999).
اين روش‌ها كتابدار را قادر مي‌سازند فرايند مصاحبه در محيط‌هاي الكترونيكي را با عملکردي مشابه محيط‌هاي سنتي، شبيه‌سازي كند.
بررسي انجام‌گرفته درباره‌ استفاده از گفتگوي اينترنتي براي پاسخگويي به سؤالات فراگيران از راه دور در دانشگاه لاتروب[11] (Porter, 2003) كه به صورت يك دوره‌ آزمايشي براي دانشجويان پرستاري برگزار شد نشان داد كه گفتگوي اينترنتي زماني مفيد واقع مي‌شود كه از كتابداران موضوعي براي انجام گفتگو استفاده شود. اين در حالي است كه كتابداران موضوعي در اين پژوهش، وقت خود را باارزش‌تر از آن دانسته‌اند كه آن را صرف پاسخگويي به سؤالات تكراري كنند. در اين تحقيق استفاده از پرسش و پاسخ‌هاي متداول[12] براي پاسخگويي به سؤالاتي كه مرتباً پرسيده مي‌شوند (مثلاً سؤالاتي درباره‌ نحوه‌ تحويل مدرك و سؤالات عمومي) پيشنهاد شده است. همچنين استفاده از پست الكترونيكي براي سؤالات مرجع عمومي در نظر گرفته شده و فقط سؤالاتي كه نياز به كتابدار متخصص موضوعي براي پاسخگويي دارند، از طريق گفتگوي اينترنتي پاسخ داده مي‌شوند.


9. نتيجه‌گيري
فناوري تنها يك هدف براي ارائه‌ خدمات آموزش از راه دور نيست، بلكه وسيله‌اي عالي براي رسيدن به هدف مي‌باشد (Webb, 2001). براي بهره‌برداري هر چه بيشتر از فناوري‌هاي نوين، نيازمند تلفيق و تركيب مهارت‌هاي انساني با فناوري پيشرفته هستيم (Sreenivasulu, 2000). در عصر حاضر با وجود انواع امكانات فناوري جديد در راه‌اندازي و مديريت كتابخانه‌هاي ديجيتالي و استفاده از اين نوع كتابخانه‌ها در آموزش از راه دور، نيازمند كتابداران باسواد اطلاعاتي و خبره هستيم تا با در اختيار گرفتن امكانات پيشرفته‌ فني و سواد اطلاعاتي خويش، بتوانند زمينه را براي ارائه‌ خدمات آموزش از راه دور براي فراگيران هموار سازند. بنابراين در محيط‌هاي الكترونيكي مفهوم كلي كتابدار، تبديل به كتابدار مرجع ديجيتالي مي‌گردد؛ يعني هر گونه خدمت‌رساني در محيط الكترونيكي نوعي خدمت مرجع محسوب مي‌شود.
اگر چه با ظهور فناوري‌هاي جديد، تفاوتي در نوع خدمات مرجع رخ نداده، اما نحوه‌ ارائه‌ خدمات در محيط‌هاي الكترونيكي در مقايسه با محيط‌‌هاي سنتي دچار تحول گرديده است (Pease & Power, 1994). لازمه‌ ارائه‌ خدمات مرجع در محيط‌هاي الكترونيكي، آشنايي كتابداران با سامانه‌‌هاي اطلاعاتي، فناوري‌هاي نوين، پايگاه‌هاي اطلاعاتي، و نحوه‌ ارائه‌ خدمات در محيط‌هاي الكترونيكي مي‌باشد. آن‌ها به عنوان حلقه‌ واسطه بين فراگيران و برگزاركنندگان دوره‌هاي آموزش از راه دور عمل مي‌كنند، از اين رو كتابداران مرجع در عصر فناوري اطلاعات بايد خود را به توانايي‌هاي فناوري و سواد اطلاعاتي تجهيز كنند تا بتوانند رسالت خويش را به نحو احسن به انجام رسانند.

10. منابع
بهشتي، زهرا (1383). بررسي نقش آموزش الكترونيكي در حل مشكلات آموزش‌هاي سنتي و استفاده از آن براي همگاني كردن امر تعليم و تربيت در ايران. مجموعه مقالات دومين همايش آموزش الكترونيكي .e-learningتهران: دبير خانه شوراي عالي اطلاع رساني.



Crossfield, N. L. (2001, May/June). Digital reference: the next new frontier. Latitudes, 10(3). Retrieved July 16, 2005, from http://nnlm.gov/psr/lat/v10n3/digitalref.html

Dodds, T., Perraton, H., & Young, M. (1972). One year's work: The International Extension College 1971-1971. Cambridge, UK: International Extension College.

Faulhaber, C. B. (1996). Distance learning and digital libraries: Two side of a single coin. Journal of the American Society for Information Science 47(11), 854-856.

Gandhi, S. (2003). Academic librarians and distance education challenges and opportunities. Reference & User Services Quarterly, 43(2), 138-154.

Garrison, J. A., Schardt, C., & Kochi, J. K. (2000). web – based distance countinuing education: a new way of thinking for students and instructors. Bulletin of the Medical Library Association, 88(3), 211-217.

Grimes, G. (1992). Happy 100th anniversary to distance education. Retrieved August 25, 2005, from http://www.macul.org/newsletter/1992/nov,dec92/going.html

Husler, R. P. (1996). Digital library: content preservation in digital world. DESIDOC-Bulletin of Information Technology, 16(1), 31-39.

Jeffres, M. Research in distance education. Retrieved August 20, 2005, from http://www.ihets.org/distance-/ipse/fdhandbook/research.html

Katsirikou, A., & Sefertzi, E. (2000). Inovation in the every day life of library. Technovation, 20(12), 705-709.

Lebowitz, G. (1997). Library service equity issue. The Journal of Academic Librarianship, 23(4), 303-308.

Lipow, A. G. (1999, January 20). Serving the remote user: reference service in the digital environment. In Proceedings of the ninth Australasian information online & on disc conference and exhibition. Retrieved August 20, 2005, from http://www.csu.edu.au/special/online99/proceedings99/200.htm

Patterson, R. (200l). Live virtual Reference: more work and more opportunity. Reference Services Review, 29(3), 204 –209.
Pease, B. G., & Power, C. J. (1994). Reference services for off – campus students and faculty. The Reference Librarian, 43, 43-62.

Perraton, H. D. (2000). Open and distance learning in the developing world. London: Routledge.

Porter, S. (2003). Chat from the desk of a Subject Librarian. Reference Services review, 31(1), 57–67.

Ronan, J. (2003). The reference interview online. Reference & User services Quarterly, 43(1).

Sreenivasulu, V. (2000). The role of a digital librarian in the management of digital information system. The Electronic Library, 18(1), 12-20.

Tenopir, C. )2001(. Reference services in the new millennium. Retrieved August 29, 2005, from http://smi.curtin.edu.au/infostudies/content/Tenopir_seminar1.html

Viles, A. (1999, July). The virtual reference interview: equivalencies. International Federation of Library Associations and Institutions. Discussion Group on Reference Work Report. A Report from the Meeting Held at the 65th IFLA General Conference, Bangkok. Retrieved July 15, 2005, from www.ifla.org/vll/dg/dgrw/dp99–06.htm

Watson, E. F. (1999). Distance librarianship in the third world: what are the challenges for the new millenium? FID Review, 1(2/3),19-24.

Webb, J. P. (2001). Technology: a tool for the learning environment. Campu–Wide Information Systems, 18(2), 73–78.

Yerky, A. N. & Jorgensin, C. (1996). A course in digital libraries. DESIDOC Bulletin of Information Technology. 16(1), 31-9.

Zastrow, J. (1997, March). Going the distance: academic librarians in the virtual university. IN Proceedings of the twelfth computers in libraries conference. Retrieved July 21, 2005, from http://library.kcc.hawaii.edu/~illdoc/DE/DEpaper.htm#how

Zick, L. (2000, May 1). The work of information mediators: a comparison of librarians and intelligent software agents. First Monday, 5(5). Retrieved July 10, 2005, from http://www.firstmonday.org/issues/issue5_5/zick/


پي نوشت‌ها

[1]. Albert Predeek. A History of Libraries in Great North America. Chicago, 1997.
[2]. Online
[3]. Digital Librarian (DL)
[4]. Cyberian
[5]. User name
[6]. Password
[7]. Chat
[8]. Toll _ Free Number
[9]. Abbreviation
[10]. Browsing
[11]. Latrobe
[12]. Frequently Asked Questions (FAQ)



http://www.irandoc.ac.ir/journals/jr21.htm
فصلنامه علوم و فناوري اطلاعات. دوره 21
شمارهء 1 (پاييز 1384) صفحه:67-78

كتابخانه ملي شوروي

كتابخانه ملي شوروي

نوشتة محمد نقي مهدوي

كتابخانه ملي اتحاد جماهير شوروي كه به كتابخانه دولتي لنين معروف است، يكي از بزرگترين كتابخانه هاي جهان و مخزن نوشته هاي مردم جمهوريهاي شوروي و ساير كشورها است. اين كتابخانه در مقايسه با كتابخانه هاي ملي بزرگ دنيا، 500 سال از كتابخانه ملي فرانسه، 00 سال از كتابخانه ملي انگلستان و 50 سال از كتابخانه كنگره آمريكا جوانتر است. در اين كتابخانه، كتب خطي، كتب چاپي و اسناد و مدارك گوناگون در زمينه هاي مختلف دانش بشري نگهداري مي شود. دستيابي به اين منابع در قانون اساسي براي كليه شهروندان شوروي و ساير متقاضيان از ديگر كشورها تضمين گرديده است.

اين كتابخانه مهمترين نقش را در اشاعه علوم و فرهنگ در شوروي ايفا مي كند و از نظر سازماني در رأس نظام كتابخانه اي كشور قرار دارد و خدمات كتابداري را در بيش از 350000 كتابخانه عمومي در جمهوريهاي مختلف اتحاد جماهير شوروي، هدايت و هماهنگ مي كند. مع هذا، اين كتابخانه و كتابخانه هاي وابسته به آن تنها بخشي از نظام اطلاع رساني علمي شوروي را تشكيل مي دهند.

كتابخانه ملي شوروي يك مركز تحقيقاتي در زمينه علوم كتابداري و كتابشناسي و يك مركز آموزش و تهيه و تدوين استانداردهاي كتابداري براي كليه كتابخانه هاي كشور، به استثناي كتابخانه هاي فني و تخصصي است. اين كتابخانه همچنين مسئول كنترل كتابشناسيها و هماهنگ كننده سيستم امانت بين كتابخانه هاي كشور مي باشد و داراي يك مركز اطلاعاتي در مورد مسائل فرهنگي و هنري است.

اين كتابخانه بر اساس آمار جديد داراي سي ميليون جلد كتاب، مجله، روزنامه، صفحه و نقشه به 247 زبان است. همه ساله بيش از دو ميليون نفر مراجعه كننده دارد كه بيش از 12 ميليون جلد كتاب و نشريات مختلف بر حسب درخواست، در اختيار آنها قرار مي گيرد و يا به آنها امانت داده‌مي‌شود.

براي مشاهده متن كامل اين مطلب مي توانيد به آدرس زير مراجعه نماييد :

http://www4.irandoc.ac.ir/ETELA-ART/JiSold/9-1&2-3.htm