جهش

وبلاگ تخصصی کتابداری و اطلاع رسانی

الکزار: کتابخانه عمومی مرکزی مارسی

زهرا بیگدلی
دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی
zbigdeli@gmail.com

چکیده

هدف از نوشتن این گزارش بیان تاریخچه، سال تأسیس یا آمار و ارقام یک کتابخانه نیست، بلکه هدف تقسیم یک تجربه و به تصویر کشیدن نمایی از کتابخانه ای در نوع خود مدرن، بزرگ و مهم در فرانسه است که در مرکز شهر مارسی (دومین شهر بزرگ فرانسه که در جنوب این کشور، در کنار دریای مدیترانه واقع شده است) و در کنار پر رفت و آمدترین خیابان شهر، مورد توجه تمامی شهروندان قرار گرفته به طوری که همه از کوچک و بزرگ قبل و بعد از خرید و انجام امور روزانه به کتابخانه مراجعه و نیازهای خود را برآورده می نمایند. کتابخانه ای که سعی کرده است با درهم آمیختن هنر و فناوری لذت دانستن را برای شهروندان به ارمغان آورد.

مقدمه
از لحاظ لغوی واژه "الکزار" به معنای کاخ است که از معادل اسپانیولیِ واژه عربی "القصر" وام گرفته شده است. الکزار، کتابخانه عمومی مرکزی شهر مارسی (دومین شهر بزرگ فرانسه) است. جهت ساخت این کتابخانه ٦١.٠٠٠.٠٠٠ یورو هزینه شده است که این مبلغ با کمک مالی دولت، وزارت فرهنگ و ارتباطات، شورای شهر و شورای عمومی استان تأمین شده است.
در تاریخ ٢٤ مارس ١٩٩٧ انجمن شهر با طرح ساختن کتابخانه موافقت نمود و در ٢٧ اکتبر ١٩٩٧ دیدیه روژان[2] و آدرین فنسیلبر[3] برنده مناقصه ساخت و اجرای طرح کتابخانه شدند. در تاریخ ٣٠ مارس ٢٠٠٠ اولین سنگ بنای کتابخانه گذاشته شد و روز ٣٠ مارس ٢٠٠٤ درهای کتابخانه به روی عموم گشوده شد.
براساس یک پژوهش انجام شده در هفته اول بازگشایی کتابخانه: "در روز نخست بازگشایی بین ساعت ١١-١٩، ٦٠٠٠ نفر از کتابخانه بازدید نمودند و ظرف سه روز شمار مراجعه کنندگان به ١٠.٠٠٠ نفر رسید که به دلیل رعایت مسائل امنیتی ورود آنان به کتابخانه محدود شد، در حالی که در داخل کتابخانه انبوه جمعیت بود و صف های طولانی برای ثبت نام و امانت، و تمام اینها نشان دهنده این بود که این شهر هم مردمی تشنه دانش دارد. "
مطابق گفته های فرانسوا لربر[4] ریاست کتابخانه و طبق اولین آمارها از ٤٠.٠٠٠ عضو کتابخانه ٨/٤٦ درصد شامل افرادی می شدند که هرگز در یکی از کتابخانه های عمومی شهر عضو نشده بودند (البته این امر دلیل بر این نمی شود که این افراد هرگز از کتابخانه استفاده نکرده اند)، ٧/٨٩ درصد از اعضای ثبت نام کننده از ساکنین مناطق و محله های نزدیک بودند و نیمه دیگر از کل شهر و برخی موارد از سایر شهرهای استان. چنین موفقیت چشم گیری پیش بینی شده بود، ولی برای دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده، زمان بیشتری مورد نیاز است.
مطابق اظهارات ریاست کتابخانه چنین موفقیتی، بازتابی است از؛ معماری ساختمان، پخش نور و بازی با نور در کل ساختمان و ساختار اسکاتلندیِ آن، یعنی پنجره ها و شیشه ها به طور بسیار هنرمندانه ای در اطراف شبستان بزرگ و نورانی تعبیه شده اند که این فضا به خواننده آرامش و به بیننده نورانیت می بخشد.
دلیل دیگری که کتابخانه روزانه موفق به جذب ٣٠٠٠ تا ٨٠٠٠ نفر مراجعه کننده می باشد این است که همه در هر سطحی که باشند می توانند پاسخ نیازهایشان را در آنجا بیابند، به معنای واقعی یک کتابخانه عمومی که به نیاز شهروندان بها داده است. به جاست که یادآوری شود، این کتابخانه برای ظرفیت ١٠ هزار مراجعه کننده در روز پیش بینی شده است.
تنوع منابع اطلاعاتی سبب جذب مراجعه کنندگان گوناگونی از قبیل کودکان و نوجوانان، افراد بازنشسته، دانش آموزان، دانشجویان و ... شده است. به عبارت دیگر، کتابخانه سعی دارد پاسخگوی نیاز تمام شهروندان باشد که تا حد زیادی در این کار موفق بوده است.
ساعات پایانی کار کتابخانه و صبح شنبه (روز تعطیل) شلوغترین ساعات کاری کتابخانه است و البته شلوغ، نه به این معنا که جایی برای نشستن وجود ندارد، بلکه کتابخانه پاسخگوی تعداد مراجعه کننده بیشتری در مقایسه با ساعات و روزهای دیگر است. لازم به ذکر است که روزهای کار کتابخانه، روزهای سه شنبه تا شنبه از ساعت ١١-١٩ است و تنها روز تعطیل به جز یکشنبه و دوشنبه، روز ١٤ می "روز کار" می باشد.
کتابخانه رسماً ١٤ نوامبر ٢٠٠٤ با حضور ژاک شیراک، رئیس جمهور فرانسه افتتاح شد. اگر شهردار شهر و رئیس کتابخانه از نشان دادن کتابخانه به ژاک شیراک احساس غرور می کردند بی دلیل نبود، هدف ساختن بنایی نورگیر، روشن و خیره کننده بوده است جایی که خوانندگان بتوانند به راحتی و بدون کمترین مشکلی جا به جا شوند. جایی که شبستان بزرگ کتابخانه همانند یک خیابان عمل می کند، نورانی ترین فضا که تقریباً تمامی فضاها از نور طبیعی خورشید، بدون وجود اشعه های مزاحم (سقف شیشه ای تعبیه شده برای شبستان همزمان نور خورشید را تجزیه می کند) بهره مند می شوند.
و اما نمای مرمرین، که ارتباطی میان بافت قدیم و جدید ایجاد کرده، همانطور که دیدیه روژان اظهار داشته است: "یک کتابخانه در وهله اول یک انتقال و یک ارتباط است، و این وجهه باید از اولین نگاه به کتابخانه بر آورده شود." شاید به همین دلیل است که سعی شده کتابخانه دارای نمایی خیره کننده باشد.
نمای کتابخانه با سنگ مرمر به قطر ٣ میلی متر ساخته شده است که اجازه می دهد نور بسیار ملایمی وارد سالن های مجاور گردد.
ساختمان کتابخانه از چهار طبقه تشکیل شده است. مجموعه کتابخانه انواع منابع اطلاعاتی از جمله کتاب، نشریات، فیلم، لوح فشرده، دی وی دی[5]، و غیره را در بر می گیرد که از نظام دیویی برای رده بندی آنها استفاده شده است.
در هر بخش، میز و صندلی برای مطالعه، مبلمان (در تمامی بخش های کتابخانه با فاصله های اندک مبل های راحتی جهت لذت بخش کردن مطالعه در اختیار مراجعه کنندگان قرار گرفته است)، رایانه هایی با امکان دسترسی به فهرستگان پیوسته کتابخانه، پایگاه های اطلاعاتی و مدارک الکترونیکی موجود است.
این رایانه ها یا به صورت متمرکز به تعداد ١٠ عدد روی یک میز بزرگ با رعایت فاصله ای مناسب (برای احترام به حریم خصوصی افراد) و یا در میان قفسه کتاب ها دیده می شود که به صورت ماهرانه ای جهت صرفه جویی در فضا در دسترس مراجعه کنندگانی است که در میان قفسه ها احتیاج به جستجو در فهرستگان دارند.

تجهیزات کتابخانه
 یک میلیون منبع برای امانت یا استفاده در محل.
 ١٧٠٠ صندلی برای نشستن.
 ٢٣٠ رایانه برای استفاده کنندگان.
 ٢٥٠ کارمند که ١٤٠ نفر از آنها با مراجعه کنندگان ارتباط دارند.
 سالن کنفرانس با گنجایش ٣٠٠ نفر.
 سالن نمایشگاه ٢٠٠ متر مکعب.
 ٣٥٠ هزار منبع با دسترسی آزاد.
 ٢٠٠ هزار نسخه قدیمی و با ارزش.
 کل فضا ١٨٠٠٠ متر مکعب می باشد که از این میزان، ١١٠٠٠ متر مکعب آن برای عموم مراجعه کنندگان قابل استفاده می باشد.

بخش های کتابخانه
١.طبقه همکف
شامل بخش های زیر است:

الف. ثبت نام
سمت راست درب ورودی کتابخانه ٧ واحد ثبت نام قرار گرفته است که افراد می توانند با ارائه یکی از مدارک زیر ثبت نام نمایند:
١. کارت شناسایی
٢. مدرکی دال بر سکونت در شهر مربوطه، مانند: فاکتور تلفن، برق، اجاره نامه
٣. رضایتنامه برای کودکان

تعرفه و مدت زمان ثبت نام:
_ ١٦ یورو به مدت یک سال
_ ثبت نام رایگان شامل افراد زیر ١٨ سال، دانش آموزان، دانشجویان، افراد بیکار و کسانی می شود که به هر دلیلی معاف از مالیات هستند.
_ افراد با داشتن کارت عضویت از یکی از کتابخانه های شهر، به صورت خودکار عضو شبکه کتابخانه های شهر می شوند و می توانند از کلیه کتابخانه ها، منابع موردنیاز خود را به امانت گیرند، ولی منابع باید به کتابخانه مبدأ عودت داده شوند.

ب. اطلاعات
در این بخش اطلاعات مورد نیاز درباره کارایی ساختمان، چگونگی قرار گرفتن بخش های مختلف، کمک و راهنمایی جهت استفاده از دستگاه های امانت، جستجوی منابع در فهرستگان، پذیرفتن گروه های بازدید و راهنمایی آنها با قرار ملاقات قبلی برای معرفی کتابخانه، و همچنین پاسخگویی به پرسش های کلی و اساسی درباره کتابخانه و همچنین اطلاعاتی درباره برنامه ها، کنفرانس ها، کنسرت ها و یا جلساتی که در کتابخانه برگزار می شود در اختیار مراجعه کنندگان قرار می گیرد. همچنین در این بخش می توان به فهرست برنامه های مربوط به سایر کتابخانه های شهر نیز دسترسی داشت.

ج. کتابدار مرجع
در این بخش ٣ نفر پاسخگوی مراجعه کنندگان هستند، چنانچه مراجعه کننده در یافتن منابع و یا موضوع مورد نظر خود دچار مشکلی شده باشد و یا نیاز به راهنمایی داشته باشد، می تواند به این بخش مراجعه کند تا در صورت نیاز به سایر بخش ها راهنمایی شود. جهت کارایی بیشتر در رفع نیاز مراجعه کنندگان غیر فرانسوی، کارکنان این بخش مسلط به زبان انگلیسی می باشند.

د. امانت و عودت منابع
استفاده از کلیه منابع و تسهیلات موجود در کتابخانه برای عموم آزاد است، اما برای امانت گرفتن منابع، داشتن کارت عضویت ضروری است. که البته به محض ثبت نام و در دست داشتن کارت عضویت، افراد می توانند منابع مورد نیاز خود را به امانت گیرند.
این بخش شامل ٥ واحد ویژه امانت منابع و ٥ واحد مخصوص عودت است که در ساعت های پر مراجع، ١٢ نفر، ١٠ نفر برای امانت و عودت ١ نفر جهت سرپرستی و رفع مشکلات احتمالی و ١ نفر مسؤول ارسال منابع عودت داده شده به طبقه زیرین کتابخانه می باشد، جایی که کتاب ها بر حسب واحد تفکیک می شوند و جهت قفسه گذاری به بخش های مربوطه ارسال می شوند. البته قابل ذکر است که تمامی جا به جایی های مربوطه به وسیله بالابرهای ویژه کارمندان و منابع انجام می شود.
کمی دورتر از میز بزرگ امانت کتابخانه، برای کمک بیشتر و تسهیل امر امانت ٥ دستگاه خودکار امانت تعبیه شده است که هر کسی به راحتی می تواند با کمک کارت عضویت و راهنمایی های شفاف موجود، مرحله به مرحله کار خود را انجام و با دریافت رسید از دستگاه، به کار خود پایان دهد.
هر عضو می تواند هر بار ١٠ کتاب، یا ١٠ لوح فشرده ، نوار کاست یا ١ دی وی دی یا ٢ نوار ویدئویی به مدت ٣ هفته به امانت بگیرد، منابع مرجع با علامت قرمز مشخص شده اند که فقط برای استفاده در محل می باشند.

ح. بخش مواد دیداری و شنیداری
شامل انواع مختلف موسیقی کلاسیک، معاصر، موسیقی بین الملل، ترانه های فرانسوی و موسیقی های فیلم است. از آنجا که محل کتابخانه در گذشته سالن کنسرت بوده، جهت گرامیداشت آن، در این بخش از مجموعه موسیقی ها و ترانه های مربوط به آن زمان برای علاقه مندان گردآوری شده است.

و. بخش کودکان و نوجوانان (١)
این بخش مخصوص مراجعه کنندگان زیر ١٦ سال است که شامل رمان، افسانه، فرهنگ لغت، دایره المعارف، روزنامه ها و مجله های مخصوص آنها، نوارهای ویدئویی، دسترسی به اینترنت، بخش موسیقی، بخش زبان های خارجی و سایر فعالیت ها از قبیل، ساعت های قصه گویی، کارگاه های آموزشی و نشست های ویژه ادبیات کودکان است.

ز. بخش روزنامه ها
این بخش شامل تمامی روزنامه ها، اعم از محلی، ملی و بین المللی و نشریات روز اطلاعات عمومی است. منابع این بخش به امانت داده نمی شود.

٢. طبقه اول
شامل بخش های زیر است:
الف. بخش کودکان و نوجوانان (٢): قسمت دوم از بخش کودکان و نوجوانان در طبقه دوم قرار گرفته است که شامل: سالن قصه گویی با ظرفیت ٥٠ نفر و جزیره کتاب[6] که منابع مرجع برای مراجعه کنندگان تازه کار، حرفه ای و پژوهشگران این حوزه را در بر دارد.

ب. بخش جامعه: شامل تمامی منابع مربوط به جامعه شناسی می باشد.

ج. بخش منابع ویژه شهر مارسی: شامل هرگونه منابع، اعم از اطلاعات تاریخی، جغرافیایی، کشاورزی، اقتصادی، توریستی و غیره در مورد شهر است.

د. سالن نمایشگاه

٣. طبقه دوم
شامل بخش های زیر است:
الف. بخش زبان و ادبیات: شامل تاریخ ادبیات عمومی، ادبیات بین الملل، ادبیات فرانسه، رمان، تئاتر و غیره است.

ب. بخش علوم و فناوری: شامل آثار حوزه های مهندسی، پزشکی، شیمی، ریاضی، رایانه و غیره است.

ج. بخش هنر: شامل هنرهای زیبا، تئاتر، سینما، عکاسی، رادیو و تلویزیون و غیره است.

٤. طبقه سوم
شامل بخش های زیر است:
الف. بخش تمدن و مدرنیته: شامل تاریخ جهان، تاریخ فرانسه (به جز مارسی)، فلسفه، اسطوره شناسی، ستاره شناسی و غیره است.

ب. بخش مرجع: شامل کتاب های مربوط به کتابداری، فرهنگنامه ها، دایره المعارف ها، اطلس های جغرافیایی و منابع مرجع آماده است.

ج. خواندن به سبکی دیگر، ویژه نابینایان: این بخش ویژه نابینایان، کم بینایان و سایر افرادی است که به این حوزه علاقه مند می باشند. در این بخش متون ضبط شده روی نوار کاست و سی دی، کتاب هایی با حروف بزرگ، منابعی با خط بریل، مجله هایی درباره معلولان با خط بریل و یا حروف بزرگ، سه کابینه مجهز به رایانه های ویژه نابینایان و کم بینایان و یک دستگاه خواندن قرار دارد. کتابداران این بخش دوره های آموزشی ویژه ای را جهت کمک به چنین مراجعه کنندگانی گذرانده اند.

د. بخش نسخ خطی: شامل مجموعه های با ارزش و کمیاب، دستنوشته ها، نسخ خطی، کپی از اصل اسناد مهم، مهرها، و اسناد قبل از سال ١٩٠٠ است. ورود به این بخش تحت کنترل بوده و نیازمند ثبت نام است.

کتابخانه ای برای همه
هدف الکزار، اشاعه اطلاعات و فرهنگ در ابعاد هر چه وسیعتر و برای همه می باشد. توجه به معلولان و مراجعانی که عجله دارند دل مشغولی است که در چیدمان کل ساختمان نمایان می باشد. راهنماهای نصب شده، سهولت جا به جایی برای معلولین، سهولت دستیابی به بخش های گوناگون و غیره همه نشان دهنده تلاش هایی است که در جهت صرفه جویی در وقت مراجعه کننده انجام پذیرفته است.
تمام فضاها به گونه ای طراحی شده است که افراد معلول با ویلچر به راحتی و بدون زحمت و بدون نیاز به کمک از امکانات استفاده کنند. به عنوان مثال، ورودی و خروجی، راهروها و حتی دکمه های تعبیه شده در بالابرها جهت سهولت استفاده، در ارتفاع پایین قرار گرفته است.
برای نابینایان هم تمهیداتی در نظر گرفته شده است. زنگ مخصوصی هنگام باز و بسته شدن در ورودی به صدا در می آید. باندهای فلزی که بر روی کف پوش موکتی تمام ساختمان قرار گرفته است به گونه ای که فرد نابینا با دنبال کردن این باندها می تواند به بخش های مختلف دست بیابد. وجود راهنما و نقشه تمام طبقات با خط بریل در اطلاعات هر واحد. استفاده از خط بریل در بالابرها به همراه راهنمای صوتی که هنگام توقف در هر طبقه، شماره آن طبقه را اعلام می کند. بخش ویژه نابینایان در طبقه سوم، به نام "خواندن به سبکی دیگر " مجهز به تجهیزات رایانه ای ویژه نابینایان و کم بینایان است.
برای ناشنوایان نیز تمام کنفرانس ها به زبان علائم ارائه می شود و در کل ساختمان در فضاهای ضروری، مثل درب های ورودی و خروجی، از چراغ های چشمک زن و تابلوهای راهنمای بزرگ برای جلب توجه آنان استفاده شده است.

فهرست منابع و وبگاه کتابخانه
فهرستگان کتابخانه شامل فهرست منابع تمام کتابخانه های شهر می باشد. هنگام کاوش می توان جستجو را به کتابخانه ای خاص محدود نمود. نتیجه جستجو مکان کتاب، وضعیت امانت و تاریخ برگشت آن را نشان خواهد داد. هنگام جستجو فهرست کتابخانه با دادن پیوندهایی به سایر موضوع ها این امکان را فراهم می سازد که کاوشگر بتواند سایر منابع مرتبط با موضوع جستجو و یا سایر آثار یک نویسنده را نیز مشاهده نماید. در تمام مراحل جستجو برای راهنمایی مراجعه کننده توضیحات ضروری و لازم داده شده است.
با دسترسی به اینترنت و وبگاه کتابخانه[7]، هر کسی قادر خواهد بود در فهرستگان کتابخانه جستجو نماید و همچنین به اطلاعات ضروری درباره کتابخانه اعم از نشانی، تلفن، برنامه های در دست اجرا، کنفرانس های ماه های آینده و غیره دست یابد و همچنین اعضای کتابخانه با وارد کردن شماره کارت خود می توانند سابقه امانت، تاریخ برگشت و تعداد منابعی که امانت گرفته اند را ببینید.

امکانات فتوکپی

در تمام طبقات کتابخانه، دستگاه های فتوکپی تعبیه شده است که در صورت نیاز مراجعه کنندگان با استفاده از کارت های اعتباری مخصوص این دستگاه ها (که این کارتها در همه جا قابل استفاده هستند) نیاز خود را مرتفع می سارند.

پي نوشت‌ها

[1]. Alcazar: The Municipal Library of Marseille: http://www.bmvr.mairie-marseille.fr/
[2]. Didier Rogeon
[3]. Adrien Fainsilber
[4]. Francois Larbre
[5]. DVD
[6]. L’ile aux livres (Book Island)
[7]. Alcazar Library: http://www.bmvr.mairie-marseille.fr/

منابع

Bibliotheque - Succes populaire pour l’Alcazar a Marseille. Le Monde, Monday 22 November, 2004. http://www.ledevoir.com/2004/11/22/69113.html
Colombier, S. (2004). Bibliotheque municipale a Vocation Rgional- visite en avant-premiere. http://www.mairie-marseille.fr/vie/images/mi0402/page20.pdf
Fouhal, F. (2003). La Bibliotheque de Marseille a Vocation Regionale: l'Alcazar. Available at: http://farid.fouhal.online.fr/bmvr.htm
Marius, J. (2004). L’Alcazar (nouvelle bibliotheque). Available at: http://online-massalia.org/v3/article.php?id_article=531
Negre, X. (2005). Alcazar bibliotheque municipale Marseille. Available at: http://www.lexilogos.com/bibliotheque_municipale_marseille.htm

عرضه رایگان کتابهای الکترونیک در کتابخانه های عمومی آمریکا

عرضه رایگان کتابهای الکترونیک در کتابخانه های عمومی آمریکا

منبع : http://www.hamvatansalam.com

این شرکت توزیع کننده 100 هزار عنوان کتاب الکترونیک در اختیار دارد و با حدود 7 هزار 500 کتابخانه همکاری می کند.

کتابخانه های عمومی آمریکا با هدف توجه بیشتر شهروندان به مطالعه کتابهای دیجیتال، کتابهای صوتی، فیلم و موسیقی را برای بارگذاری روی رایانه، تلفن همراه و پخش کننده های Mp3 به صورت رایگان عرضه می کنند.
بسیاری از کتابخانه های عمومی در آمریکا نسخه های الکترونیک، صوتی و تصویری کتابهای خود را برخلاف کتابفروشیهای الکترونیک مثل "آمازون" و "آی- تیونز" به صورت رایگان در اختیار شهروندان قرار می دهند.
این کتابها می توانند روی رایانه، تلفن همراه و پخش کننده های Mp3 بارگذاری شوند.
درحال حاضر در حدود 50 هزار عنوان کتاب الکترونیک، کتاب صوتی، موسیقی و فیلم در کتابخانه های دیجیتال این کشور عرضه می شود.
در این خصوص مقامات کتابخانه عمومی فونیکس اظهار داشتند: "منابع الکترونیک کتابخانه عمومی فونیکس اغلب شامل کتابهای محبوب و معروف هستند که می توانند برای مثال در حال رانندگی شنیده شوند."
این برنامه در حال حاضر در بسیاری از کتابخانه های آمریکا اجرا می شود. یکی از مهمترین توزیع کننده های کتابخانه ها OverDrive است که با ناشران بزرگ و تهیه کنندگان فیلم و موسیقی در خصوص توزیع نسخه های الکترونیک قابل بارگذاری روی تمام انواع پخش کننده های دیجیتال به توافق رسیده است.
به گفته مدیر بازاریابی OverDrive، درحال حاضر این شرکت توزیع کننده 100 هزار عنوان کتاب الکترونیک در اختیار دارد و با حدود 7 هزار 500 کتابخانه همکاری می کند.

کودکان به طراحی کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان کمک می کنند

بالاترین عناوین کتاب های موجود به زبان های فارسی، انگلیسی و مغولی است

جفری توماس
Staff Writer

برگرفته از: http://www.america.gov

واشنگتن – کتاب ها به 48 زبان تهیه شده اند و برای نگهداری زیبا هستند، و شما می توانید به راحتی کتاب هائی که شما را خوشحال، غمگین، هراسناک و یا شاد می کند، و یا کتاب هائی را که دارای حشرات، خزندگان و یا عنکبوت هستند، جستجو کنید. کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان (ICDL)(1) ، بنیادی غیر انتفاعی است که به صورت مجانی مجموعه بیش از 2,500 کتاب خود را بر روی سایت کامپیوتری کاملاً غیر تجاری و بدون آگهی تجاری عرضه میدارد.

شما چه علاقمند به یادگیری یک زبان خارجی به کمک ادبیات باشید، یا دوست داشته باشید که چشم انداز جهانی خود را گسترش دهید، و یا فقط به درجستجوی داستان های خوب برای خواندن آن برای خود یا فرزندتان باشید، مجموعه این تارنما از طریق اینترنت در انتظار شما است.

هدف کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان این است که کلیه کتاب های خوب کودکان در جهان، به هر زبانی، به صورت مجانی، قابل دسترسی باشد، کتاب هائی که به کودکان کمک می کند دنیای پیرامون خود و جامعه جهانی که در آن زندگی می کنند، بشناسند.

کتاب های موجود به ده زبان عمده، شامل انگلیسی 1471 عنوان، فارسی 407 عنوان، مغولی 237 عنوان، اسپانیولی 123 عنوان، آلمانی 80 عنوان، صربی 77 عنوان، فرانسه 46 عنوان، عربی 26 عنوان، فیلیپینی/ تاگالاگی 24 عنوان و عبری 23 عنوان می باشند.

برای هر دو منظور، مبارزه با بیسوادی جهانی و پیشبرد دانش ناشی از تلاقی فرهنگی؛ کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان می تواند نقش مهمی در کمک به عرضه مطالب از سرتاسر جهان داشته باشد. بن بدرسون، از مدیران کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان و استاد علوم کامپوتر در دانشگاه مریلند اظهار داشت: "حتی در بخش های ثروتمند کشورهای غنی – به عنوان مثال واشنگتن، دی سی و یا مریلند – مدارس دولتی به طور معمول دارای دانش آموزانی هستند که در خانه های خود به 30 تا 40 زبان مختلف صحبت می کنند. این دقیقاً واقعیتی از جهانی است که ما در آن زندگی می کنیم. اگر والدین آنها کتاب هائی از کشورهای مبداء به همراه نیاورده باشند، نمی توانند به این کتاب ها دسترسی داشته باشند."

بدرسون اظهار داشت که یک هزار داوطلب با کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان همکاری می کنند تا هرکس بتواند کتابی که به هر زبان می خواهد به دست آورد. این تارنما علاقمند به دریافت کتاب های بیشتری از ناشران و صاحبان حقوق مصنف است.

بدرسون به عنوان یک مثال از چگونگی گسترش دسترسی به این کتابخانه، اشاره به همکاری کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان با دولت مغولستان و بنیاد یک لپ تاپ برای هر کودک (OLPC)(2) در پروژه سواد آموزی که اعتبار آن از سوی بانک جهانی تامین شده است، داشت. دولت مغولستان 200 عنوان جدید از کتاب های تصویردار کودکان منتشر نموده است و آن را به صورت کتاب چاپی در کشور توزیع کرده است. اما همچنین برای کمک به بررسی قابلیت فن آوری آموزشی دیجیتال در مناطق روستائی، خواستار دسترسی به کتابخانه دیجیتال شد. بدرسون گفت: "ما نسخه مغولی کتابخانه دیجیتالی را ساخته ایم. ما این دویست عنوان کتاب را به آن افزودیم، و یک موتور جستجوگر اینترنتی در در اولان باتور مستقر کرده ایم.

بیشترین استفاده کنندگان از این کتابخانه در خارج از آمریکا کشورهای آفریقای جنوبی، چین، انگستان، کانادا، تایوان، فیلیپین، استرالیا و مصر هستند.

اعتبار مالی کتابخانه دیجیتالی که در سال 2002 بنیاد نهاده شد، در ابتدا به وسیله بنیاد ملی علوم، موسسه خدمات رسانی به کتابخاته ها و موزه ها، و تحقیقات مایکروسافت تامین شد . یک تیم تحقیقاتی چند رشته ای در دانشگاه مریلند کار عملی ایجاد کتابخانه دیجیتالی و سیستم کنترل شبکه را انجام دادند. بدرسون، یکی از محققان اصلی اظهار داشت، از آنجائیکه واقعاً در گذشته انتشاراتی در این زمینه وجود نداشت، و از آنجائیکه محققان معتقد بودند بهترین طراحی برای کودکان از سوی خود کودکان صورت می گیرد، طراحان با کودکان کار کردند تا ببینند آنها به چه چیزی علاقمند هستند و چگونه در اینترنت به جستجوی کتاب می پردازند.

آلیسون دروئین، همکار بدرسون در دانشگاه مریلند و مدیر پروژه کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان و استاد یار دانشگاه، با کودکان در زمینه طراحی و شناخت کاربرد فن آوری کار می کند. بدرسون گفت که آلیسون با گروهی در حدود شش نفر از کودکان 7 تا 11 ساله کار می کند، که آنان را "نیروی کودک،" می نامد، و آنان برای این کار هر هفته دو روز بعد از ظهرها به آزمایشگاه می آیند و دو هفته تمام وقت در تابستان به اردوی آموزشی می روند.

در نتیجه همکاری مستقیم با بچه ها به عنوان همکاران طراحی، تیم مریلند یک سیستم منحصر به فرد شبکه جستجوی اینترنتی را ایجاد نمودند. به عنوان مثال، کلید های جستجو در تارنما شبکه کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان، آنها را قادر می سازد که کتاب ها را بر اساس رنگ پشت جلد جستجو کنند. بدرسون توضیح داد: "بسیاری از مواقع کودکان تنها به دنبال یک کتاب برای خواندن هستند و واقعاً در جستجوی موضوع خاصی نیستند. بنابر این آنها ممکن است به خاطر نحوه احساس خود تنها به رنگ کتاب علاقمند باشند. در ضمن این روش راهی مناسب برای یافتن مجدد کتاب ها است – کتاب هائی که شما آن را قبلاً خوانده اید ولی نمی توانید نام آن را به خاطر آورید."

کودکان همچنین می توانند کتاب هائی را که کودکان دیگر جالب یافته اند و یا آنها را خوشحال، غمگین ساخته و یا ترسناک می باشند، جستجو کنند.

تیم مریلند همچنین با کار تحقیقاتی سنتی به آنچه که کودکان قادر به انجام آن با شبکه کامپیوتر هستند، پرداختند. یکی از یافته های مهم آنان این بود که کودکان جوان تر، از توانائی کمتری برای کنترل موشواره به نحو صحیح برخوردارند، و بنابراین کلیدها در شبکه جستجوی کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان چهار برابر بزرگتر از کلیدهای صفحه کلید کامپیوترهای معمولی است.

بدرسون بیان داشت: "طراحی برای کودکان تا حد بسیاری مانند طراحی برای چیزهای قابل دستیابی در جهان است. چیزها را ساده و آسان کردن برای اکثر افراد در اغلب اوقات خوب است. این یکی از دلایلی است که مردم کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان را دوست دارند: زیرا برای کودکان طراحی شده است، این سایت به خوبی برای بخش مهمی از مخاطبان ما– که مردمی دارای تجربه کمی در کاربا کامپیوتر هستند و مردمی می باشند که ممکن است به خوبی با زبانی که شبکه با آن می نویسد آشنا نباشند، و ممکن است زبان انگلیسی زبان دوم آنها باشد، کار می کند."

کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان در رقابت ناشران قرار ندارد، بلکه دوست آنان است

کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان برای هر کتابی که ارائه می دهد با صاحبان حقوق مولف آنها قرارداد دارد، مگر اینکه کار انتشار یافته عمومی باشد و دارای حقوق ناشر نباشد. بدرسون بیان نمود: " بخشی از دلایل اینکه صاحبان حقوق مصنف به ما اجازه استفاده از آثار خود را می دهند، به خاطر مسائل اقتصادی است."

صنعت نشر هنوز در حال بررسی این نکته است که آیا انتشار دیجیتالی کتاب ها فروش آنها را افزایش می دهد یا باعث کاهش آن می شود.

بر خلاف موسیقی دیجیتالی که نسخه دیجیتالی آن مشابه نسخه اصلی است، خوانندگان، علیرغم قیمت بسیار بالاتر، کتابهای چاپی را ترجیح می دهند. "برای تجربه ناب مطالعه -- به خصوص برای کودکان در مواردی که شما ممکن است بخواهید که کودک شما ضمن مطالعه روی زانوی شما بنشیند – استفاده از کتاب های چاپی ارزشمند است."

بدرسون اظهار داشت: "به نظر من کتابهای دیجیتالی تبلیغ بزرگی برای کتاب های چاپی است."

برای اطلاعات بیشتر به تارنمای کتابخانه بین المللی دیجیتالی کودکان مراجعه کنید.

http://www.icdlbooks.org/index.shtml

1. International Children’s Digital Library (ICDL)

2. One Laptop Per Child Foundation (OLPC)

گفت‌و‌گو با مسؤلان کتابخانه جديد نورت ونکوور

گفت‌و‌گو با مسؤلان کتابخانه جديد نورت ونکوور

(به انگيزه افتتاح کتابخانه جديد نورت ونکوور)

عکس و گفت‌و‌گو: مريم اسماعيلي

برگرفته از: http://www.shahrgon.com

کتابخانه‌ي جديد نورت‌ونکوور واقع در جنوب خيابان چهاردهم و لانزدل، روز شنبه 20 سپتامبر 2008 با حضور عده‌ي کثيري از شهروندان نورت ونکوور افتتاح شد و فعاليت خدمت‌رساني خود را دوباره آغاز کرد. در اين روز عده‌اي از ايرانيان ساکن اين شهر نيز حضور داشتند.

اين کتابخانه که City Library نام گرفته است در روز افتتاحييه مورد بازديد نزديک به 4500 نفر قرار گرفت که حضور خردسالان در اين روز بسيار چشمگير و قابل توجه بود.
ساختمان کتابخانه توسط يکي از بهترين معماران کانادايي در سه طبقه ساخته شده و امکانات وسيعي دارد که مي‌تواند تمامي اقشار جامعه را در در تمامي سطوح علمي پذيرا شود. شايان ذکر است که تعدادي از ايراني‌ها نيز در اين کتابخانه مشغول فعاليت هستند.
افتتاح کتابخانه جديد نورت ونکوور باعث شد تا با دو تن از دست‌اندرکاران اين کتابخانه به گفت‌و‌گو بنشينيم.
با خانم فرشته کاشفي کتابدار چندفرهنگي و از اعضاي فعال ايراني تبار در کتابخانه‌هاي نورت شور و خانم Jane Watkins رئيس کتابدارهاي کتابخانه نورت ونکوور، مصاحبه‌‌هايي انجام داده‌ايم که در زير مي‌خوانيد:

فرشته کاشفي کتابدار مرجع و کتابدار خدمات چندفرهنگي نورت شور است. ايشان قبلاً عضو هيأت علمي کتابخانه‌ي ملي ايران بوده و مسئول کتاب‌شناسي ملي ايران بوده‌است. وي مدتي در دانشکده تهران، مدرس کتابداري بوده و تجربه‌ي ويراستاري در مؤسسه‌ي انتشارات علمي و فرهنگي را نيز در کارنامه خود دارد.
فرشته کاشفي در ايران در کار چاپ و ترجمه‌ي کتاب نيز دست داشته است.

با سلام. لطف کنيد سمت کاري خودتان را در کتابخانه نورت‌ونکوور توضيح بدهيد؟
ـ قبل از هرچيز به شما خوش‌آمد مي‌گويم و از هفته نامه شهروند بي. سي ممنون هستم که از کتابخانه‌ي ما بازديد کرده و گزارش تهيه مي‌کند. من فرشته‌ي کاشفي هستم و کتابدار مرجع و کتابدار خدمات چندفرهنگي. ضمنا اين اولين بار هست که يک چنين سمتي در اين کتابخانه و همچنين تمام کتابخانه‌هاي نورت‌شور تعريف شده‌است. يعني خود سمت جديد هست.

چند سال مشغول فعاليت در کتابخانه هستيد؟
ـ فکر مي‌کنم خيلي سال. تمام عمر کاري من در رابطه با کتابخانه و کار کتابداري بوده. سابقه‌ي کار من بعد از مهاجرت به کانادا حدوداً 17 سال مي‌شود و 17 سال هست که در کتابخانه‌هاي کانادا کار مي‌کنم. ابتدا کارم را در کتابخانه‌ي پزشکي شروع کردم و بعد جذب سيستم کتابخانه‌هاي عمومي شدم. در بيشتر کتابخانه‌هاي عمومي کار کردم و الان تقريبا به طور کامل براي اين کتابخانه کار مي‌کنم.

در ارتباط با روز افتتاحيه اين کتابخانه صحبت کنيد؟
ـ روز افتتاح که شنبه 20 سپتامبر بود، طبعا چون برنامه‌ريزي‌هاي داخلي خود ما و کتابخانه 4 سال طول کشيده بود و حدود 2 سال هم ساختمان کتابخانه به طول انجاميده بود، در نتيجه خيلي حادثه‌ي هيجان‌انگيزي براي خود ما و جامعه‌ي استفاده کننده بود. در کتابخانه و در پلازاي خيابان 14 نورت‌ونکوور جمعيت زيادي اعم از ايراني و غيرايراني جمع بودند. درهاي کتابخانه ساعت 12:30 باز شد و بچه‌ها بودند که اول وارد کتابخانه شدند و کتابخانه را افتتاح کردند. ديدن اين منظره که بچه‌ها با سروصدا و خوشحالي وارد شدند، خيلي قشنگ بود. بعد هم بقيه مردم وارد شدند و طبعا چون مدت‌ها انتظار ديدن اين کتابخانه را داشتند، همه خيلي هيجان زده بودند. روز اول هم در فاصله زماني 12:15 تا 5 بعدازظهر ما آمار داريم که حدود 4500 نفر از کتابخانه ديدن کردند. چون خوب آگهي شده بود و روزنامه‌هاي ايراني از جمله خود شهروند بي. سي به اطلاع مردم رسانيده بود. تعداد خيلي زيادي از کساني که از کتابخانه ديدن کردند از ايرانيان بودند. بنابراين حضورشان کاملا مشخص و چشمگير بود.

بخش فارسي اين کتابخانه به چه صورت هست و در چه زمينه‌هايي مي‌باشد؟
ـ کتابخانه داراي يک مجموعه‌ي کامل از کتاب و مواد غيرکتابي است، يعني به اصطلاح مواد ديدي و شنيدي مثل DVD يا CDهاي موسيقي. بخشي از اين‌ها نيز به زبان‌هاي ديگر هست. مجموعه‌ي اصلي کتابخانه طبعا به زبان انگليسي هست و ما جزو کتابخانه‌هاي معدودي هستيم که مجموعه‌هاي ساير زبان‌ها را هم داريم. البته مجموعه‌سازي در زبان‌هاي غيرانگليسي کار بسيار مشکلي است. هم مسئله‌ي انتخاب مهم هست و هم مسئله‌ي فهرست کردن و تخصص خيلي بالا مي‌خواهد، براي همين خيلي از کتابخانه‌ها توان اين را ندارند که اين سرويس را ارائه بدهند. زبان‌هايي که در اين جا موجود هست چيني، ژاپني، اسپانيايي و کره‌اي هست به اضافه‌ي زبان فارسي. البته فرانسه هم هست که ما زبان فرانسه را جزو زبان ديگر تلقي نمي‌کنيم زيرا زبان دوم کانادا هست ولي زبان فرانسه هم به دليل کارهاي مديريتي جزو همين دسته به حساب مي‌آيد.
بخش کتاب‌هاي فارسي ما بزرگترين بخش بين کتاب‌هاي چند مليتي هست يعني در بين کتاب‌هاي ديگري که وجود دارند و مربوط به زبان‌هاي ديگر هستند از همه بزرگتر بخش فارسي هست. حدود بيش از 3000 کتاب موجود هست که حدود 1500 نسخه در کتابخانه قديم داشتيم ولي ظرف اين 3 ـ 4 سال که مجموعه‌سازي انجام مي‌شد و در پايان اين مجموعه‌سازي کتاب‌هاي فارسي ما از 3000 هم تجاوز کرد و اکثرا کتاب‌هاي جديد هستند و همه با دقت تهيه و انتخاب شدند و سعي براين بوده که يک مينياتوري از مجموعه‌ي بزرگ کتابخانه بشود. همان گونه که مجموعه‌ي بزرگ کتابخانه، کتاب‌هايي دارد در تمام زمينه‌ها. براي مثال روانشناسي يا فلسفه يا اديان و مذاهب يا ادبيات، شعر، هنر و تمام طبقات موجود در دانش بشري‌رو در بر مي‌گيره و يا اين که تقسيم به کتاب‌هاي داستاني و غيرداستاني مي‌شود. مجموعه‌ي فارسي ما هم مثل يک مجموعه مينياتور کوچکتر، تمام اين‌هارا در بر مي‌گيرد و سعي شده شما در تمامي موضوعات، کتاب داشته باشيد. چون يکي از بزرگترين جاذبه‌هاي کتابخانه‌ي عمومي اين است که کتاب‌ها را در زمينه‌هاي مختلف و ديدگاه‌هاي مختلف جمع‌آوري کند و در دسترس علاقه‌مندان قرار بدهد. تلاش شده که اين جنبه هم در زمينه‌ي کتاب‌هاي فارسي رعايت بشود.

افراد در روز افتتاحيه بيشتر در چه رده سني و از چه قشري بودند؟ دانشجو، بزرگسالان يا کودکان؟
ـ واقعا نمي‌توانم به شما آمار بدهم ولي مي‌توانم بگويم همه قشرها و رده‌هاي سني بودند. تعداد کودکان خيلي چشمگير بود که همراه با پدر و مادرهايشان مي‌آمدند و جوان‌ها هم خيلي زياد بودند و هم چنين بزرگسالان.

ساعت کاري اين کتابخانه به چه صورت هست؟
ـ روزهاي هفته 9 صبح تا 9 شب، روزهاي شنبه 9 صبح تا 5 عصر و يکشنبه‌ها هم 1 تا 5 عصر مي‌باشد.

مجموعه‌ي DVDها به ويژه DVDهاي فارسي به چه صورت هست؟
ـ مجموعه‌ي DVD خيلي بزرگ هست و مجموعه‌ي DVD فارسي ما، فکر مي‌کنم از همه جا بزرگتر باشه که تعدادشان از 100 بيشتر است. فکر کنم 130 يا 140 تا ولي در کل، کتابخانه چندين هزار DVD دارد و مجموعه‌ي کتابخانه بين 150 تا 170 هزار است. چون هنوز تعدادي به اين ساختمان نيامده و قرار است که بعداً اضافه شود، رقمي بين اين تعداد را مي‌گويم. بنابراين تعداد زيادي مواد سمعي و بصري هستند.

به جز شما، پرسنل ايراني‌تبار ديگر هم در اين جا حضور ؟
ـ بله، خوشبختانه ما کارکنان فارسي زبان زيادي داريم و موقعي که هموطنان تشريف بياورند يک نفر در سطوح مختلف خواهد بود که از نظر زبان به آن‌هاکمک بکند. ما يک کتابدار جديد فارسي زبان داريم که به طور پاره وقت با ما همکاري دارند و خانم ديگري بيشتر در قسمت کودکان و نوجوانان کار مي‌کنند و مسئول روابط عمومي کتابخانه نيز يک خانم با ذوق و با استعداد ايراني است که فعال دارد.

سئوال ديگري که مي‌خواهم مطرح کنم و در باره آن کنجکاو هستم، اين است که بسياري از ايراني‌ها از سال‌هاي بسيار دور وارد کانادا شدند و مدت‌هاي مديدي در کانادا زندگي مي‌کنند و به همين دليل فرزندان بسياري از هموطنان، زبان انگليسي را در محيط ياد مي‌گيرند. تمايل والدين نسبت به فراگيري زبان فارسي فرزندانشان چگونه است؟ حضور خانواده‌هاي ايراني براي آموزش زبان فارسي به فرزندانشان در کتابخانه‌ها به چه صورت است؟ آيا خانواده‌ها آگاهي لازم را به فرزندانشان براي خواندن کتاب‌هاي فارسي مي‌دهند؟
ـ من فکر مي‌کنم علاقه به حفظ زبان فارسي نسبت به طي سال‌هايي که من اينجا کار مي‌کنم بين پدر و مادرها و بچه‌ها و جوان‌ها بيشتر شده. اين امر کاملا محسوس هست منتها استفاده از کل کتابخانه بايد در درجه اول قرار بگيرد و اين‌که خانواده‌ها بايد به گونه‌اي عادت به کتاب خواندن و حضور در کتابخانه داشته باشند. در جواب بايد بگويم که بله توجه خانواده‌هاي ايراني به آموزش زبان فارسي به فرزندان بيشتر شده و از کتاب‌هاي فارسي در اين زمينه استفاده مي‌کنند.

خانم کاشفي اگر لازم مي‌دانيد اطلاعات بيشتري در اختيار هموطنان قرار بدهيد، بفرماييد.
ـ تجربه‌ي سال‌ها کار کردن با مجموعه‌ي فارسي به من ثابت کرده است که ايراني‌ها کتاب مي‌خوانند اگر غير از اين بود ما نمي‌توانستيم اين مجموعه‌رو گسترش بدهيم. البته هنوز خيلي جا دارد چرا که هنوز خيلي از افراد وفادارانه تشريف مي‌آورند و کتاب‌هاي فارسي را استفاده مي‌کنند ولي اگر همه مطلع بشوند بيشتر تشريف مي‌آورند و تعداد استفاده کنندگان بيشتر مي‌شود.
کتاب وقتي وارد قفسه مي‌شود براي ابد آن‌جا نخواهد نماند. يعني کتابخانه‌ي عمومي چون يک مجموعه‌ي ايستا نيست و پويا هست. يک کتاب دائما در حال چرخش هست تا زماني که کهنه بشود و پاره بشود که در آن صورت از مجموعه خارج مي‌گردد. در نتيجه هر کتابي بايد ثابت بکند که ارزش آن فضايي که به آن داده مي‌شود را دارد. هرچه مردم از کتاب بيشتر استفاده کنند، امکان گسترش آن بيشتر خواهد شد. البته کتابخانه فقط مجموعه‌ي فارسي‌را ندارد و بقيه‌ي قسمت‌هاي کتابخانه براي همه قابل استفاده هست که طبعا هر کسي با توجه به علايق خودش از کتاب‌ها استفاده مي‌کند. کتابخانه‌ي عمومي را دانشگاه مردمي مي‌نامند براي همين، هر کس هر طور تمايل داشته باشد که به خودش آموزش بدهد و اطلاعات کسب بکند، مطلب هست و افراد مي‌توانند در تمامي زمينه‌ها، کتاب يا DVD به امانت بگيرند. يکي از مسائل مهمي که به آن توجه شده سرويس‌هايي هست که براي مهاجرين درنظر گرفته شده. يعني مهاجرين هرگونه اطلاعي که لازم داشته باشند، مي‌توانند از کتابخانه دريافت کنند. حتي در زمينه‌هايي مثل کاريابي. البته نه به اين منظور که ما کار پيدا کنيم، در واقع ما منابع‌را در اختيار تازه وارد‌ها قرار مي‌دهيم که بتوانند از آن استفاده ببرند. همين طور مي‌توانند از مجموعه‌ي ESL که ما خيلي به انجام اين برنامه به‌خود مي‌باليم استفاده کنند. مجموعه‌ي ESL کتابخانه‌ي نورت‌ونکوور خيلي غني و کامل هست و در سطوح مختلف از سطح پائين براي کساني که شروع مي‌کنند تا مقاطع بالاتر Toffle در دسترس عموم مي‌باشد و هميشه اين جا کسي هست که راهنماي افراد باشد.
در ارتباط با بخش کودکان نيز بايد اضافه کنم که اين کتابخانه خيلي وسيع و خيلي غني هست. بخش نوجوانان نيز به همين ترتيب و بخش بزرگسالان هم که هميشه جاي خودش را داشته‌است. بنابراين وقتي شما به کتابخانه مي‌آييد مي‌توانيد از همه‌ي بخش‌ها ديدن کنيد و بخش مورد علاقه‌تان ‌را پيدا کنيد.
در پايان بگويم که علاقه‌مندان در هر زمينه‌اي که سئوال داشته باشند، نه من تنها، بلکه همکاران خوب من در اختيارشان قرار خواهند داد چرا که از نظر کتابخانه، هيچ سئوالي بي‌مورد نيست و هر سئوالي ارزش خودش را دارد.
با تشکر از اطلاعات شما و ديگر همکارانتان.

مصاحبه با خانم Jane Watkins

لطفا خودتون را معرفي کنيد و سمت خود را در اين کتابخانه بيان کنيد.
ـ من جين واتکينز هستم و سمت رئيس کتابداران در کتابخانه‌ي نورت‌ونکوور را دارم.

نظرتان را در ارتباط با ساخت اين کتابخانه بگوييد؟
ـ من بي‌اندازه از ساخت کتابخانه‌ي جديد نورت ونکوور خوشحالم. اين مکان جايي است براي تمامي افراد جامعه تا از امکانات مختلف اين کتابخانه استفاده نمايند.

در ارتباط با بخش فارسي که در اين کتابخانه موجود است چه اطلاعات بيشتري مي‌توانيد به ما بدهيد.
ـ ما فضاي بسيار گسترده‌اي داريم براي مردم که بيايند و از کتابخانه و تمامي منابع موجود در آن لذت ببرند و در اين کتابخانه 30 نوع طبقه‌بندي داريم. يک مجموعه‌ي غني از کتاب‌هاي فارسي وجود دارد که همکار فارسي زبان ما خانم فرشته کاشفي که در اين بخش فعاليت بسيار خوبي دارند، در تهيه مجموعه‌ي فارسي داشتند که شامل DVDهاي مختلف به زبان فارسي هم مي‌باشد.
امکانات زيادي براي تمامي اقشار جامعه وجود دارد به علاوه اين کتابخانه امکانات ويژه‌اي را براي پاسخگويي به نيازهاي گروه‌هاي مختلف از هر نژاد و فرهنگي تأمين مي‌کند. به همين منظور ما به اجتماع ايرانيان خوش آمد مي‌گويم که بيايند و از امکانات اين کتابخانه لذت ببرند.

چند سال هست که شما در کتابخانه فعاليت داريد؟
ـ من مدت 9 سال هست که در کتابخانه مشغول به کار هستم.

حضور ايرانيان را در استفاده از کتاب در کتابخانه چگونه ديديد؟
ـ حقيقتا ما راهنمايان خوبي داريم و از حمايت جامعه‌ي ايراني برخوردار هستيم و ايراني‌ها خيلي به کتابخانه مي‌آيند و ما در اين جا خانم فرشته کاشفي را داريم که به صورت تمام وقت حضور دارند و ايشان برنامه‌ريزي قسمت فارسي را انجام مي‌دهند و در نتيجه ما به برنامه‌هاي اينترنتي هم دسترسي داريم که خيلي با دقت انجام شده است.

به عنوان آخرين سئوال آيا شما پيشنهاد خاص ديگري براي جامعه ايراني داريد.
ـ من شخصا خيلي از هم صحبتي و ارتباط با افراد خوشحال مي‌شوم. البته اينجا کارکنان ما افراد بسيار با معلوماتي هستند که در راهنمايي به مردم و ارتباط با آن‌ها آمادگي دارند و تعدادي از اين افراد از جامعه‌ي ايراني هستند و به تقاضاي ايرانيان رسيدگي مي‌کنند. کتابخانه شايد يکي از بهترين نمونه‌هاي استفاده‌ي صحيح و درست از ماليات‌ها باشد و همانگونه که مي‌بينيد اين جا کتابخانه‌ي بسيار زيبايي هست که افراد مي‌توانند دور هم جمع بشوند و از امکاناتي مثل اتاق‌هاي ملاقات و يا انجمن‌هاي خواندن کتاب (Book Club) استفاده کنند.

آسيب شناسي كتابخانه هاي عمومي ايران (از ديد پژوهشگران ايراني)

آسيب شناسي كتابخانه هاي عمومي ايران (از ديد پژوهشگران ايراني)

نويسنده : فردين كولائيان (عضو هيئت علمي وزارت جهاد كشاورزي)

چکيده :

در اين مقاله نگارنده با استناد به نظرات پژوهشگران ايراني به نقاط ضعف كتايخانه هاي عمومي ايران اشاره مي كند و در ادامه بر پايه يافته هاي همان پژوهشگران بخشي از راه كارهاي لازم جهت رفع اين كمبودها را نيز بر مي شمارد.

برگرفته از:

http://www.ketabdar.org

کليد واژه ها :كتابخانه هاي عمومي ايران – آسيب شناسي كتابخانه هاي عمومي ايران - وضعيت كتابخانه هاي عمومي ايران

مقدمه
در شناخت آسيب ها و نقاط ضعف كتابخانه هاي عمومي ايران مي توان از زواياي گوناگون به بحث و كنكاش پرداخت. ارزيابي و شناخت نقاط ضعف كتابخانه هاي عمومي كشور مي تواند از جنبه هايي نظير فعاليت هاي اين كتابخانه ها شروع و تنوع آن به انجام پژوهش هاي گوناگون براي دستيابي به شناخت نارساييها و آسيب ها تداوم يابد، و يا منتهي به بهره گيري از نتائج ساير پژوهش هاي انجام شده در قالب طرح هاي پژوهشي و يا مقالات پژوهشي منتشر شده در نشريات تخصصي گردد. در اين مجال به بخشي از اشارات پژوهشگران ايراني به نقاط ضعف و آسيب شناسي كتابخانه هاي عمومي ايران پرداخته خواهد شد. اين اشارات مي تواند دست مايه برنامه ريزان حوزه كتابخانه هاي عمومي ايران در برنامه ريزي بهتر براي رشد كتابخانه هاي عمومي كشور و گسترش فرهنگ كتابخواني و كتابخانه داري گردد.

نگاهي به كتابخانه هاي عمومي ايران
از مهمترين شاخص هاي رشد و توسعه كه توسط سازمان ملل متحد هر ساله گزارش آن منتشر مي شود، وضعيت موجود كتابخانه هاي عمومي كشورهاي جهان است. نگاهي به آمار كتابخانه هاي كشورهاي توسعه يافته و مقايسه آن با ايران نشان دهنده اختلاف شديدي است كه ذهن هر خواننده اي ايراني را به تفكر وا مي دارد. در سال 1950 در ايالات متحده آمريكا 7477 كتابخانه عمومي با مجموعه بيش از 143 ميليون منيع كتابخانه اي وجود داشت. كشور آلمان غربي داراي 12275 كتابخانه عمومي... (12 برابر ايران) است و كتابخانه هاي عمومي در كشور انگلستان داراي 156700000 جلد كتاب هستند...( 14 برابر ايران ) (1: ص.1). بر طبق آمار سايت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در سال 1379كشور ايران داراي 1381 باب كتابخانه عمومي يعني يك هفتم كشورآمريكا در 49 سال قبل بوده كه موجودي منابع اين كتابخانه ها 10982000 هزار جلد يعني يك پانزدهم موجودي كتابخانه هاي عمومي كشور آمريكا در 49 سال قبل بوده است (5: www.ershad).

جداول زير روند رشد كتابخانه هاي عمومي ايران در طول سالهاي 1375 تا 1379 را به خوبي نشان مي دهد.
1. تعداد متوسط مراجعان به كل كتابخانه هاي عمومي كشور بين سال هاي 1368-1353 (4: ص.7-8 )
سال تعداد كتابخانه تعداد مراجعين متوسط مراجعين
1353 332 2779883 8373
1354 338 4048339 11977
1355 351 5480459 15614
1356 369 495386 1343
1357 373 3678452 9862
1358 371 3768422 10157
1359 381 3357257 8812
1360 415 3943177 9502
1361 425 5816869 13687
1362 450 6541540 14537
1363 483 7752639 16051
1364 488 8178527 16759
1365 492 8242948 16754
1366 496 7062163 14238
1367 487 10503648 21568
1368 500 10503648 21007

جدول شماره 2. وضعيت كتابخانه هاي عمومي كشور در سال هاي 1379- 1375. (5:www.ershad..)
رديف عنوان شاخص واحد متعارف سال 1375 سال 1376 سال 1377 سال 1378 سال 1379
1 كتابخانه هاي عمومي ياب 1047 1149 1263 1304 1381
2 كتاب هاي موجود دركتابخانه هاي عمومي هزار جلد 7357 7878 8831 9725 10982
3 كتاب هاي امانت داده شده هزار جلد 16206 16620 18280 19828 23198
4 اعضاي كتابخانه هاي عمومي نفر 834285 852155 1141449 1233545 1297325
5 كتابداران كتابخانه هاي عمومي نفر 2495 2153 2951 3265 3305
6 مراجعان به كتابخانه هاي عمومي هزار نفر 30715 29649 30313 34765 37427

از نظر رشد جذب كتابدار شاغل در كتابخانه هاي عمومي كشور لازم به ذكر است در سال 1379 تعداد1381 باب كتابخانه كشور را 3305 كتابدار مي گرداندند. در واقع سهم هر باب كتابخانه اندكي بيش از دو كتابدار بوده است كه اين امر مي تواند نشان دهنده كوچك بودن فضاي اكثر كتابخانه ها، كوچكي مجموعه و كم مشتري بودن اين كتابخانه ها و همچنين عدم تأمين نيروي كافي متخصص براي اين كتابخانه ها باشد.
در حالي كه كشور ايران داراي يكي از ديرينه ترين تمدن هاي بشري است و دين اسلام بر كسب علم و دانش تأكيد فراوان دارد، اين اختلاف فاحش نشان دهنده افول شديد توجه به علم و دانش در رشد و توسعه فرهنگي
و اقتصادي است. كتابخانه هاي عمومي به دليل تماس وسيع با تمامي اقشار جامعه، دانشگاه عمومي ملل محسوب مي شوند و نقش آنها در رشد و توسعه جوامع انساني بر هيچ كس پوشيده نيست.

انواع آسيبها و چالشهاي كتابخانه هاي عمومي كشور
1. پايين بودن مدارك كتابداران كتابخانه هاي عمومي و كمبود كتابدار متخصص در اينگونه كتابخانه ها
كمبود كتابدار متخصص به گونه اي كه تنها 5 درصد از كتابداران كتابخانه هاي عمومي كشور داراي تخصص دانشگاهي كتابداري و اطلاع رساني هستند. مدارك پايين كتابداران متخصص شاغل در كتابخانه هاي عمومي كشور به گونه اي كه 58 درصد از كتابداران شاغل در اين كتابخانه ها داراي مدرك كارداني و 7/1 درصد از آنها داراي مدرك تحصيلي كارشناسي ارشد مي باشند. ( 2: ص. 97-96).
3. كم بودن تعداد كتابخانه هاي عمومي كشور
كم بودن تعداد كتابخانه هاي عمومي كشور به گونه اي كه در استان تهران به ازاي هر يك ميليون نفر 5 كتابخانه عمومي و در واقع هر 200000 شهروند تهراني از يك كتابخانه بهره مي برد و اين در صورتي است كه در كشور تركيه به ازاي هر 200000 نفر 3 كتابخانه عمومي و در مكزيك 4/5 واحد كتابخانه وجود دارد. از جهت مقايسه بين تعداد كل كتابخانه هاي عمومي، تركيه 7/1 برابر، مكزيك 5/4 برابر، دانمارك 14 برابر، وآلمان غربي 5/4 برابر ايران كتابخانه دارند. رقم تعداد كتابخانه ها به ازاي هر صد هزار نفر در تركيه 7 برابر، در مكزيك 3 برابر، در آلمان 22 برابر و در دانمارك 152 برابر ايران بوده است.

4. كم بودن تعداد كتاب هاي موجود در كتابخانه هاي عمومي كشور
بر طبق استانداردهاي بين المللي ايفلا، بر اساس جمعيت 54 ميليوني ايران در سال 1368، كتابخانه هاي عمومي ايران حداقل نيازمند 108406000 جلد كتاب مي باشند در حالي كه اين رقم به طور واقعي شامل 3926000 جلد مي شود. ( يعني يك بيست و هشتم استاندارد واقعي ). در حالي كه كشور انگلستان داراي 156700000 جلد كتاب ( چهل برابر ايران ) و فنلاند 34900000 جلد كتاب ( 91/8 برابر ايران ) مي باشند.
5. پايين بودن تعداد اسناد سمعي و بصري در كتايخانه هاي عمومي كشور
بر طبق آمار موجود در سال 1368 در 501 واحد كتابخانه عمومي ايران، تنها 79 سند سمعي و بصري وجود داشته است ( يعني 15/0 سند براي هر صد هزار نفر جمعيت )، در حالي كه در كشور مكزيك 152422 سند سمعي و بصري ( 180 سند به ازاي هر صد هزار نفر ) و در انگلستان 5471000 سند سمعي و بصري ( 10030 سند به ازاي هر صد هزار نفر ) وجود داشته است. روي هم رفته در كشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته، رقم كل اسناد سمعي و بصري به ترتيب 333 برابر و 25 برابر ايران بوده است.
6. پايين بودن تعداد افزايش سالانه كتاب در كتابخانه هاي عمومي كشور
به طور ميانگين سالانه در ايران به ازاي هر صد هزار نفر 1/3 جلد كتاب به كتابخانه هاي عمومي كشور افزوده مي شود و اين در حالي است كه به طور ميانگين در كشورهاي در حال توسعه 17 كتاب به ازاي هر صد هزار نفر و در كشورهاي توسعه يافته 168 جلد كتاب به ازاي هر صد هزار نفر به ذخيره كتابخانه هاي عمومي افزوده مي شود.
7. كم بودن تعداد مراجعين به كتابخانه هاي عمومي
در مقايسه با كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه كمي تعداد مراجعان واقعي كتابخانه هاي عمومي ايران(و)كم بودن تعداد كتاب هاي به امانت داده شده (چشمگير است). (2: شماره 11 )
8. تمركز كتابخانه ها در مراكز و شهرهاي بزرگ
تمركز كتابخانه ها در مراكز استانها و شهرهاي مهم به گونه اي كه در استان تهران 45% از كتابخانه هاي عمومي استان در شهر تهران تمركز يافته اند و مابقي در ساير مناطق استان.
9. كمي فضاي اختصاص داده شده به كتابخانه هاي عمومي
پايين بودن ميزان فضاي اختصاص داده شده به كتابخانه هاي عمومي به گونه اي كه ميزان فضاي اختصاص يافته به هر نفر در شهر تهران 002/0متر مربع و در استان تهران 005/0 متر مربع مي باشد. عدم توجه ايجاد فضاي لازم براي كاربران ويژه نظير معلولين، كودكان، كم سوادان و ... به گونه اي كه در استان تهران 3/84 درصد از كتابخانه ها فاقد اين امكانات مي باشند.
10. كمبود تجهيزات و لوازم مورد نياز
كمبود تجهيزات و لوازم در كتابخانه ها به گونه اي كه در شهر تهران هر 3000 شهروند تقريبأ داراي يك صندلي، هر 14285 نفر داراي يك ميز(است). شهر تهران براي موجودي فعلي كتابخانه هاي عمومي خود 905 قفسه كم دارد، عمده كتابخانه هاي عمومي تهران و حومه از نور لامپ مهتابي براي كتابخانه ها بهره مي برند. طبق استاندارد براي محيط مطالعه نور زرد و يا تلفيقي از نور زرد و قرمز بايد بهره برد و نور سفيد لامپ مهتابي براي چشم در هنگام مطالعه مضر مي باشد. كمبود امكانات و تجهيزات كامپيوتري به گونه اي كه 9/17 درصد كتابخانه هاي استان داراي اين تجهيزات مي باشند. فقدان ساير وسائل سمعي و بصري به گونه اي كه 3/84 درصد كتابخانه هاي عمومي استان تهران از چنين كمبودي رنج مي برند.
11. سازماندهي نامناسب منابع
عدم سازماندهي و يا سازماندهي ناقص منابع كتابخانه اي به گونه اي 51% كتابخانه ها استان تهران – به عنوان مثال - داراي چنين مشكلي مي باشند.
12. موارد ديگر
عدم توجه به بهره گيري از مديريت متخصص در كتابخانه هاي عمومي كشور تعويض پياپي مديران كه موجب ناتمام ماندن برنامه ها مي گردد.
عدم توجه به خريد عناوين جديد و متنوع براي كتابخانه ها
عدم كفايت بودجه اختصاصي به كتابخانه ها ( 3: 34ص-46)
اهداف كلي نظام كتابخانه هاي عمومي به صورت عملياتي تبيين نشده و به همين دليل مرز اختيارات و دامنه فعاليت هاي كتابخانه هاي عمومي به درستي روشن نيست و با آنچه در استانداردهاي شناخته شده، به عنوان وظايف و رسالت هاي كتابخانه هاي عمومي آمده است، تفاوت آشكار دارد.
جاي برنامه ريزي راهبردي و اولويت بندي امور نظام كتابخانه ها آنگونه كه مناسب گام هاي لازم براي تحقق اهداف برنامه توسعه باشد خالي است.
دبيرخانه هيأت امناي كتابخانه هاي عمومي، به عنوان مديريت كلان نظام اينگونه كتابخانه ها، از اثرگذاري لازم بر فرآيند فعاليت ها برخوردار نيست، كه برخي از دلايل آن مربوط به نوع سياستهاي هيأت امنا و برخي مربوط به حدود اختيارات آن است.(4: ص7- 8 )
در حوزه نيروي انساني نسبت به ساير حوزه ها شاهد ضعف هاي بيشتري هستيم. بدين معني كه داده هاي موجود نشان مي دهد كه تعداد نيروي انساني شاغل در كتابخانه هاي عمومي ايران تنها 04/0درصد با استانداردهاي ايفلا منطبق است. (4: ص 70 و 130 )

پيشنهادات
پژوهشگران ايراني علاوه بر اشارات لازم به بسياري از آسيب ها و نقاط ضعف كتابخانه هاي عمومي كشور راه حل هايي نيز براي رفع اين مشكلات ارائه نموده اند كه در زير به تعدادي از آنها اشاره مي گردد:
1. افزايش كميت و كيفيت مجموعه مواد كتابخانه هاي عمومي
2. همگامي و همراهي رشد مجموعه مواد كتابخانه هاي عمومي با رشد جمعيت با سواد، دانش آموزان، دانشجويان، پژوهشگران...
3. استفاده صحيح و بجا و توزيع مناسب و منطقي نيروهاي متخصص موجود در رشته كتابداري
4. تدوين خط مشي و سياست مشخص براي انجام دادن صحيح و متناسب شيوه هاي مجموعه سازي كتابخانه هاي عمومي
5. استفاده كافي و مؤثر كتابخانه هاي عمومي از امكانات ساير كتابخانه ها
6. افزايش ظرفيت فيزيكي و تعداد كتابخانه هاي عمومي
7. تمركز زدايي و توزيع عادلانه متناسب كتاب ها، نشريات، كتابداران، هزينه ها...
8. انجام تبليغات وسيع و دامنه دار توسط راديو و تلويزيون و ساير رسانه هاي گروهي در باره اهميت و فوائد كتاب و كتابخواني...
9. ايجاد اصلاحات و تغييرات كلي در سطح ساختارهاي سياسي، اقتصادي، فرهنگي، خانوادگي، فانوني و ... كشور كه به فرآيند توسعه اقتصادي- اجتماعي، فرهنگي و نهايتأ كيفيت و كار آيي كتابخانه هاي عمومي و بالعكس منجر شود...
10. مرمت، تعمير و باز سازي كتابخانه هاي فعلي و گسترش فضاي آنها جهت استفاده بهينه (4: ص 5-6)
11. تجديد نظردر بافت هيأت هاي گزينش كتاب و توجه به سياست عدم تمركز براي انتخاب و خريد كتاب توسط استانها و توزيع كتابها بر اساس نيازهاي هر منطقه و تحقيقات انجام شده. (3: 34-46)
12. برنامه اي زمان بندي شده براي ارتقاء سطع كيفي و كمي كتابخانه ها براي ياري گرفتن از افراد خير و داوطلب در هر منطقه و محل، با اين هدف كه كتابخانه ها تا حد امكان به استاندارد نزديك شوند.
13. در ساختار دبيرخانه هيأت امنا تجديد نظر گردد و نه تنها رابطه تشكيلاتي دبيرخانه با انجمن هاي محلي تعريفي مجدد شود، بلكه از مشاورت هاي نو آورانه و نقطه نظرها و انديشه هاي پويا و علاقه مند نيز استفاده گردد.
14. انتظارات برنامه توسعه به صورت تفصيلي و اجرايي، از منظر كتابخانه هاي عمومي، به روشني تشريح شود و كميته هايي مسئول پيگيري و اجراي امور باشند تا دست كم در يك دوره سه ساله حتي المقدور پيش بيني هاي برنامه توسعه به تحقق نزديك گردد.
15. با استفاده از استانداردهاي جهاني، دامنه فعاليت هاي كتابخانه هاي عمومي مورد بازنگري قرار گيرد، و براي توسعه فعاليت هاي آنها جايگاهي ويژه در تخصيص اعتبارات سالانه در نظر گرفته شود و از ضرورت آنها دفاع گردد.(4: ص 7-8)

بحث و نظر
نظر به اهميت كتابخانه هاي عمومي در فرهنگ سازي و گستر ش فرهنگ مطالعه و رشد و توسعه انساني، امروزه سازمان ملل متحد وضعيت كتابخانه هاي عمومي كشورهاي جهان را به عنوان يكي از شاخص هاي تشخيص رشد كيفي و كمي كشورها به حساب مي آورد. با كمال تأسف وضعيت كتابخانه هاي عمومي ايران نشان دهنده وضعيت كيفي و كمي نامناسب كشورمان از اين نقطه نظر است. اين وضعيت علي رغم تمدن ديرينه و درخشان كشورمان و همچنين تأكيدات بارز دين مبين اسلام به اهميت كتاب و فرهنگ مكتوب به وقوع پيوسته است. كتابخانه هاي عمومي ايران از مشكلات متعدد و ريشه داري رنج مي برند. هرگونه گشايش در امور كتابخانه هاي عمومي كشور منوط به توجه به نقاط قوت و ضعف كتابخانه هاي عمومي، نقطه نظرات برخواسته از پژوهش هاي متخصصين اين حوزه، و همچنين مديريت قوي در به كارگيري نتايج اين پژوهش ها در امر برنامه ريزي است. صرف تخصيص بودجه و انجام پژوهشهاي تكراري بدون اطلاع از پژوهش هاي قبلي و عدم توجه به نتايج اين پژوهش ها، به هدر دادن زمان و بودجه را در پي خواهد داشت. همچنين بسياري از راه هاي رفته توسط ساير كشورها را نبايد مجددأ پيمود، بلكه تيم هاي تحقيقاتي و مطالعاتي مي توانند جمع بندي اين تجربيات را كه عمومأ به صورت مكتوب موجود مي باشند، در اختيار مسئولين امر قرار دهند تا شناخت بيشتر و همه جانبه تري براي دست اندركاران متخصص و غير متخصص سطع كلان مديريتي امور فرهنگي كشور حاصل گردد. همچنين مي توان با بررسي نتايج پژوهش هاي پايان نامه اي در ايران، در حوزه كتابخانه هاي عمومي، در قالب طرح پژوهشي و پايان نامه به نتائج عميق تر و همه جانبه تري در باره وضعيت كتابخانه هاي عمومي كشور دست يافت. به اميد روزي كه استانداردها و شاخص هاي كتابخانه هاي عمومي ايران به نحوي باشد كه جامعه ايران به آن ببالد.

يادداشتها
1. تقوي، سيد مهدي ; محسني، حميد. بررسي وضعيت موجود كتابخانه هاي عمومي وابسته به اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تهران. تهران: مركز اطلاع رساني و خدمات علمي وزارت جهاد سازندگي، 1377.
2. رياحي، محمد اسماعيل. بررسي شاخص هاي كمي و كيفي كتابخانه هاي عمومي ايران و ساير كشورهاي جهان. رهيافت، شماره 11، زمستان 1374.
3. ميرحسيني، زهره ; باب الحوائجي، فهيمه. تصويري اجمالي از كتابخانه هاي عمومي ايران. فصلنامه پيام كتابخانه، سال ششم، شماره اول، بهار 1375.
4. مهراد، جعفر ; حري، عباس. طرح توسعه نظام ملي كتابخانه هاي عمومي ايران. دانشگاه شيراز، 1378- 1380.
5. http://www.ershad.gov.ir/files/shakhes/10/a.htm