الهی!
محنت من بودی دولت من شدی ،
اندوه من بودی راحت من شدی ،
داغ من بودی چراغ من شدی ،
زخم من بودی مرهم من شدی ،
در جستجوی مرهم ، تو را یافتم ،
بهار ِ آرزویم شدی .
نوروزتان پیروز باد
جهش
وبلاگ تخصصی کتابداری و اطلاع رسانی
مفهوم سواد اطلاعاتی وبا سواد اطلاعاتی در یک نگاه از دیدگاه کتابخانه
تهیه وتنظیم : شهناز سراج
کارشناس مد یریت - مسئول کتابخانه عمران
دانشگاه صنعتی شریف
مقدمه
در طی دهه های اخیر ، پژوهشگران موفق به کشف و معرفی بیش از 34 نوع سواد مفید ومدرن شده اند که سواد علمی با معنای مصطلح در نظام آموزشی ما ، تنها یکی از آنها محسوب می شود. از جمله سوادهای مفید و مدرن می توان به سواد فرهنگی ، سواد اجتماعی ، سواد سیاسی ،اقتصادی ،سواد رسانه ای ، سواد اطلاعاتی ، سواد کامپیوتری ،سواد اینترنتی ، سواد محیط کار و سواد خانوادگی و...بویژه فن آوری اشاره کرد که هر یک تعریف ، استاندارد ها و راهکارهای توسعه خویش را دارند.
با توجه به تعریف سواد از نظر مفهومی می توان گفت که سواد یعنی:
" توانایی خواندن و نوشتن"
برای رسیدن به مفاهیم قابل درک در رابطه با سواد اطلاعاتی، برداشت ها و نظرات دیگران را در یک نگاه اجمالی مرور خواهیم کرد تا بتوانیم هرچه بهتر از این دانش روز بهره مند شویم یعنی آموزش دیدن و به د یگران آموزش دادن را یاد بگیریم و از نهایت قدرت انتقال خود استفاده نماییم .
نگاهی به مفهوم سواداطلاعاتی وباسواد اطلاعاتی
در فرهنگ کتابداری سواد اطلاعاتی اینگونه تعریف شده است:
آگاهی از قابلیتهای محاسباتی و توانایی تشخیص و بیان روشن مسائلی که به کمک فن آوری رایانه ای قابل حل هستند . این آگاهی شامل برنامه ریزی برای رایانه نمی شود.
و سواد اطلاع رسانی نیز به نظامی گفته می شود که برای سازماندهی ، ذخیره سازی ، باز یابی و اشاعه اطلاعات طراحی شده است.
سواد اطلاعاتی ازدید گاه وبر و جانسون:
سواد اطلاعاتی به معنایی توانایی در اتخاذ رفتار اطلاع یابی مناسب به منظور شناسایی اطلاعات مورد نیاز برای تامین نیازهای اطلاعاتی است ، به طوری که دسترسی به اطلاعات مورد نظر به استفاده صحیح ، اخلاقی و مؤثر از اطلاعات در جامعه منجر شود. اطلاعات مورد نیاز ممکن است از طریق هر کانال یا رسانه ای که میسر باشد بدست آید.
مفهوم سواد اطلاعاتی و با سواد اطلاعاتی:
سواد اطلاعاتی قابلیتی است که فرد را در دسترس مفید ومؤثر به اطلاعات، ارزیابی انتقادی آن و استفاده دقیق و خلاق از اطلاعات بدست آمده به منظور رفع نیاز های اطلاعاتی خویش توانمند می سازد.
و بیانی دیگر ، توانایی باز یابی و تفکر در باره اطلاعات وقدرت استفاده از اطلاعات به عنوان یکی از ضروریات کار، زندگی و برقراری ارتباط بین انسانها.
توانایی مکان یابی اطلاعات موردنیاز وتعیین بیشترین ربط و اعتبار برای حل مشکلات
بنابراین می توان این دو مفهوم را چنین تعریف کرد:
سواد اطلاعاتی قدرت دسترسی مؤثر به اطلاعات با ارزش ، آگاهی چگونگی سازماندهی دانش واطلاعات ، روش های مختلف جستجو ، توان تشخیص مشکل و شناخت مؤثر ترین اطلاعات برای رفع آن .
و با سواد اطلاعاتی کسی که آموخته باشد چگونه بیاموزد.
نقش سواد اطلاعاتی در افزایش دموکراسی و توسعه
1- سواد اطلاعاتی، افزایش آگاهی عمومی وتوسعه
2- سواد اطلاعاتی ، رسانه ها ، احزاب سیاسی و توسعه
3- سواد اطلاعاتی، حمایت از رشد و پیشرفت انسان و توسعه
4- سواد اطلاعاتی ، بهره مندی از قدرت اطلاعات و توسعه
5- سواد اطلاعاتی ، استقلال و توسعه
· ویژگی های باسواد اطلاعاتی
سواد اطلاعاتی یکی از مشخصه های بارز جامعه اطلاعاتی است. سواد اطلاعاتی ،توانایی یافتن ارزیابی استفاده مؤثر اطلاعات
مورد نیاز به کمک مهارت ها وبه منظور یادگیری مداوم است . همان طوری که سازمانها و کشور در جستجوی افزایش سواد اطلاعاتی هستند ، درک این نکته ضروری است که تکنولوژی فقط بخشی از راه حل است.
سواداطلاعاتی ، یک نگرش و مهارت جدید برای انجام وظایف در جامعه جدید به شمار می آید.فرد با سواد اطلاعاتی ارزش اطلاعات را تشخیص می دهد.
و تمایل به یادگیری دارد. زمانی که برای حل مشکل ، نیازمند اطلاعات است توانایی پیداکردن وتحلیل آن را دارد ، قادر است محتوای اطلاعاتی را با دید انتقادی ارزیابی کند . همچنین استفاده از محتوای اطلاعاتی را بدرستی و با مهارت میتواند انجام دهد و از طرفی توانایی ایجاد محتوای کیفی را نیز دارد.
بررسی ها بیانگر این نکته می باشد که سواد اطلاعاتی در بسیاری از افراد تحصیلکرده در سطح بسیار است.
پس با توجه به استاندارد ها ی نه گانه که توسط انجمن کتابداران امریکا در خصوص سوا د اطلاعاتی مشخص شده و نیز براساس رهنمودهای جدید ایفلا بر همه کتابداران فرض است که با برنامه های بسیاری منسجم و آینده نگر به توسعه سواد اطلاعاتی در مراجعان بپردازد.
امروزه کسانی از نظر اطلاعاتی با سواد خواهند بود که توانایی ودانش شناسایی ، بازیابی و ارزیابی اطلاعات را دارا باشند.
این مفهوم با خدمات اطلاع رسانی کتابدارن و حتی مراجعان آنها پیوندی نزدیک دارد. وسالهاست که کتابداران تلاش می کنند با استفاده از انواع ابزار و فناوریها به طور مؤثر مفید ، برنامه های آموزش استفاده از کتابخانه و منابع آن را مطابق با دانش موضوعی و حوزه تخصصی مراجعان عملی سازند.
در کشورهای دیگر ، از اواسط دهه1980 کتابداران دانشگاهی با استفاده از ابزار فناوری اطلاعات ، برنامه های آموزش استفاده کننده را با عنوان " سواد اطلاعاتی" به جای"سواد کتابخانه ای" ارائه کردند.
یکی از مشکلات جدی فرا روی جامعه دانشگاهی ما آگاهی کافی نداشتن از شیوه های مفید و مؤثر کاوش ، دسترس و تجزیه و تحلیل اطلاعات کسب شده از فناوریهای مانند اینترنت و پایگاه های مختلف اطلاعات و با افزایش استفاده روزافزون دانشجویان مقاطع مختلف از امکانات رایانه واینترنت ، از یک عضو هیات علمی یا استاد راهنما انتظار می رود که بتواند دانشجویان را در اطلاع یابی علمی در این محیط پر شتاب و تغییر فناوری امروز هدایت کند.
بعضی از انواع تواناییهای مورد استفاده در سواد اطلاعاتی
تواناییهای فنی (سوا د رایانه ای)
تواناییهای ذهنی(سواد عمومی یا سنتی)
تواناییهای ارتباطی
هفت اصل مهم در سواد اطلاعاتی عبارتند از:
1- توانایی تشخیص نیاز اطلاعاتی
2- شناسایی روشهای دسترسی به اطلاعات
3- تدوین استراتژیهای لازم برای جستجو
4- مهارتهای جستجو ودسترسی
5 - توانایی مقایسه وارزیابی منابع
6- سازماندهی ، کاربرد و برقراری ارتباط
7- نمایش اطلاعات و مشارکت در ایجاد دانش جدید
استاندارد های سواد اطلاعاتی
استاندارد اول
دانشجویانی دارای سواد اطلاعاتی است که بتواند بصورت مفید ومؤثر به اطلاعات دسترسی داشته باشد.
الف- این دانشجو باید نشان دهد که نیاز به اطلاعات را درک می کند.
ب- این دانشجو باید نشان دهد که می داند برای تصمیم گیری دقیق و اطلاعات لازم است.
ج- این دانشجوباید قادر باشد منابع اطلاعاتی فراوانی را معرفی واز آنها استفاده کند.
د- این دانشجو باید نشان دهد که به چگونگی تنظیم مرکز سمعی بصری کتابخانه وارد است.
نحوه استفاده از فهرست کتابخانه را می داند و به چگونگی بازیابی اطلاعات به منظور حل مسئله یا پاسخ به یک سؤال اعم از منابع چاپی و غیر چاپی یا الکترونیکی مسلط است.
استاندارد دوم
دانشجویی دارای سواد اطلاعاتی است که قادر باشد اطلاعات را بصورت کامل و انتقادی ارزیابی نماید.
الف- این دانشجو باید قادر باشد بین حقیقت ، داستان و اطلاعات سو گرفته فرق بگذارد.
ب- این دانشجو باید قادر باشد صحت و اعتبار نویسنده و محتوی یک مدرک را تعیین کند.
ج- این دانشجو باید قادر باشد ارتبط بین اطلاعات و نیازهای خودش را تعیین کند.
استاندارد سوم
دانشجویی سواد اطلاعاتی دارد که بتواند از اطلاعات بطور دقیق و خلاق استفاده نماید
الف- این دانشجو باید قادر باشد اطلاعات را به گونه ای سازمان دهد که متناسب با نیاز های تکالیف
درسی او و حل مسائلش باشد.
ب- این دانشجو باید از چگونه از اطلاعات به منظور تبادل ایده ها استفاده کند و نتیجه مناسب را دریافت نماید. نتیجه گرفته می شود که در مورد استاندارد 2و1 تعداد از دانشجویان موفق بوده اند.
نقش وب سایت کتابخانه ها در ارتقاء سواد اطلاعاتی
نقش وب در سایت کتابخانه ها بعنوان ابزاری برای توسعه سواد اطلاعاتی کاربران کتابخانه ها بدون محدویت زمانی و مکانی می توانند از منابع وب سایت استفاده کنند منابع اطلاعاتی موجود در روی سایت کتابخانه ها می تواند در این زمینه کاملا" مفید و مؤثر باشد.
کاربران اینترنت برای دسترسی و استفاده بهینه از منابع اطلاعاتی باید به مهارتهای سواداطلاعاتی تجهیز باشند وچنانچه یک وب سایت کتابخانه ای بااین رودیکرد تدوین شده می تواند وظیفه را به خوبی انجام دهد.
قبل از طراحی وب سایت باید به موارد ذیل توجه کرد :
1- شناخت مخاطبان
2- وب سایت بعنوان مکمل آموزش کاربران نه جایگزین آن
3- آموزش کارکنان همزمان با توسعه وب سایت
4- ترسیم برونداد مورد نظر از طراحی وب سایت
5- حصول اطمینان از وجود منابع رایانه ای در جامعه استفاده کننده
آنچه که اهیت دارد آگاهی کتابداران نسبت به نیازهای کاربران و بویژه نیاز آنان برای یادگیری مهارتهای سواد اطلاعاتی است.
چنانچه وب سایت کتابخانه ها با چنین رویکردی طراحی وساخته شود کاربران اینترنت میتوانند با بهره گیری از منابع موجود در وب سایت کتابخانه مهارتهای سواداطلاعاتی خود را ارتقاء بخشند ودر نتیجه استفاده بهتری از اطلاعات به عمل آوردند.
مهارتهای مورد نیاز سواد اطلاعاتی
به منظور کاربرد صحیح منابع اطلاعاتی الکترونیکی ، محققان باید تا حد امکان سواد رایانه ای و سواد اطلاعاتی خود را ارتقاء بخشند و بهترین ابزار برای این کار استفاده از اینترنت می باشد . استفاده بهینه از فن آوریهای روز و انواع خاص مهارتها کتابخانه ای می تواند کاربران را در این امرکمک نماید .
توسعه مهارتهای تحقیق وارتباطات درست نیز یکی از راهکارهای مهم و ارزشمند در این رابطه می باشد و اهمیت این بحث را بیش از پیش نشان می دهد
شیوه های آموزش و یادگیری سواد اطلاعاتی
بوجود آوردن محیط های رسمی و غیر رسمی برای آموزش کتابخانه ای می تواند کاربران را در این امر یاری دهد.
استفاده از شیوه های نوین در طی سالهای اخیر حرکتی بسوی یادگیری اساسی و شیوه های مناسب از آنها را هموار کرده است.
انتخاب شیوه های صحیح یادگیری در محیط ها تخصصی و یا محیط های سنتی و محیط های جدید رایانه ای راباید مورد توجه قرار داد.
و اینکه از چه روشهایی برای بیان شیوه های یادگیری می توان استفاده نمود تا حداکثر کارایی و اثربخشی را در محیطهای مناسب داشته باشد.
آموزشهایی مانند :
آموزش از طریق رایانه ، آموزش در حین خدمت که بصورت دوره ای انجام می شود استفاده از کلاسهای رسمی که از طریق مراکز معتبر علمی در سطح کشور برگزار می گردد ،آ موزشهایی بر اساس دوره تخصصی و دروه های عمومی و برحسب نیاز استفاده از روشهای خاص برای هر دوره .
در آموزشهای ضمن خدمت باید این را مد نظر داشت که این دوره ها نباید تکراری باشند بلکه از به روز بودن آنها اطمینان داشته باشند تا این کلاسها بطور رسمی بتواند از کارایی مناسب برخوردار باشد البته این دوره ها می تواند بصورت دورهای فصلی یا سالی برگزار گردانند . و یا بصورت اختیاری و داوطلبانه با همکاری بخش های اینترنتی و به روز باشند و بر حسب نیاز بخشها از روشها اموزشی خاصی استفاده نمایند
ایجاد ارتباط بین آموزشهای رسمی کتابخانه ای و مشاوره های فرد به فرد و استفاده از مهارتهای متمرکز سواد اطلاعاتی می تواند رابطه مؤثری در بین اینگونه آموزشها ایجاد نمایند.
همچنین می توان از الگو های مختلف تخصصی نیز در توسعه مهارتهای آموزش حرفه ای مانند ، دوره های مدرسه ای کتابخانه ها ،برنامه های آموزش مداوم ، سمینار ها ، کارگاههای آموزشی ، کنفرانسها و آموزش بر پایه رایانه تعیین ومشخص نمود.
ایجاد رابطه صحیح و منطقی بین کتابخانه و دیگر بخشهای دانشگاهی که با کتابخانه ها ارتباط مستقیم دارند در
رابطه با سواد اطلاعاتی و برنامه های آموزشی بر اساس الگو های مختلف سازماندهای موفقیت در امر سواد اطلاعاتی و اموزش اولیه کتابخانه ای را بطور وسیع تحت تأثیر قرار می دهد و عاملی است برای اینکه دیگر بخشها ی دانشگاهی تصوری جدید از کتابداران بعنوان همکاران خود داشته باشندو انتظارات کتابخانه ها را جهت چگونگی اجراء و تقویت ادامه برنامه های آموزشی را تعیین کنند ، هر جند آموزش کتابخانه از محیطی با محیط های دیگر متفاوت است ، اما عملکرد آنها با دیگر بخشها نیز در ارتباط می باشد.
آموزش کتابخانه ای و تدریس سواد اطلاعاتی برای همه سطوح مختلف چه استاد و جه متخصصان و چه دانشجویان وهمه مراجعان به کتابخانه امری ضروری است و می تواند مفید و مؤثر باشد و آنها را دررسیدن به اهداف علمی و تجربه هایشان یاری رساند.
و انگیزه ای برای توسعه و انتقال اطلاعات از کتابخانه به مراکز دیگر تحقیقاتی با کیفیت بالا گردد.
نیاز مندهای سواد اطلاعاتی کتابداران در یک دانشگاه وسیع ، برنامه های آموزشی کتابخانه ای را نیز تسهیل می بخشد و می تواند با کلاسها و دوره ها و بخشها ی گروه های آموزشی ، ادامه دهنده خدمات در حد اطمینان به دانشجویان ، اساتید، و دیگراستفاده کننده گان از کتابخانه باشد.
ارزشییابی
ارزشیابی برنامه های سواد اطلاعاتی و آموزشهای کتابخانه ای ، در تعیین ارزش برنامه ها و فعالیتها و فنون آموزشی مشخص کننده نیازها و توجه بیتشر مسئولین به این فعالیتها می باشد و اینکه چه متغییر های باید مد نظر قرار داد و مؤثر ترین این راهکار ها کدامند و اثر این ارزیابی بر روی فرهنگ اساسی .اصیل کتابخانه هایمان را چگونه می توانیم ارزیلبی کنیم و انرا رواج دهیم و اثر ات فرهنگی انها را بر روی عملکرد افراد یا فکرشان ببینیم. آیا این برنامه ها اثر کاربردی بر روی موفقیت دانشگاهها و مراکز علمی دارند و از چه مواد آموزشی دیگر می توانند در این راه کمک گرفت بهترین ومؤثرترین روشهای استاندارد شده جهت ارزیابی سواد اطلاعاتی در گروه های مختلف یادگیری کدامند وهمچنین در آخر نیز سودمند ترین روش را انتخاب وپیاده باید کرد و بتوان با نهایت درایت به دیگران ( کاربران ، مراجع کننده گان ،...) انتقال داد.
پیشنهادات
چه پیشنهاداتی می توان ارائه کرد.
1- ارائه یک طرح ملی ضربتی با همکاری کلیه دانشگاه های گروه کتابداری.
2- همایش کارگاه آموزشی در خصوص سواد اطلاعاتی و ارائه راهکارهایی جهت نیل به استانداردهای شده .
3- برگزاری درسی دو واحد تحت عنوان سواد اطلاعاتی در کلیه رشته های دانشگاهی تا بدینوسیله بتوان سریعتر بتوان سریعتر مهارتهای لازم را به دانشجویان انتقال داد.
نتیجه گیری
سواد اطلاعاتی عبارت است از مهارتهای جستجو ، بازیابی ، تحلیل اطلاعات ، تشخیص اطلاعات معتبر ، توان تشخیص مساله و استفاده از اطلاعات و استفاده از این اطلاعات در حل مشکلات شخصی و اجتماعی و تصمیم گیریهای درست برخوردار باشد .
- نقش سواداطلاعاتی علاوه بر رضایت فردی در توسعه اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی.
- توجه کشورهای آزاد اندیش به ارتقاء سواد اطلاعاتی شهروندان به عنوان ابزار اساسی توسعه اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی
- تأکید عمده ترین برنامه های این کشور ها بر تغییر نظام آموزش مدارس و دانشگاهها ، تحول در عملیات کتابخانه ای .
- نقش کتابخانه های عمومی در ارتقای سواد اطلاعاتی در برنامه های این جوامع.
منابع وماخذ :
1- سايت اينترنتی کتابدارن فردا
2- سايت اينتر نتي دانشگاه فردوسی مشهد ، آستان قدس رضوی
3- مدير امانی ، فريده . کارشناسی ارشد کتابداری ، علوم پزشکی مشهد
4- تابنده ، فاطمه . کارشناس ارشد مديريت ، دانشگاه شيراز
5- نعيم آبادی ، محمد . کارشناس مديريت ، آستان قدس رضوی
6- عصاری ، فريده . دانشيار و رئيس کتابخانه مرکزی شهيد چمران اهواز
7- فرهنگ کتابداری ، استلاکين ، اسدی گرگانی ،فاطمه
برگرفته از : http://www.irandoc.ac.ir
|
|
|
|
|
كتابخانه ملي مركزي رم (ايتاليا)
|
|
رسالت اصلي كتابخانه، حفظ و نگهداري ميراث فرهنگي ملي، گسترش نقش فرهنگي خود، و ارائه يك برنامه راهبردي براي خدمات است. مجموعههاي اوليه آن از طريق واسپاري قانوني تمامي انتشارت ايتاليايي، مستمراً در حال افزايش است.
|
نقش وب سایت کتابخانه ها در ارتقاء سواد اطلاعاتی
نقش وب سایت کتابخانه ها بعنوان ابزاری برای توسعه سواد اطلاعاتی
کاربران کتابخانه ها بدون محدویت زمانی و مکانی می توانند از منابع وب سایت استفاده کنند منابع اطلاعاتی موجود در روی سایت کتابخانه ها می تواند در این زمینه کاملا" مفید و مؤثر باشد.
کاربران اینترنت برای دسترسی و استفاده بهینه از منابع اطلاعاتی باید به مهارتهای سواداطلاعاتی تجهیز باشند وچنانچه یک وب سایت کتابخانه ای بااین رودیکرد تدوین شده می تواند وظیفه را به خوبی انجام دهد.
قبل از طراحی وب سایت باید به موارد ذیل توجه کرد :
1- شناخت مخاطبان
2- وب سایت بعنوان مکمل آموزش کاربران نه جایگزین آن
3- آموزش کارکنان همزمان با توسعه وب سایت
4- ترسیم برونداد مورد نظر از طراحی وب سایت
5- حصول اطمینان از وجود منابع رایانه ای در جامعه استفاده کننده
نگاهی به مفهوم سواداطلاعاتی وباسواد اطلاعاتی
در فرهنگ کتابداری سواد اطلاعاتی اینگونه تعریف شده است:
آگاهی از قابلیتهای محاسباتی و توانایی تشخیص و بیان روشن مسائلی که به کمک فن آوری رایانه ای قابل حل هستند . این آگاهی شامل برنامه ریزی برای رایانه نمی شود.
و سواد اطلاع رسانی نیز به نظامی گفته می شود که برای سازماندهی ، ذخیره سازی ، باز یابی و اشاعه اطلاعات طراحی شده است.
سواد اطلاعاتي چيست؟
سواد اطلاعاتی یکی از مشخصه های بارز جامعه اطلاعاتی است که در حقیقت این امکان را به فرد میدهد که برای رفع نیازهای اطلاعاتی خویش بتواند به آسانی به اطلاعات دسترسی پیدا کند، ازآنها استفاده کند و آنها را ارزیابی وبررسی کند . به بیان دیگر ، سواد اطلاعاتی قدرت دسترسی موثر به اطلاعات باارزش ، آگاهی از چگونگی سازماندهی دانش و اطلاعات، روش های مختلف جست وجو توان تشخیص مشکل وشناخت موثرترین اطلاعات برای رفع آن است.
برگرفته از : http://ranganatan.blogfa.com
|
داستان كتاب وكتابخانه ها
|
| ۱- از زمان تأسيس نخستين كتابخانه عمومي در مدرسه دارالفنون كه منجر به تصويب قانوني در زمينه تجهيز و ساخت كتابخانه هايي به شيوه مدرن حكايت داشت و پس از آن كه در سال ۱۳۰۵ نخستين كتابخانه عمومي به مفهوم جديد در بلديه تهران تأسيس شد تاكنون و در چند نوبت مصوباتي در مجلسين گذرانده شد كه تأملي در مصوبات و تبصره هاي آن، گوياي نوسان و فراز و نشيب هايي در مقوله نگاه به كتابخانه هاست. هرچند در اهداف ساخت كتابخانه هاي عمومي مواردي نظير كمك به ارتقاي سطح آگاهي هاي عمومي، تقويت سرمايه فكري و فرهنگي، ايجاد و تقويت عادت به مطالعه، نظام مند كردن اطلاعات و... آمده و در شرح وظايف هيأت امناي كتابخانه هاي عمومي كشور برنامه ريزي جهت ساخت، گسترش و تجهيز كتابخانه ها، ارائه خدمات كتابخانه اي، تعيين شاخص هاي بهره مندي و تأمين ابزار و استفاده از فناوري اطلاعات قيد شده اما از آنجا كه كتابخانه هاي عمومي را به عنوان نهادهاي عمومي مي شناسند كه در درجه نخست در خدمت توسعه فرهنگي و اجتماعي قرار گيرند مع الوصف هنوز مديريت دولتي كتابخانه ها، تحولات و چالش هايي را در اين عرصه سبب ساز شده كه از منظر ساختاري، جمعيتي و فني در قالب شاخص هايي نظير جمعيت، تقاضاي فرهنگي، افزايش جمعيت با سواد و ده ها مورد ديگر قابل تأمل است. از جدي ترين چالش ها كاستي ها و ضعف هاي موجود؛ دستورالعمل هاي اجرايي، فضاهاي كتابخانه اي، تجهيزات رايانه اي، منابع كتابخانه اي، مخاطبان و مراجعان، اعتبارات وانتظارات خارج از توان متوليان كتابخانه ها را مي توان برشمرد. در عين حال قانون جديد (مصوب ۱۳۸۳) فرصت هايي را فراهم آورده است كه مي توان اميدوارتر از گذشته به مقوله كتابخانه نگريست. فرصت هايي از قبيل ارتقاي جايگاه قانوني هيأت امنا، هويت سازماني، شخصيت حقوقي، استقلال مالي و اعتبار معنوي و اجتماعي كتابخانه، تعيين متولي و مقام مسئول مشخص براي نهاد كتابخانه ها، قانونمند شدن جايگاه ساماندهي كتابداران، تحولات فني و اطلاعاتي، توسعه كتابخانه هاي روستايي، گسترش و تجهيز كتابخانه هاي تفاهمنامه اي، مشاركتي و... و حركت به سوي طرح توسعه كاربري فناوري اطلاعات و ارتباطات در كتابخانه هاي عمومي از نكات قابل توجه است. از سويي ديگر تأملي در سبد كالاي فرهنگي جامعه، كه طبيعتاً بايد انباشته از محصولات فرهنگي و هنري باشد، نمود و نموداري نگران كننده دارد. به عنوان نمونه در يك آمار منتشره يونسكو آمده است هر فرد ايراني در سال فقط يك صفحه كتاب مطالعه مي كند و اگر فرض كنيم تعداد صفحات كتاب به طور متوسط دو هزار صفحه باشد، نتيجتاً هر ۱۲۰۰ ايراني در سال فقط يك جلد كتاب مي خواند. چنين شاخصي ما را به عمق يك فاجعه رهنمون مي سازد و يادآور مي شود كه به جاي معلول ها بايد به دنبال علت ها بود. با اين اوصاف هرچند امروز يكهزار و ششصد باب كتابخانه عمومي در كشور داير است و حدود ۳۵۰۰ نفر نيروي انساني هم مشغول به فعاليت بوده و سرانه فضاي هر كتابخانه ۵۰۰ متر مربع است اما متأسفانه وضعيت پراكندگي كتابخانه ها، مشكل نيروي انساني ـ كمي و كيفي ـ و منابع اطلاعاتي از جمله كتاب و نشريات و ناكافي بودن منابع مالي موضوعاتي است كه بايد راهي براي برون رفت آن يافت. به عنوان نمونه از بازار نشر در سال ۸۳ تنها ۱/۵ درصد از منابع به كتابخانه هاي عمومي راه يافته. يعني از ۴۲ هزار عنوان كتابي كه در اين سال منتشر شده تنها شش هزار عنوان كتاب خريداري شده و از هر ۱۰۰۰ عنوان، ۱۵ كتاب سهم هر كتابخانه بوده است. همانگونه كه اشاره شد با تغيير قانون نحوه تأسيس و اداره كتابخانه هاي عمومي كشور در سال ۸۳ و ابلاغ آن، روزنه هاي اميدي به سمت تقويت مديريت مشاركتي و بهره مندي از منابع درآمدي غيرمتمركز نظير نيم درصد درآمد شهرداري، كمك هاي خيرين و... به وجود آمده است. اما از روي ضرورت تحقق آرمان هاي بلند نهاد كتابخانه هاي عمومي كشور در راستاي تدوين طرح جامع فناوري اطلاعات كتابخانه هاي عمومي (اعم از مكانيزاسيون فرآيندهاي كليدي عملياتي و اداري) تغيير نگاه به مفهوم كتابخانه و كتابدار و كتابخوان، ارائه خدمات الكترونيكي و پرداختن به زواياي پنهان و پيداي ساختار فيزيكي و معماري مطلوب سيستم كتابخانه ها، نيازمند تغيير نگاه مردم و مسئولان به بخش كتابخانه به عنوان پيشاني حوزه فرهنگ است.چهاردهمين دوره هفته كتاب جمهوري اسلامي ايران فرارسيده و زنگ جشن كتاب به عنوان بهانه و فرصتي براي تعظيم و بزرگداشت كتاب و منزلت كتابداران و خادمان حوزه فرهنگ در سراسر كشور نواخته شده اما همچنان دغدغه هاي اساسي در عرصه نهضت كتابخواني و رونق كتاب آفريني وجود دارد. كتابخانه ها اعم از كتابخانه هاي روستايي، مدارس، دانشگاهي، حوزوي، عمومي، تخصصي و اختصاصي هر يك مجموعه اي ماندگار از ميراث فرهنگ جامعه است و عدم توجه به شاخص ها و تعاريف مربوطه، جريان عمومي مطالعه و رشد آگاهي هاي علمي را به شدت تحت تأثير قرار خواهد داد. تلاش براي تثبيت جايگاه و شأن كتاب در سبد كالاي فرهنگي خانوارها نخستين گام در رونق بخشي به اين حوزه مقدس است. ۲- آران و بيدگل نگين كوير است و خردمندان و فرهيختگان و هنرمندان فراواني از اين شهر برخاسته اند كه هم سهم ويژه اي در توليد كتاب داشته و دارند و هم در پاسداشت و حفظ گنجينه هاي كتاب از پيشگامان آن بوده اند. بي گمان اين ديار، نماد زنده كتاب و كتابت است و مردان بزرگي در حوزه شكوفايي فرهنگ كتاب و كتابخواني پايمردي كرده اند كه شايسته تجليل و تحسين مي باشند هرچند نبايد از تأخير و تأخر تاريخي در ايجاد فضاهاي كتابخانه اي اين منطقه غافل بود. در يك نگاه ميزان توليد كتاب در منطقه بايد به فراخور حوزه هاي متعدد رشد پيدا كند و از سويي سهم مخاطبان از كتابخانه ها نيازمند افزايش است. در مقوله اول فرهيختگاني بوده و هستند كه علي رغم كثرت تأليف و تحقيق، امكان نشر و توزيع آثارشان فراهم نيامده است و در مقوله دوم ضرورت تقويت كتابخانه هاي موجود و توسعه و ايجاد كتابخانه هاي موردنياز بايد در دستور كار مديريت شهري قرار گيرد. درست پنج سال و نه ماه پيش يعني ۲۵ بهمن ماه سال ۱۳۷۹ بود كه نهال اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي آران و بيدگل در كوير روييد. در آن زمان تنها يك باب كتابخانه عمومي در مركز شهرستان داير بود و لاغير و از بركت آن اداره تا به امروز مستأجر آن خانه كتاب است. از همان ايام مشكلات فراواني وجود داشت كه نه اعتباراتي در ميان بود و نه امكاناتي، و البته فتح بابي بود براي مطالعه و شناسايي مشكلات، احصاي برنامه ها و اولويت ها و تدوين راهكارهايي كه از رهگذر آن و در پرتو جانفرسايي ها امروز در بخش كتابخانه ها ششمين كتابخانه عمومي شهرستان نيز راه اندازي شده است.در اين فاصله تلاش شد تا در دل بخش كويرات ابوزيدآباد و در دامان نوش آباد و آران و بيدگل و دامنه سفيد شهر و يزدل بذري از دانه كتاب پراكنده شود و با افتخار نخستين كتابخانه تخصصي ادبيات فارسي استان اصفهان در اين شهرستان راه اندازي شد تا شايد روزي روزگاري از سايه سار بلند اين درخت معرفت خوشه ها برچيده شود.وجود كتابخانه هاي باشكوهي همچون كتابخانه هاي امامزاده ها با بيش از ده سال قدمت و سابقه و درخشندگي در زمينه فعاليت هاي علمي، فرهنگي و ادبي درخور توجه است. نمونه هاي فراوان ديگري نيز در منطقه وجود دارد كه جوشش و كوشش علاقه مندان فرهنگ و كتاب را مي نماياند. كتابخانه كانون هاي فرهنگي، پايگاه هاي بسيج و مساجد جلوه هاي ديگري از اين حركت ارزنده است اما قدر مسلم آن است كه مديريت اين مجموعه ها بيش از هر چيز نيازمند حمايت و پشتيباني است تا اين مجموعه ها به بايگاني تاريخ تبديل نشود بلكه به عنوان كانون هاي فعال انديشه ورزي و انديشه پروري باشد. با اين وجود داستان تقويت و توسعه كتابخانه ها و گسترش فرهنگ مطالعه و ارتقاي كيفي كتاب و كتابخانه ها همچنان باقي است. برگرفته از روزنامه ايران |
|
|
بيت الحكمه
|
| در سال ۱۴۵ هجري قمري، در زمان منصور خليفهي دوم عباسي و به راهنمايي خالدبن برمك ايراني، نقشهي بغداد را مهندسان ايراني طراحي كردند و آن را نزديك يكي از آباديهاي قديم ايران به نام بغداد، به معناي شهر خدا، ساختند. بيتالحكمه، كه به معناي خانهي دانش است، نخستين بنياد علمي در تمدن اسلامي است كه در زمان هارونالرشيد، خليفهي عباسي، بنيانگذاري شد و در زمان مامون عباسي، در سدهي دوم هجري(هشتم ميلادي)، به شكوفايي رسيد. در آن بنياد علمي، كه ايرانيان در بنيانگذاري و شكوفايي آن نقش چشمگيري داشتند، كتابهايي از زبانهاي گوناگون، بهويژه پهلوي، سرياني و يوناني، به عربي برگردانده شد. بهزودي، خانهي دانش از يك مركز ترجمهاي به يك مركز پژوهشي دگرگون شد و رصدخانهاي نيز در كنار آن ساخته شد. ● بنيانگذاري بغداد در سال ۱۴۵ هجري قمري، در زمان منصور خليفهي دوم عباسي و به راهنمايي خالدبن برمك ايراني، نقشهي بغداد را مهندسان ايراني طراحي كردند و آن را نزديك يكي از آباديهاي قديم ايران به نام بغداد، به معناي شهر خدا، ساختند. تعيين ساعتي خوشيمن براي آغاز كار نيز به دو تن از اخترشناسان ايراني، نوبخت و ماشاءالله، گذاشته شد. نام اين شهر نيز ريشهي ايراني دارد و از واژهي بگهداته به معناي خداداد گرفته شده است. برخي نوشتهاند در ساخت برخي بناهاي حكومتي از مصالح برجاي مانده از كاخهاي تيسفون بهره گرفتند. مهمتر از همه، آيين كشورداري بود كه برمكيان همراه خود به بغداد بردند كه در شكوفايي تمدن اسلامي نقش شاياني داشت. در سال ۱۴۸ هجري قمري، منصور به بيماري معده دچار شد كه پزشكان بغداد نتوانستند او را درمان كنند. از اين رو، منصور نشاني پزشك ماهري را در بيرون از بغداد خواست. آنان جرجيس پسر بختيشوع، مدير بيمارستان گنديشاپور، را نام بردند و او را ماهرترين و آگاهترين پزشك روزگار خود معرفي كردند. منصور جرجيس را به بغداد فراخواند و او همراه دو تن از شاگردانش به آن شهر رفت. اين پزشك ايراني پس از درمان منصور چهار سال در بغداد بماند و پزشكي ايراني را در بغداد آموزش داد. او كه زبان يوناني، سرياني، پهلوي و عربي ميدانست، كتابهايي به عربي ترجمه و نگارش كرد. سپس، عيسبن شهلافا را جانشين خود در بغداد كرد و به گنديشاپور بازگشت. ● گردآوري كتاب گردآوري و ترجمهي كتابهاي پيشينيان، كه اندكي پس از كشورگشاييهاي عربهاي مسلمان آغاز شده بود، در زمان منصور عباسي و سپس در زمان هارون شتاب گرفت و در زمان مامون عباسي به اوج خود رسيد. در مورد گرايش مامون به گردآوري كتاب، روايتهاي گوناگوني وجود دارد. برخي ميگويند كه گرايش او به باورهاي معتزلي باعث شد او در پي گردآوري كتابهاي فلسفهي يونان برآيد تا بتواند باورهاي خود را با بهرهگيري از آن كتابها توجيه كند. برخي نيز مانند ابننديم نوشتهاند كه مامون در خواب با ارسطو ديدار كرد و از آن زمان در پي كتابهاي فلسفي افتاد و چون در سرزمينهاي اسلامي نيافت، از قيصر روم خواست تا كتابهاي فلسفه را براي او بفرستد. قيصر نيز ۵ بار شتر كتاب براي او فرستاد. با اين كه نوشتهي ابننديم با داستان پردازي همراه است، گردآوري كتابهاي يونان باستان و ترجمهي آنها به عربي مورد توجه مسلمانان بود. آن كتابها از سرزمينهاي زير فرمان روم شرقي(از جمله سوريهي امروزي) و گنجينههايي كه ايرانيان فراهم كرده بودند، به دست مسلمانان ميرسيد. بر پايهي نوشتههاي نويسندگاني مانند قاضي صاعد اندلسي، ابننديم، ابناصيبعه، صفدي و حاجيخليفه، مامون در نامهاي به امپراتوري بيزانس(روم شرقي) از او خواست كه گزيدهاي از كتابهاي كتابخانهي بيزانس را به بغداد بياورند. امپراتور در آغاز سر باز زد، اما سرانجام براي پيشگيري از درگيريها احتمالي پذيرفت و مامون حجاجبنيوسفبنمطر، ابنبطريق، سلم صاحب بيتالحكمه و ابنماسويه را براي گزينش كتاب به بيزانس فرستاد. تاريخنگاران از گردآوري كتاب از ايران و هندوستان نيز خبر دادهاند. براي نمونه، برخي نوشتهاند كه از خراسان صد بار شتر كتاب به بيتالحكمه آورده شد. همچنين، دانشگاه گنديشاپور نيز گنجينهي از كتابهاي يوناني و هندي، ترجمههاي پهلوي و سرياني آنها، كتابهاي ايراني و دستاوردهاي پژوهشي استادان گنديشاپور را در خود داشت كه آرامآرام به بيتالحكمه راه يافت. از جملهي آن كتابها ميتوان زيج شهريار و سند هند را نام برد. زيج شهريار دربارهي اخترشناسي است و در سال ۵۵۵ ميلادي به روزگار انوشيروان تهيه شد و در سال ۷۹۰ ميلادي از پهلوي به عربي ترجمه شد. سند هند نيز كتاب اخترشناسي هنديها بود كه به فرمان منصور و به كوشش فزاري به عربي ترجمه شد. ● سهم ايران و يونان دربارهي اين كه سهم ايران و يونان در فراهم كردن دانش آغازين مسلمانان تا چه اندازه بوده است، نظرهاي گوناگوني وجود دارد. براي نمونه، ابنخلدون ريشههاي دانش مسلمانان را يوناني ميداند و بر اين باور است كه اسكندر مقدوني دانش ايرانيان را نابود كرد. اما او شكوفايي دانش را در دوران ساسانيان در نظر ندارد و حتي به بنيانگذاري گنديشاپور و شكوفايي كارهاي علمي و پژوهشي و كتابخانهي بزرگ آن نميپردازد. پذيرفتن اين كه همهي دانش ايرانيان طي يورش سپاهيان اسكندر نابود شده باشد نيز سخت است. فواد سزگين، پژوهشگر آلماني كه تاريخ نگارشهاي عربي را گردآوري كرده است، نيز به سهم بيشتر دانش يوناني را خاطر نشان ميكند. از سوي ديگر، برخي از پژوهشگران سهم دانش ايراني را بيشتر ميدانند و حتي بيتالحكمه را ترجمهي نامي ميدانند كه ساسانيان بر كتابخانههاي خود ميگذاشتند. براي نمونه، ديميتري گوتاس، استاد پژوهشهاي اسلامي و عربي در دانشگاه يل آمريكا، از اين دسته است و اين نوشتهي حمزهي اصفهاني را يادآوري ميكند كه در ايران ساساني كتابها را در گنجينههايي نگهداري ميكردند كه خود او از آنها با نام بيوتالحكمه ياد كرده است. برخي از اين پژوهشگران حتي بر اين باورند كه بيشتر كتابها يوناني نيز از ترجمهي پهلوي به عربي برگردانده شدند. حتي برخي پژوهشگران بنيانگذاري بيتالحكمه را به سفارش جبرئيلبنبختيشوع ميدانند. به هر حال، ميراث ايرانيان، هنديان و يونانيان در بيتالحكمه گردآوري شد كه شمار آنها به نزديك يك ميليون ميرسيد. با در نظر گرفتن اين كه در آن زمان دستگاه چاپ وجود نداشت، آن شمار از كتاب جاي شگفتي دارد. سرمايهگذاري مامون، پيگيريهاي وزيران ايراني و كوششهاي دانشمنداني مانند خاندان بختيشوع و مترجماني چون يوحنا ماسويه، حنينابن اسحاق و ثابتبن قره كه همه از حوزهي ايران برخاسته بودند، در گردآوري آن مجموعهي كمنظير موثر بوده است. مامون حتي كساني را براي گردآوري كتاب به شهرهاي روم و به هندوستان فرستاد و براي به دست آوردن كتابها سكههاي فراواني پرداخت. براي آن گنجينهي ارزشمند، فهرستي نيز فراهم شده بود كه ابوعليمسكويه، دانشمند ايراني، در كتاب جاويدان خرد از آن ياد كرده است. ● از ترجمه تا پژوهش بيتالحكمه در آغاز كار به يك بنيگاه ترجمه ميماند. از پركارترين و شناخته شدهترين مترجمان آن بنياد ميتوان يحييبنبطريق، عبداللهبنموفق، يوحنابنماسويه، حجاجبنمطر، حنينبناسحاق، اسحاقبنحنين، حبيشبنحسن و ثابتبنقره را نام برد. اما آرامارام پژوهشگراني نيز در كنار نسخهنويسان و مترجمان به كار پژوهشي پرداختند. خوارزمي و پسران موسي از جملهي آنان هستند كه در رياضي، اخترشناسي و مكانيك پژوهش ميكردند. كندي، فيلسوف عرب، نيز كار نگارش كتابهاي فلسفي را آغاز كرده بود. به كوشش اين دانشمندان و حكيمان كار نگارش كتاب و دانشنامههاي گوناگون و پژوهشهاي پزشكي، نجومي، زبانشناسي و ادبي رونق گرفت و نشستها و گفتوگويهاي علمي پرباري برگذار شد. ترجمهي كتابهاي اخترشناسي ايراني، هندي و يوناني زمينه را براي پژوهشهاي اخترشناسي فراهم كرد. از اين رو، رصدخانهاي در بغداد برپا شد. ● مديران و استادان مديران بيتالحكمه را از ميان دانشمندان و مترجمان برجستهي آن روزگار برميگزيدند كه ابنماسويه، ابوسهلبننوبخت، حنينبناسحاق، سهلبنهارون، سعيدبنهارون، سلمان، خطيب بغدادي، ابنعبدربه و شبلي نعماني از آن جمله نام برده شدهاند. گويا نخستين كسي كه به اين جايگاه دست يافت، فردي به نام سلم يا سليمان بود كه در منابع گوناگون از او به عبارت "سلم صاحب بيتالحكمه" ياد شده است. بر اساس آنچه كه ابننديم دربارهي سلم آورده است ميدانيم كه يحييبنخالد برمكي، كه از نخستين ترجمهي كتاتب مجسطي خشنود نبود، ابوحسان و سلم صاحب بيتالحكمه را به ترجمهي بهتري از آن فراخواند. سلم از جملهي كساني است كه مامون براي گزينش كتاب به بيزانس در روم شرقي فرستاد. از جملهي كساني كه به عنوان صاحب بيتالحكمه ياد شدهاند، يكي از اديبان برجستهي ايراني به نام سهلبنهارونبنراهيون دستميساني(اهل دشت ميشان)، شناخته شده با نام ابنراهيون، كه از مترجمان برجستهي فارسي به عربي بوده و ديگري به نام سعيدبن هريم( يا هارون) كه او نيز از مترجمان فارسي به عربي بوده است، كه در زمان مامون به چنين جايگاهي رسيده بودند. در ميان اين مديران، سهلبن هارون شناختهشدهترين و برجستهترين مدير بيتالحكمه بوده است. ● دانشمندان، مترجمان و دانشآاموختههاي بيتالحكمه ۱) ابوسهلفضلبننوبخت: مترجم آثار فارسي به عربي بود. ۲) ابوالعباس نوبختي. فرزند ابوسهل كه آثاري را از پهلوي به عربي بازگرداند. ۳) محمدبنموسي خوارزمي(فوت ۲۳۲ قمري). رياضيدان و اخترشناس ايراني كه مبحث پراكندهي دانش جبر را گردآوري كرد و كتاب جبر و المقابله را نوشت. ۴) يحييبنابيمنصور. اخترشناس برجستهي ايراني كه پسران موسي زير نظر او پرروش يافتند. ۵) بنوموسي(پسران موسي). دانشمندان ايرانيتبار كه يكي در رياضي، يكي در مكانيك و ديگري در اخترشناسي چيره بود و آثاري را نيز ترجمه و نگارش كردهاند. ۶) حنين بن اسحاق(فوت ۲۵۹ قمري). برجستهترين مترجم جهان اسلام بود كه در سال ۲۱۴ به سفارش پسران موسي به رياست بيت الحكمه برگزيده شد. ۷) اسحاقبنحنين(فوت ۲۹۸ قمري). برخي از آثار اقليدوس و ارشميدوس و بخشي از رسالهي متافيزيك ارسطو را ترجمه كرده است. ۸) حبيشبنحسن(فوت ۲۶۰ قمري). خواهرزادهي حنينبناسحاق و پزشك و مترجم توانايي بود كه به گفتهي حنينبناسحاق، ۳۵ رساله از آثار جالينوس را به عربي ترجمه كرده است. ۹) ثابتبنقره. از بزرگترين مترجمان بيتالحكمه بود كه با همكاري گروهي از مترجمان كه زير نظر او كار ميكردند، توانست آثار بسياري را از اقليدوس، ارشميدوس، بطلميوس، جالينوس و آپولونيوس به عربي ترحمه كرده است. ۱۰) حجاجبنيوسفبنمطر. مامون او را به روم شرقي فرستاد و كتابهايي را به بيتالحكمه آورد و ترجمه كرد. ترجمهي اصول هندسهي اقليدوس و ترجمهي مجستي بطلميوس به عربي از كارهاي اوست. ● رو به نشيب در زمان معتصم عباسي(۲۲۷-۲۱۸ قمري) پايتخت اسلامي از بغداد به سامرا رسيد كه زمينهي براي از رونق افتادن بيتالحكمه شد با اين همه، بيتالحكمهي بغداد تا قرن چهارم مركز رفت و آمد و پژوهشهاي دانشمندان بود و حتي برخي بر اين باورند كه تا يورش مغولها به بغداد نيز به كار آموزشي و پژوهشي خود ادامه داد. ● ميراث خانهي دانش به كوشش استادان بيتالحكمه، بسياري از آثار ارزشمند پيشينيان ماندگار شد و به دست ما رسيد و اكنون ما ميتوانيم از نظرهاي ارسطو، افلاطون، جالينوس و ديگران بزرگان دنياي باستان آگاه شويم. همچنين، بيتالحكمه دانشمندان بزرگي چون خوارزمي را پرورش داد كه پژوهشهاي آنان پايهگذار دانش امروزي ماست. به علاوه، آن بيناد علمي و آموزشي الگويي براس ساختن بنيادهاي همانند آن در ديگر سرزمينهاي اسلامي شد. براي نمونه، العزيزبالله، خليفهي فاطمي مصر، خزانهالكتب و الحاكمبامرالله، دارالحكمه را در قاهره با الگوگرفتن از بيتالحكمهي بغداد ساخت. همچنين، المستنصربالله، خليفهي اموي، كتابخانهي بزرگي را در اندلس(اسپانياي امروزي) بنيان گذاشت كه الگويي براي نخستين كتابخانههاي اروپايي، از جمله كتابخانهي ....، شد. منبع: ۱. قطبي، سيمين. بيتالحكمه(از مجموعه مقالههاي دانشنامهي جهان اسلام، به كوشش حداد عادل)، انتشارات بنياد دايرهالمعارف اسلامي، ۱۳۷۹ ۲. مصاحب، غلامحسين. دايرهالمعارف فارسي(مقالهي بيتالحكمه). انتشارات فرانكلين، ۱۳۴۵ ۳. گرگين، ايران. بيتالحكمه(از مقالههاي فرهنگنامهي كودكان و نوجوانان، به كوشش توران ميرهادي)، شركت تهيه و نشر فرهنگنامهي كودكان و نوجوانان، ۱۳۸۳ ۴. كرامتي، يونس. بيتالحكمه(از مجموعه مقالههاي دايرهالمعارف بزرگ اسلامي، به كوشش سيدكاظم بجنوردي)، انتشارات دايرهالمعارف بزرگ اسلامي، ۱۳۸۳ ۵. فاني، كامران. بيت الحكمه و دارالترجمه. نشر دانش، سال ۲، شمارهي ۱(آذر و دي ۱۳۶۰)، ص ۱۸ تا ۲۹ برگرفته از : http://ketab.roshd.ir |
|
براي دستيابي به كتابشناسي پيامبراعظم(ص) به اين آدرس مراجعه نماييد :
|
اينترنت دنياي كتاب را متحول ساخته است مترجم: فرناز رجبيمهر |
|
اينترنت موجب نابودي تلويزيون نشد، تصاوير ويدئويي نيز راديو را نابود نساختند و هيچ يك از آنها نيز قصد ندارند، كتابها را از بين ببرند. هر فناوري ارتباطي جديد، مورد خشم افرادي قرار ميگيرد كه در هراسند رسانه محبوب آنها از بين برود. اما آيا طرفداران كتاب بايد حقيقتاً از اين موضوع وحشت داشته باشند؟ |
|
كتابخانه ملي فرانسه |
|
● تأسيس: ۱۹۹۴ |
لینک های كتابخانههاي ملي
منبع : http://www.geocities.com
كتابخانه هاي ديجيتال جايگزين كتابخانه هاي سنتي نمي شوند
كتابخانه هاي ديجيتالي به هيچ وجه نمي خواهند جايگزين كتابخانه هاي سنتي و چاپي شوند بلكه در كنار كتابخانه هاي چاپي و سنتي به فعاليت مشغولند و به سمت نرم افزاري و مكانيزه پيش مي روند.
نشست «چالش¬هاي راه اندازي كتابخانه¬هاي ديجيتال در ايران» به منظور بررسي چالش ها و ارائه پيشنهادات و راهكارها، عصر روز سه شنبه 18 ارديبهشت ماه با حضور دكتر «حسين غريبي»، مهندس «حميد موسويان»، «مهدي عليپور حافظي»، «مازيار پرويزي» و جمعي از كتابداران و علاقمندان با اجرا داريوش مطلبي در «كارنامه نشر» سراي اهل قلم بيستمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران برگزار شد.
در ابتداي نشست «داريوش مطلبي» دبير جلسه و سردبير «كتاب ماه كليات» به ديجيتالي شدن كتابخانه ها اشاره كرد و گفت: در سال هاي اخير ديجيتالي كردن كتابخانه ها و ارائه منابع الكترونيك از طريق سازمان¬هاي بسياري صورت مي¬گيرد و سازمان هاي مربوطه در تلاشند امكاناتي را براي كاربر بوجود بياورند.
وي در ادامه به تعريف كتابخانه الكترونيكي اشاره كرد و افزود: كتابخانه ديجيتال به شكل بسيار ساده در حقيقت مكاني است كه منابع اطلاعاتي را به صورت الكترونيكي در اختيار كاربر قرار مي دهد، همچنين كتابخانه هاي ديجيتالي بايد در سطحي باشند كه افراد بتوانند به آن دسترسي داشته باشند.
سردبير كتاب ماه كليات به دانش كتابداري در اين زمينه اشاره كرد و افزود: كتابخانه ديجيتالي بايد از زواياي مختلف مورد بررسي قرار گيرد كه چه وظايفي از لحاظ دانش كتابداري و مديريتي و هم از لحاظ حقوقي و مسائل كپي رايت بر عهده دارد.
سپس دكتر «حسين غريبي» رئيس پژوهشگاه اطلاعات و مدارك علمي ايران گفت: كتابخانه ديجيتال ابعاد متفاوتي از فناوري اطلاعات، پوشش فناوري اطلاعات و تسهيلات سازمان بر عهده دارد.
وي در ادامه افزود: كتابخانه هاي ديجيتالي رويكردهاي متفاوتي دارند كه بحث جايگزيني، پشتيباني، آگاه¬سازي، نوآوري و بحث دگرگون سازي را مطرح مي¬كند و در حوزه خودكارسازي، كاربر به فناوري اطلاعات و كاهش هزينه هاي كتابخانه اي دسترسي پيدا مي كند.
رييس پژوهشگاه اطلاعات و مدارك علمي ايران به تأثير فناوري اطلاعات اشاره كرد و يادآور شد: فناوري اطلاعات براي كاربران و كتابداران مؤثر است به نحوي كه آنان در بخش كاربري نيز مي توانند نيازهاي جديد اطلاعاتي را بررسي كند.
وي به كتابخانه¬هاي تركيبي در اين زمينه پرداخت و خاطرنشان كرد: كتابخانه¬هاي تركيبي كتابخانه هايي هستند كه هم كتاب هاي چاپي و دستي دارند و هم منابع ديجيتالي را در اختيار كاربر قرار مي دهند.
سپس «مهدي عليپور حافظي» عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد و كارشناس كتابخانه هاي ديجيتال گفت: طبق بررسي-هاي انجام شده بسياري از مراكز اين ادعا را دارند كه بعضي از كتابخانه هاي خود را ديجيتالي مطرح كنند. اما كتابخانه¬هاي چاپي و سنتي در مسير حركتي خود مراحل خاصي را پيگيري مي كنند كه به منابع الكترونيكي نزديك شوند.
وي در ادامه افزود: كتابخانه هاي ديجيتالي به هيچ وجه نمي¬خواهند جايگزين كتاب¬هاي دستي و چاپ شوند آنها به كار خود مشغولند و منابع الكترونيكي را نيز در اختيار دارند.
«مازيار پرويزي» نماينده كتابخانه ملي ايران و مدير پروژه كتابخانه ديجيتالي كتابخانه ملي به كتابخانه هاي ديجيتالي امريكا اشاره كرد و گفت: كتابخانه هاي ديجيتالي امريكا به دهه 80 برمي گردد كه مجموعاً 24 ميليون دلار براي شش كتابخانه الكترونيكي در امريكا سرمايه گذاري و به عنوان يك حركت انفجاري مطرح شد.
وي به كتابخانه هاي ديجيتالي ايران اشاره كرد و افزود: در ايران به علت تحقيقاتي كه در اين زمينه انجام شده، كتابخانه ملي توانسته از سيستم سنتي به خودكار، خودكار به الكترونيكي و الكترونيكي به مجازي حركت كند و نرم افزارهايي را در اين زمينه ارائه دهد.
نماينده كتابخانه ملي ايران به ديگر كتابخانه هاي ديجيتالي پرداخت و خاطرنشان كرد: به جز كتابخانه ملي ايران نمود عيني كتابخانه ديجيتالي را در پژوهشگاه اطلاعات و مدارك علمي ايران مي بينيم، همچنين نبايد از تلاش هايي كه در كتابخانه آستان قدس رضوي انجام شده، چشم پوشي كرد.
مهندس «حميد موسويان» مدير اطلاع¬رساني كتابخانه مجلس به e-book ها اشاره كرد و گفت: هر فايلي كه بتوان آن را در PC مشاهده كرد e-book ناميده مي¬شود.
سپس به مزاياي e-book ها اشاره كرد و افزود: از مزاياي e-book ها اين است كه ديگر وضعيت حمل كتاب مطرح نخواهد بود، تمام شدن كتاب، هزينه كم، امكان مطالعه كتاب در تاريكي، امكان اشتراك نشريات، مشاهده كتاب با اندازه فونت مورد نظر از ديگر مزاياي e-book ها است.
وي در ادامه به ديگر مزاياي e-book ها پرداخت و خاطرنشان كرد: نويسنده مي¬تواند خود كتاب¬هايش را منتشر كند، همچنين امكان دسترسي به واژه¬ها با ديكشنري و لغت¬نامه از مزاياي ديگر آن است و امكان به روز كردن رفرنس¬ها و امانت دادن كتاب ديجيتال را نيز در دسترس كاربر قرار مي¬دهد.
مدير اطلاع¬رساني كتابخانه مجلس به كتابخانه مجلس اشاره كرد و يادآور شد: كتاب¬هاي خطي، نشريات قديمي، كتاب¬هاي چاپ سنگي و سربي و اسناد حتي اسناد مجالس شوراي ملي و اسلامي اسكن شده و به زودي از سوي كتابخانه مجلس منتشر خواهد شد.
برگرفته از : http://www.omidnews.ir
|
سهم كتابخانههای ديجيتالی در گسترش و نوسازی اطلاعات دينی و قرآنی | ||||||
|
كتابخانههای ديجيتالی، ظرفيتهای بالايی را در نوسازی اطلاعات دينی و قرآنی و انتقال آن به دنيای مجازی دارند كه هنوز از آن استفاده نشدهاست. استفاده از «بينش ديجيتالی»، در انتقال اين اطلاعات مؤثر خواهدبود. كتابخانههای ديجيتالی، دسترسی به اطلاعات صحيح را در حداقل زمان ممكن در مكان مناسب و با حداكثر بهرهوری برای استفادهكنندگان فراهم و امكان استفاده همزمان از منبعی خاص را برای استفادهكنندگان مهيا میكنند. اين كتابخانهها همانند كتابخانه سنتی، به جامعه يا گروههای مختلف خدمت میكند؛ هر چند قلمرو گروهها ممكن است بهطور گسترده در سراسر شبكه توزيع شدهباشند. امروزه كتابخانه الكترونيكی مورد توجه گروههای مختلفی از محققان در رشتههای مختلف علوم مهندسی و فناوری اطلاعات قرار گرفتهاست.
در ماهيت اينگونه كتابخانهها، لازم است كه دو گروه اصلی از كارشناسان در طراحی و اجرای طرح كتابخانه الكترونيك دخالت داشتهباشند؛ كارشناسان IT و كارشناسان كتابداری. كارشناسان IT شامل تحليلگران، طراحان سيستم و در مراحل بعدی كارشناسان پيادهسازی و برنامهنويسان است. طراحی اينگونه كتابخانهها، بايد به نحوی باشد كه بتواند منابع اطلاعاتی مستقر در سيستمهای گوناگون رايانه را كه در گوشه و كنار جهان هستند، به آسانی در اختيار هر كاربری با انتظارهای خاص خودش قرار دهد. عناصر تشكيلدهنده كتابخانه الكترونيك را «اشياء ديجيتالی» مینامند كه در انبارهايی مخصوص نگهداری میشوند. محل ذخيره اشيای ديجيتالی «انبار اطلاعاتی» نام دارد و با اشاره گرههايی(دستگيره) كه برای اشاره به مكان اشياست، شناخته میشوند. معمار كتابخانه الكترونيكی بايد با فراهمآوری دو امكان پايه(توانايی دستهبندی اشيا و امكان بازيابی آنها)، به اجزايی مانند شبكههای محلی با سرعت بالا، چون در اينگونه كتابخانهها شبكههای رايانهای بستر اصلی ارتباطی ميان مراكز حاوی منابع اطلاعاتی و كاربران مختلف سيستم است. در ارتباطات سريع با اينترنت، بانكهای اطلاعاتی ارتباطی، طراحی موتورهای كاوش(جستجوگر) سريع برای بازيابی متن كامل منبع يا منابع، تربيت كتابدار ديجيتالی، تدوين استانداردهای تهيه و توليد منابع الكترونيكی، ساختن مجموعههای ديجيتالی، ارزيابی مجموعهها قبل از ديجيتالی شدن آنها، حفاظت و نگهداری اطلاعات ديجيتالی و امنيت آنها و مسائل حقوقی، توجه داشتهباشد.
تفكيك وظايف و اختيارات در سيستم بايد بهگونهای صورت گيرد كه هر كاربر سيستم، از اختيارات كافی برای انجام وظايف خود برخوردار باشد و در عين حال دامنه اين اختيارات تا حدی فرا نرود كه به وی امكان ايجاد اختلال در سيستم را دهد. موضوعات مهمی كه در امر بايگانی و حفاظت از اطلاعات الكترونيكی بايد مورد توجه قرار گيرد عبارتند از عرضه طرحهای راهبردی مربوط به نگهداری و حفاظت اطلاعات. در اين باره، كرمن و فيلدينگ(1995) معتقدند چون كتابخانه ديجيتالی حاوی موادی غير رسمی و پوياست، از جمله ساختارهای نرمافزاری، بنابراين با مشكلات بيشتری نسبت به كتابخانههای سنتی مواجهاند كه اين مشكلات حتی ممكن است كارايی دراز مدت آنها را مورد تهديد قرار دهد. در كتابخانههای سنتی، كتابخانهای كه بر پايه كاغذ استوار است، روشهايی برای نگهداری مواد كتابخانه وجود دارد؛ اما تاكنون روشهايی برای نگهداری مواد كتابخانههای الكترونيكی نداشتهايم. نگهداری مواد پويا و غير رسمی در كتابخانههای ديجيتالی، فقط از طريق راه حلهای فنی جديد امكانپذير است. توجه به پديدآورندگان و ناشران آثار الكترونيكی و حمايت از حقوق پديدآورندگان آثار فكری و ... نيروی بالقوه عظيمی در زمينه رشد و ايجاد فناوریهای جديد مورد استفاده قرار نگرفته كه به صراحت میتوان گفت دليل آن ناكافی بودن حمايتهای جهانی از حقوق معنوی است، يكی از عمدهترين تنشهای تجاری بينالمللی، در زمينه مالكيت معنوی است. دليل اين امر، سرقتهای گستردهای است كه انجام میشود. هر فرد حقيقی در جهان به نحوی در صنعت اطلاعات درگير است؛ چه بهصورت توليدكننده و چه بهصورت مصرفكننده اطلاعات. در قسمتهای قبلی اين گزارش سعی بر آن قرار گرفت تا تمای ويژگیها و ابعاد كتابخانههای الكترونيكی مورد بررسی قرار گرفت. اگرچه كتابخانههای الكترونيكی در ايران با استقبال خوبی مواجه شده و هر روز بر تعداد اينگونه كتابخانهها و فروشگاههای كتاب افزوده میشود، اما همچنان به دليل فقدان بينش ديجيتال با مشكلات زيادی در اين زمينه روبرو هستيم. متأسفانه با ورود تكنولوژیهای نوين ارتباطی به ايران همچنان، ورود اينگونه فناوریها با نقايص فراوانی روبرو است. هر پديده ارتباطی در ايران بهطور كامل وارد نشه و بخشی از آن به دليل عدم ورود فرهنگ استفاده از آن است. از ويژگیهای كتابخانههای مجازی، تبادل بينابين مطالب با يكديگر است كه موجب ترغيب شدن بيشتر برای ادامه خواندن، سهولت نگهداری و ياد سپاری مطالب و توانايی بيشتر در كنترل مطالب از جمله موارد بسيار مهم برای خواننده است.
يك كتاب الكترونيكی با امكاناتی مثل وجود فرامتن(Hyperlink)، امكان تبادل بينابين مطالب و نيز مرور همزمان آنها با يكديگر را فراهم میكند. اين راحتی جستجو بهويژه برای افرادی كه با مطالب تحقيقاتی سر و كار دارند بسيار حايز اهميت است. اما به نظر میرسد كتابخانههای مجازی دينی حتی از اين ويژگی نيز بهرههای نگرفتهاند و تنها مخاطبان با نسخههای PDF اين كتب روبرو هستند. در يك كتاب الكترونيكی مطالب بسيارطولانی مثلاً نسخه كامل كتاب دينی را میتوان بهصورت كليك روی فهرستها و دستهبندیها به سادهترين شكل مرور كرد كه همچنان كتابخانههای مجازی دينی نيز با اين مشكل روبرو هستند. كتابهای الكترونيكی حتی میتوانند اين امكان را داشته باشند كه به مطالب كتاب گوش دهيد! نرمافزارهايی چون Microsoft Reader از امكانات بسيار خوبی از جمله خواندن متون برخوردار هستند. اين مطلب صرفاً جالب است، اما برای افرادی مثل نابينايان و يا كسانی كه مشكل خواندن مطالب را دارند، نويدبخش عصری تازه در آموزش و اطلاعرسانی است. همچنين اين كتابها امكان خوبی برای برای بزرگ كردن مطالب دارند. اين مسئله نيز ظرفيتهای بالای اين پديده ارتباطی را در نوسازی كتب دينی و قرآنی و ورود آن به دنيای اطلاعات نشان میدهد، كه اگر عملی شود، میتوان شاهد تحول گستردهای در دنيای دين بود. |
|
كتابخانهي ملي انگليس روزنامههاي قرن 19 را ديجيتالي ميكند |
|
|
برگرفته از : http://www.iritn.com
بزرگترين كتابخانه ديجيتالي
کتابخانه ديجيتالي دريا با حدود 28 هزار عنوان کتاب خارجي در آرشيو فعلي خود دارد و به طور متوسط هفتهاي 1500 عنوان کتاب هم به اين آرشيو اضافه ميشود در مرکز رشد دانشگاه تربيت مدرس راهاندازي شدهاست.
به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، اين سيستم ديجيتالي به کاربر امکان ميدهد تا بدون داشتن و نصب Pluginهاي متداول همانند PDF روي مرورگر خود همه اين کتابها را به صورت الکترونيکي و با چندين نوع کيفيت مطالعه نمايند.
کتابخانه ديجيتالي دريا با ساختار سلسه مراتبي و قابليت خوشهبندي امکان ايجاد شبکه کتابخانهاي از چندين زير کتابخانه را در قالب يک کتابخانه واحد فراهم ميکند. همچنين هر کاربر امکان ايجاد يک کتابخانه شخصي را براي خود دارد.
کاربران ميتوانند با مراجعه به سايتهاي http://www.daryaweb.ir منابع و مطالب اين سيستم را بنا بر موضوع تقسيمبندي شده را جستجو و کتاب مورد نظر خود را پيدا کنند.
لازم به ذکر است که در اين کتابخانه ديجيتالي، پاياننامههاي برخي از دانشگاههاي ايران و دانشگاههاي خارجي وجود دارد.
برگرفته از : http://www.aqlibrary.org .